Giáo án Bài 23. Nhân, chia số thập phân với 10; 100; 1000;... hoặc với 0,1; 0,01; 0,001; ...

Kích hoạt kiến thức cũ về nhân, chia số thập phân và tạo sự tò mò về sự thay đổi vị trí dấu phẩy.

GV đưa ba phép tính trên bảng: $2{,}5 \times 10$; $0{,}47 \times 100$; $36 : 10$. HS đoán nhanh kết quả, không cần tính trên giấy nháp, rồi giơ bảng con.

Bảng con ghi kết quả dự đoán: 25; 47; 3,6. HS nhận ra dấu phẩy 'dịch chuyển' khi nhân hoặc chia.

HS nêu được quy tắc nhân, chia số thập phân với 10; 100; 1 000;... qua việc quan sát bảng số liệu.

GV trình chiếu bảng số liệu về số 3,45:

• $3{,}45 \times 10 = 34{,}5$; $3{,}45 \times 100 = 345$; $3{,}45 \times 1000 = 3450$.
• $3{,}45 : 10 = 0{,}345$; $3{,}45 : 100 = 0{,}0345$.
  HS làm việc theo cặp: quan sát dấu phẩy đã dịch chuyển bao nhiêu chữ số và theo chiều nào, rồi điền vào phiếu học tập số 1.

HS nêu được: nhân với 10; 100; 1 000 thì chuyển dấu phẩy sang phải 1; 2; 3 chữ số; chia thì chuyển sang trái. Khi thiếu chữ số thì thêm chữ số 0 ở chỗ thích hợp (ví dụ $3{,}45 \times 1000 = 3450$).

HS nhận ra nhân với 0,1; 0,01; 0,001 tương đương chia cho 10; 100; 1 000, và dùng ước lượng để kiểm tra.

GV nêu ví dụ: $4{,}2 \times 0{,}1$ và $6{,}3 : 0{,}01$. HS đổi $4{,}2 \times 0{,}1$ thành $4{,}2 : 10$, và $6{,}3 : 0{,}01$ thành $6{,}3 \times 100$. Sau đó HS ước lượng xem kết quả lớn hơn hay nhỏ hơn số ban đầu.

HS nêu được: nhân với $0{,}1$; $0{,}01$; $0{,}001$ tương đương chia cho 10; 100; 1 000; chia cho các số đó tương đương nhân với 10; 100; 1 000. Kết quả $4{,}2 \times 0{,}1 = 0{,}42$ và $6{,}3 : 0{,}01 = 630$. HS giải thích được vì sao nhân với $0{,}1$ làm số nhỏ đi.

HS luyện tập thành thạo việc chuyển dấu phẩy khi nhân, chia với 10; 100; 1 000 và với 0,1; 0,01; 0,001.

GV dùng các bài tập 1 đến 6 của bài học, chiếu từng câu lên bảng. HS tính nhanh và giơ bảng con. Với bài 5 HS chọn A, B hoặc C. Với bài 6 HS trả lời đúng hay sai và giải thích.
Bài 1: Tính $3{,}45 \times 10$. Bài 2: Tính $0{,}086 \times 100$. Bài 3: Tính $72{,}5 : 100$. Bài 4: Tính $4{,}2 \times 0{,}1$. Bài 5: Tính $6{,}3 : 0{,}01$, chọn A. 630; B. 631; C. 1260. Bài 6: Một bạn tính $0{,}9 : 1000 = 0{,}0009$. Bạn đó đúng hay sai?

Đáp án: 1) 34,5; 2) 8,6; 3) 0,725; 4) 0,42; 5) A. 630 (chia 0,01 là nhân 100); 6) Đúng, vì chuyển sang trái ba chữ số và thêm số 0 giữ chỗ.

HS vận dụng quy tắc vào bài toán thực tế về đo lường và giải bài toán tìm x có số thập phân.

Bài 7: 100 chai mỗi chai 0,35 lít chứa bao nhiêu lít? GV dùng vỏ chai 1 lít để minh họa: 0,35 lít là khoảng một phần ba chai. Bài 8: Tìm x biết $x \times 0{,}001 = 2{,}7$. GV hướng dẫn HS đổi thành $x = 2{,}7 : 0{,}001$ rồi nhân 2,7 với 1 000.

Bài 7: 0,35 × 100 = 35 lít. Bài 8: x = 2,7 : 0,001 = 2 700. HS kiểm tra lại bằng cách thay x vào biểu thức: 2 700 × 0,001 = 2,7.