NeoEdu
Giáo án Toán 5
ToánLớp 5Chủ đề 4. Các phép tính với số thập phân

Giáo án Bài 22. Phép chia số thập phân

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được cách chia số thập phân cho số tự nhiên từ trái sang phải, viết dấu phẩy vào thương khi chia đến phần thập phân.
  • Giải thích được vì sao có thể viết thêm chữ số 0 vào bên phải phần thập phân của số bị chia khi còn dư.
  • Giải thích được cách chia cho số thập phân bằng cách nhân cả số bị chia và số chia với 10, 100,… để số chia thành số tự nhiên và thương không đổi.
  • Vận dụng được phép chia số thập phân để giải bài toán thực tế và tìm x trong phép nhân với số thập phân.
  • Kiểm tra được kết quả phép chia bằng phép nhân ngược lại.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao nhân cả số bị chia và số chia với cùng một lũy thừa của 10 thì thương không đổi.
  • Mô hình hoá toán học: HS chuyển bài toán chia đều đồ vật (túi đường, chai nước, túi gạo) thành phép chia số thập phân.
  • Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn cách đưa số chia về số tự nhiên và kiểm tra kết quả bằng phép nhân.
  • Giao tiếp toán học: HS dùng đúng thuật ngữ số bị chia, số chia, thương và đọc, viết đúng kết quả có dấu phẩy.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng con, bảng phụ và bài tập tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS chủ động thực hiện phép tính trên bảng con, tự đối chiếu kết quả với bạn và với ước lượng trước khi tính.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo nhóm 4 trên khăn trải bàn, trình bày và nhận xét cách đặt dấu phẩy trong thương.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS tìm nhiều cách biến đổi số chia thành số tự nhiên và lựa chọn cách tính phù hợp.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS luyện tập đủ các dạng bài, kiên trì viết lại phép tính khi còn dư.
  • Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và tự kiểm tra kết quả của mình.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bảng phụ ghi ví dụ 8,4 : 4; 3 : 4; 4,68 : 1,2 và đề bài toán túi đường.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho từng nhóm).
  • Máy chiếu hoặc màn hình hiển thị trang bài học NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-22-phep-chia-so-thap-phan (phần bài tập tương tác).
  • Bút dạ, thẻ đáp án A, B, C để dùng trong trò chơi kiểm tra nhanh.

2. Học sinh

  • Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
  • Vở nháp, bút chì, thước kẻ.
  • Khăn trải bàn hoặc tờ giấy A3 cho nhóm 4 HS.
  • Máy tính cầm tay (chỉ dùng để kiểm tra kết quả sau khi tự tính).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ôn tập nhân, chia với 10, 100

Mục tiêu

Nhớ lại quy tắc dịch dấu phẩy khi nhân, chia số thập phân với 10, 100 để chuẩn bị cho việc biến đổi số chia thành số tự nhiên.

Nội dung

Trò chơi "Dịch dấu phẩy" trên bảng con: GV đọc lần lượt các phép tính nhẩm như 3,5 × 10; 0,8 × 100; 47,2 : 10; 6,9 : 100. HS viết kết quả lên bảng con và giơ lên khi GV hô.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng kết quả nhẩm và phát biểu được quy tắc: nhân với 10, 100 thì dấu phẩy dịch sang phải; chia cho 10, 100 thì dấu phẩy dịch sang trái.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu luật chơi: đọc phép tính, HS viết kết quả lên bảng con trong 10 giây, giơ bảng khi có hiệu lệnh "Giơ bảng!". Ví dụ: "Tính nhẩm 3,5 nhân 10."

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút.

  2. Giáo viên

    GV đọc lần lượt 4 phép tính: 3,5 × 10; 0,8 × 100; 47,2 : 10; 6,9 : 100. Sau mỗi phép tính, GV yêu cầu một HS nói quy tắc đã dùng.

    Học sinh

    HS viết kết quả và giơ bảng. Dự kiến: 35; 80; 4,72; 0,069. HS nói: "Nhân với 10 thì dấu phẩy dịch sang phải một chữ số"; "Chia cho 100 thì dấu phẩy dịch sang trái hai chữ số".

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Chia số thập phân cho số tự nhiên

Mục tiêu

Nêu được cách chia số thập phân cho số tự nhiên từ trái sang phải, đặt dấu phẩy vào thương và viết thêm chữ số 0 khi còn dư.

Nội dung

HS làm theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1: thực hiện 8,4 : 4; 3 : 4; 9,6 : 8. Nhóm trao đổi để rút ra các bước chia: chia phần nguyên, đặt dấu phẩy khi chia đến phần thập phân, viết thêm 0 khi còn dư. Thảo luận vì sao 8,4 : 4 có thể nghĩ là 84 phần mười chia 4.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành: 8,4 : 4 = 2,1; 3 : 4 = 0,75; 9,6 : 8 = 1,2. Nhóm viết được ba bước chia số thập phân cho số tự nhiên.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đưa ví dụ 8,4 : 4 lên bảng phụ, hỏi: "Phần nguyên 8 chia 4 được bao nhiêu? Vì sao phải đặt dấu phẩy ở thương?" Sau đó phát Phiếu học tập số 1 và yêu cầu các nhóm làm 3 câu.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc đề và thảo luận trong nhóm. Dự kiến: "8 chia 4 được 2, nên thương có phần nguyên là 2; khi chia đến phần thập phân thì viết dấu phẩy."

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý nhóm đang lúng túng với 3 : 4: "Số bị chia 3 là số tự nhiên, còn còn dư thì ta làm thế nào?" GV nhắc nhóm viết 3,00 để chia tiếp.

    Học sinh

    HS thực hiện phép chia trên vở nháp và ghi kết quả vào phiếu. Dự kiến: 3 chia 4 được 0, viết 0, dấu phẩy; còn dư 3 nên viết thêm 0 thành 30, chia được 7 dư 2; viết thêm 0 thành 20, chia được 5; kết quả 0,75.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày phép chia 3 : 4 và 9,6 : 8. Yêu cầu nhóm khác kiểm tra bằng phép nhân: 0,75 × 4 = 3.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày các bước và giải thích việc viết thêm 0. Dự kiến: "Ta viết thêm 0 vì 3 chưa đủ chia cho 4, thêm 0 làm số bị chia lớn hơn; thương không đổi vì 3,00 vẫn bằng 3."

  4. Giáo viên

    GV chốt: chia từ trái sang phải; khi chia đến phần thập phân thì viết dấu phẩy vào thương; nếu còn dư thì viết thêm 0 vào bên phải phần thập phân của số bị chia để chia tiếp. GV yêu cầu HS nêu lại ba bước.

    Học sinh

    HS ghi bước chia vào vở và đọc lại trong nhóm.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Chia số thập phân cho số thập phân

Mục tiêu

Giải thích được cách chia cho số thập phân bằng cách nhân cả số bị chia và số chia với 10, 100,… để số chia thành số tự nhiên và kiểm tra kết quả bằng phép nhân.

Nội dung

Nhóm 4 làm theo kĩ thuật khăn trải bàn: ô trung tâm ghi 4,68 : 1,2; các ô xung quanh ghi các bước giải. Nhiệm vụ: (1) Nhân cả số bị chia và số chia với 10 để số chia thành số tự nhiên; (2) Thực hiện 46,8 : 12; (3) Kiểm tra bằng 3,9 × 1,2 = 4,68. Nêu lưu ý: không được chỉ chuyển dấu phẩy ở riêng số chia.

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn của nhóm có đủ ba bước và kết quả 4,68 : 1,2 = 46,8 : 12 = 3,9; nhóm giải thích được vì sao thương không đổi và nêu được lưu ý về việc chuyển dấu phẩy.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV viết 4,68 : 1,2 lên bảng và hỏi: "Số chia 1,2 chưa phải số tự nhiên, ta làm thế nào để đưa về số tự nhiên?" GV phát khăn trải bàn có sẵn ô trung tâm và các ô gợi ý.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, thảo luận trong nhóm. Dự kiến: "Nhân cả hai số với 10 để 1,2 thành 12."

  2. Giáo viên

    GV quan sát nhóm, nhắc: "Khi nhân cả số bị chia và số chia với 10 thì thương có thay đổi không? Hãy kiểm tra bằng phép nhân." GV hỗ trợ nhóm yếu bằng cách hỏi "4,68 gấp 10 thành bao nhiêu?".

    Học sinh

    HS thực hiện 46,8 : 12 trên giấy nháp, tìm được 3,9 và thử lại 3,9 × 1,2 = 4,68. Dự kiến: "Thương vẫn là 3,9 vì nhân cả hai số với 10 thì tỉ số không đổi."

  3. Giáo viên

    GV chọn 1 nhóm trình bày khăn trải bàn. Yêu cầu nhóm khác so sánh với cách làm "chỉ chuyển dấu phẩy ở số chia" (ví dụ 4,68 : 12) để thấy kết quả sai.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: "Nếu chỉ chuyển dấu phẩy ở số chia mà không chuyển ở số bị chia thì kết quả sai, vì 4,68 : 12 khác 46,8 : 12."

  4. Giáo viên

    GV chốt: muốn chia cho số thập phân, nhân cả số bị chia và số chia với 10, 100,… để số chia thành số tự nhiên; thương không đổi; luôn kiểm tra bằng phép nhân. Ví dụ bổ sung: 0,72 : 0,09 = 72 : 9 = 8.

    Học sinh

    HS ghi ví dụ vào vở, nêu lại quy tắc bằng lời của mình.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Trạm luyện tập chia số thập phân

Mục tiêu

Vận dụng được cách chia số thập phân cho số tự nhiên và số thập phân, giải bài toán chia đều và tìm x trong phép nhân với số thập phân.

Nội dung

Lớp chia 4 trạm (mỗi nhóm đi lần lượt 4 trạm, mỗi trạm 5 phút). Trạm 1: bài 1 và bài 4 (tính 8,4 : 4; 3 : 4). Trạm 2: bài 2 và bài 5 (tính 7,5 : 0,5; chọn đáp án của 0,72 : 0,09). Trạm 3: bài 3 và bài 6 (tính 4,68 : 1,2; nhận xét bạn trả lời 0,7 khi chia 6,3 lít nước cho 9 chai). Trạm 4: bài 7 và bài 8 (5 kg đường chia túi 0,25 kg; tìm x biết x × 1,5 = 6,75). Các nhóm ghi kết quả vào Phiếu học tập số 2, sau đó đối chiếu với trang NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành với đáp án: bài 1: 2,1; bài 2: 15; bài 3: 3,9; bài 4: 0,75; bài 5: C (8); bài 6: Đúng (0,7 lít); bài 7: 20 túi; bài 8: x = 4,5.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giới thiệu 4 trạm, nêu quy định: đọc đề, làm bài vào phiếu, ghi cách làm ngắn gọn; hết 5 phút chuyển trạm. Nhấn mạnh yêu cầu kiểm tra kết quả bằng phép nhân.

    Học sinh

    HS nhận Phiếu học tập số 2, chia nhóm vào trạm đầu tiên.

  2. Giáo viên

    GV điều hành chuyển trạm bằng hiệu lệnh. Khi nhóm làm xong trạm 3, GV hỏi: "Vì sao bạn trả lời 0,7 lít là đúng? Em kiểm tra bằng cách nào?" Với trạm 4, GV hỏi: "Vì sao phải viết 67,5 : 15 chứ không viết 6,75 : 15?"

    Học sinh

    HS thực hiện từng trạm. Dự kiến: bài 6: "0,7 × 9 = 6,3 nên đúng"; trạm 4: "Nhân cả hai số với 10 để số chia thành số tự nhiên, kết quả x = 4,5." Bài 5 dự kiến: "72 : 9 = 8, chọn C."

  3. Giáo viên

    GV mời đại diện 2 nhóm báo cáo bài 3 và bài 8. Sau đó GV dùng bài tập tương tác trên NeoEdu, phát thẻ A, B, C để HS giơ đáp án bài 5 và kiểm tra nhanh.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày cách làm. Cả lớp giơ thẻ đáp án C. Dự kiến: đa số HS chọn đúng C; một vài HS chọn A (9) do chia nhầm 72 cho 8.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung, chỉ ra các lỗi thường gặp: quên chuyển dấu phẩy ở số bị chia; chuyển dấu phẩy ở riêng số chia; đặt dấu phẩy theo cảm giác. GV nhắc HS ước lượng trước khi tính để kiểm tra độ hợp lí.

    Học sinh

    HS sửa lại bài trên phiếu nếu sai, ghi nhớ quy tắc kiểm tra.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Chia đều túi gạo trong cửa hàng

Mục tiêu

Mô hình hoá tình huống chia đều trong thực tế bằng phép chia số thập phân và trình bày lời giải đầy đủ đơn vị.

Nội dung

Bài toán: Cửa hàng có 12,6 kg gạo, chia đều vào các túi, mỗi túi chứa 0,9 kg. Hỏi chia được bao nhiêu túi? Nhóm thảo luận: chọn phép tính, đổi về số tự nhiên bằng cách nhân với 10, tính thương và kiểm tra bằng phép nhân (0,9 × 14 = 12,6). Sau đó HS tự đặt một bài toán tương tự từ thực tế gia đình.

Sản phẩm dự kiến

Lời giải đầy đủ: 12,6 : 0,9 = 126 : 9 = 14 túi; đáp số 14 túi. HS viết được một bài toán tương tự kèm lời giải và đơn vị.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc đề bài và hỏi: "Bài toán cho biết gì, yêu cầu tìm gì? Ta cần phép tính nào?" GV nhắc HS ghi đơn vị kg và túi trong đáp số.

    Học sinh

    HS đọc đề, xác định phép chia 12,6 : 0,9 và thảo luận. Dự kiến: "Ta chia 12,6 kg cho 0,9 kg, kết quả là số túi."

  2. Giáo viên

    GV hỏi: "Ước lượng xem kết quả khoảng bao nhiêu? Vì sao?" Sau đó theo dõi nhóm trình bày.

    Học sinh

    HS ước lượng: 12 : 1 = 12, nên khoảng hơn 12 túi. Thực hiện 126 : 9 = 14 và kiểm tra 0,9 × 14 = 12,6.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày lời giải và bài toán tự đặt. Nhận xét về cách ghi đơn vị và kiểm tra kết quả.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến bài toán tự đặt: "Mẹ có 8,4 lít nước mắm, rót đều vào chai 0,6 lít, hỏi được bao nhiêu chai?" (8,4 : 0,6 = 84 : 6 = 14 chai).

  4. Giáo viên

    GV chốt: trong bài toán thực tế, cần xác định phép chia đúng, đưa số chia về số tự nhiên, ước lượng và kiểm tra kết quả, viết đáp số kèm đơn vị. Giao bài về nhà.

    Học sinh

    HS ghi lời giải vào vở và ghi nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng trong hoạt động "Chia số thập phân cho số tự nhiên". Hoàn thành các phép tính sau và ghi các bước chia:

  • a) 8,4 : 4 = ……
  • b) 3 : 4 = ……
  • c) 9,6 : 8 = ……
    Trả lời các câu hỏi:
  • Khi chia đến phần thập phân, em làm gì với dấu phẩy?
  • Khi còn dư, em viết thêm gì để chia tiếp?
  • Kiểm tra kết quả: 0,75 × 4 = ……; 1,2 × 8 = ……

Phiếu học tập số 2

Dùng trong hoạt động "Trạm luyện tập chia số thập phân". Ghi kết quả và cách làm vào bảng:

  • Trạm 1: a) 8,4 : 4 = ……; b) 3 : 4 = ……
  • Trạm 2: a) 7,5 : 0,5 = ……; b) 0,72 : 0,09 khoanh tròn đáp án: A. 9; B. 16; C. 8
  • Trạm 3: a) 4,68 : 1,2 = ……; b) Bạn trả lời 6,3 : 9 = 0,7 lít. Đúng hay sai? Vì sao?
  • Trạm 4: a) 5 kg đường chia đều vào túi 0,25 kg, được ……… túi; b) Tìm x biết x × 1,5 = 6,75, x = ……
    Ghi chú: Sau khi làm xong, nhóm nhân kết quả với số chia để kiểm tra.

Hướng dẫn về nhà

  • Làm bài tập: 9,6 : 0,8; 12,6 : 0,9; 4,5 : 0,15. Mỗi phép tính ghi rõ các bước đổi số chia thành số tự nhiên và kiểm tra bằng phép nhân.
  • Giải bài toán: Mẹ có 8,4 lít nước mắm, rót đều vào các chai 0,6 lít. Hỏi mẹ rót được bao nhiêu chai? Trình bày đầy đủ đơn vị trong đáp số.
  • Tự đặt một bài toán chia đều thực tế ở nhà (ví dụ chia đều đường, bột, nước) và đổi cho bạn cùng bàn giải.
  • Luyện bài tương tác trên trang NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-22-phep-chia-so-thap-phan để kiểm tra lại kết quả của mình.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.