ToánLớp 5Chủ đề 4. Các phép tính với số thập phân

Giáo án Bài 21. Phép nhân số thập phân

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được quy tắc nhân hai số thập phân: nhân như số tự nhiên, rồi đếm tổng số chữ số ở phần thập phân của hai thừa số và tách ngần ấy chữ số ở tích từ phải sang trái.
Giải thích được vì sao cần thêm chữ số 0 bên trái khi tích không đủ chữ số, ví dụ $0{,}4 \times 0{,}25 = 0{,}1$ .
Vận dụng được quy tắc để tính tích của số thập phân với số tự nhiên, của hai số thập phân và tính giá trị biểu thức có chứa phép nhân số thập phân.
Vận dụng được phép nhân số thập phân để giải bài toán thực tế về diện tích và tiền bạc.
Nhận xét được: nhân một số dương với một số lớn hơn 0 và nhỏ hơn 1 thì tích nhỏ hơn số dương ban đầu.
Tư duy và lập luận toán học: HS đưa ra lập luận đếm chữ số phần thập phân để đặt dấu phẩy ở tích và kiểm tra tính hợp lí của kết quả bằng ước lượng.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống thực tế về diện tích hình chữ nhật và giá tiền theo kg thành phép nhân số thập phân.
Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn thứ tự thực hiện phép tính trong biểu thức $1{,}2 \times (3{,}5 + 1{,}5)$ và xử lí kết quả khi tích có chữ số 0 ở tận cùng.
Giao tiếp toán học: HS dùng đúng thuật ngữ “phần thập phân”, “chữ số”, “tích” và trình bày phép tính theo đúng cột dọc.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng con, thước đo và bài giảng số NeoEdu để kiểm tra và củng cố kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc phiếu học tập, tự tìm quy tắc đặt dấu phẩy qua ví dụ và tự kiểm tra kết quả bằng cách ước lượng trước khi tính.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp và nhóm, trình bày được cách đặt dấu phẩy và giải thích lập luận của mình trước lớp.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng phép nhân số thập phân để tính diện tích, tiền phải trả trong tình huống thực tế của gia đình hoặc lớp học.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực luyện tập đủ các bài tính, kiên trì kiểm tra lại vị trí dấu phẩy.
Trung thực: HS nhận xét đúng, sai đối với kết quả của bạn và tự sửa lỗi của mình một cách khách quan.
Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và thực hiện nhiệm vụ vận dụng ở nhà.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi các ví dụ, quy tắc và bảng nhiệm vụ của nhóm.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Phấn màu, bút dạ, thẻ đánh dấu “,” bằng bìa cứng.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/math/bai-21-phep-nhan-so-thap-phan) để chiếu và cho HS kiểm tra đáp án.

2. Học sinh

Sách giáo khoa Toán 5, vở ghi, bút, thước kẻ.
Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Giấy nháp, bút dạ và bút chì để làm việc nhóm.
Thước dây hoặc thước mét (nếu đo diện tích lớp học ở hoạt động vận dụng).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đố bạn tính nhanh

Mục tiêu

Ôn lại phép nhân số tự nhiên và kích hoạt suy nghĩ về việc nhân số có phần thập phân.

Nội dung

Tính nhẩm và tính nhanh các phép nhân: $24 \times 3$ , $25 \times 4$ , $125 \times 8$ . Sau đó GV đưa ra câu hỏi: “ $2{,}4 \times 3$ bằng bao nhiêu?”

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được kết quả $72$ , $100$ , $1\,000$ và dự đoán được $2{,}4 \times 3 = 7{,}2$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu ba phép tính số tự nhiên lên bảng và nói: “Các em tính nhanh trên bảng con nhé.” Sau đó GV chiếu tiếp $2{,}4 \times 3$ và hỏi: “Nếu bỏ dấu phẩy thì ta được phép nhân nào? Em đoán kết quả của $2{,}4 \times 3$ là bao nhiêu?”
Học sinh
HS tính nhanh trên bảng con. Dự kiến HS trả lời: “ $24 \times 3 = 72$ ”, “ $25 \times 4 = 100$ ”, “ $125 \times 8 = 1\,000$ ”. Với $2{,}4 \times 3$ , HS dự đoán: “Bỏ dấu phẩy thì là $24 \times 3$ , kết quả khoảng $7{,}2$ .”
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao em nghĩ đến việc bỏ dấu phẩy đi trước khi tính?” Sau đó GV chốt: đây là ý tưởng chính của bài học.
Học sinh
HS trả lời: “Vì nhân số tự nhiên dễ hơn, nên mình tính như số tự nhiên rồi mới đặt dấu phẩy lại.”
Giáo viên
GV mời 2 HS nêu kết quả và giải thích cách làm, cả lớp nhận xét.
Học sinh
HS trình bày kết quả và nhận xét bạn: “Bạn đúng, $24 \times 3 = 72$ nên $2{,}4 \times 3$ là $7{,}2$ .”
Giáo viên
GV ghi tên bài “Phép nhân số thập phân” lên bảng và nói: “Hôm nay chúng ta sẽ tìm cách đặt dấu phẩy ở tích một cách chính xác.”
Học sinh
HS ghi tên bài vào vở và nhắc lại: “Tính như số tự nhiên, rồi đặt dấu phẩy.”

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Quy tắc nhân hai số thập phân

Mục tiêu

HS tự phát hiện và nêu được quy tắc đặt dấu phẩy ở tích khi nhân hai số thập phân qua ví dụ $0{,}4 \times 0{,}25$ .

Nội dung

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1: tính $4 \times 25$ , đếm số chữ số thập phân của từng thừa số, tách chữ số ở tích và thêm chữ số 0 nếu cần để có $0{,}4 \times 0{,}25$ . Sau đó nhóm thống nhất quy tắc chung và kiểm tra bằng bài giảng số NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được quy tắc ba bước: nhân như số tự nhiên; đếm tổng chữ số thập phân ở hai thừa số; tách ngần ấy chữ số ở tích từ phải sang trái (thêm chữ số 0 bên trái nếu thiếu). Ví dụ đã kiểm tra: $0{,}4 \times 0{,}25 = 0{,}1$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm 4 HS, phát Phiếu học tập số 1. GV chiếu ví dụ $0{,}4 \times 0{,}25$ và nói: “Nhóm em hãy làm theo các bước trong phiếu, không được dùng máy tính.”
Học sinh
HS nhận phiếu, phân công người đọc, người tính, người đếm chữ số và người ghi kết quả.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi gợi mở: “Số $0{,}4$ có mấy chữ số ở phần thập phân? Số $0{,}25$ có mấy chữ số?” và “Tích $100$ có bao nhiêu chữ số? Cần tách mấy chữ số?”
Học sinh
HS trả lời: “ $0{,}4$ có 1 chữ số, $0{,}25$ có 2 chữ số, tổng là 3.” “ $100$ có 3 chữ số, tách 3 chữ số được $0{,}100$ , bỏ số 0 cuối thì bằng $0{,}1$ .”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày bảng kết quả và cách đếm. GV hỏi: “Nếu tích chỉ có 2 chữ số, ví dụ $12$ , mà cần tách 3 chữ số thì làm thế nào?”
Học sinh
HS trình bày và trả lời: “Phải thêm chữ số 0 bên trái: $12$ tách 3 chữ số thành $0{,}012$ .”
Giáo viên
GV chốt quy tắc ba bước lên bảng và mở bài giảng số NeoEdu để HS đối chiếu. GV nhấn mạnh: “Đếm số chữ số thập phân ở hai thừa số, không đếm chữ số ở phần nguyên.”
Học sinh
HS ghi quy tắc vào vở và đối chiếu với bài giảng trên màn hình.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Nhân với số bé hơn 1 và kiểm tra bằng ước lượng

Mục tiêu

HS nhận xét được tích khi nhân một số dương với số lớn hơn 0 và nhỏ hơn 1, đồng thời biết ước lượng để kiểm tra kết quả.

Nội dung

GV đưa ra các phép tính $5 \times 0{,}5$ , $8 \times 0{,}25$ , $12 \times 0{,}9$ . Cả lớp so sánh số ban đầu với tích, rút ra nhận xét và ước lượng trước khi tính $0{,}06 \times 0{,}5$ .

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được nhận xét: nhân một số dương với số lớn hơn 0 và nhỏ hơn 1 thì tích nhỏ hơn số dương ban đầu. HS ước lượng được $0{,}06 \times 0{,}5$ nhỏ hơn $0{,}06$ và đúng bằng $0{,}03$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV ghi lên bảng ba phép tính $5 \times 0{,}5$ , $8 \times 0{,}25$ , $12 \times 0{,}9$ và nói: “Trước khi tính, các em hãy đoán tích lớn hơn hay nhỏ hơn số ban đầu.”
Học sinh
HS đoán bằng bảng con: “Tích nhỏ hơn số ban đầu vì mình nhân với số bé hơn 1.”
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao nhân với $0{,}5$ lại làm số nhỏ đi? Em hãy thử kiểm tra bằng cách lấy một nửa của $5$ .”
Học sinh
HS trả lời: “Lấy một nửa của $5$ là $2{,}5$ , nhỏ hơn $5$ .” Các nhóm tính tiếp và so sánh kết quả với số ban đầu.
Giáo viên
GV mời HS đọc kết quả và kiểm tra bằng bài tập tương tác trên NeoEdu. GV đặt câu hỏi: “Ước lượng $0{,}06 \times 0{,}5$ thì kết quả sẽ thế nào?”
Học sinh
HS trả lời: “Kết quả nhỏ hơn $0{,}06$ . Tính $6 \times 5 = 30$ , tách 3 chữ số ta được $0{,}030 = 0{,}03$ , đúng là nhỏ hơn $0{,}06$ .”
Giáo viên
GV chốt nhận xét: “Nhân một số dương với một số lớn hơn 0 và nhỏ hơn 1 thì tích nhỏ hơn số dương ban đầu. Đây là cách kiểm tra kết quả rất hữu ích.”
Học sinh
HS ghi nhận xét vào vở và nhắc lại theo GV.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Trò chơi “Ai tính đúng và nhanh”

Mục tiêu

HS vận dụng quy tắc để thực hiện các phép nhân số thập phân và đặt dấu phẩy chính xác.

Nội dung

Làm theo nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS viết kết quả bài 1 đến 5 vào ô của mình, sau đó thống nhất đáp án chung trên khăn trải bàn. Các bài: 1) Tính $2{,}4 \times 3$ . 2) Tính $1{,}25 \times 0{,}8$ . 3) Tính $0{,}06 \times 0{,}5$ . 4) Tính $3{,}2 \times 1{,}5$ . 5) Tính $2{,}5 \times 4 \times 0{,}7$ , chọn A. 8; B. 7; C. 14.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: 1) $7{,}2$ ; 2) $1$ (vì $1{,}25 \times 0{,}8 = 1{,}000 = 1$ ); 3) $0{,}03$ ; 4) $4{,}8$ ; 5) B. $7$ (vì $2{,}5 \times 4 = 10$ , $10 \times 0{,}7 = 7$ ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát bài 1 đến 5 trên bảng phụ, yêu cầu HS làm cá nhân trong 2 phút rồi thảo luận khăn trải bàn. GV nhắc: “Nhớ ước lượng trước khi viết kết quả.”
Học sinh
HS làm cá nhân vào vở nháp, viết kết quả vào ô của mình trên khăn trải bàn.
Giáo viên
GV quan sát, hỏi các nhóm đang băn khoăn: “Tích $1{,}25 \times 0{,}8$ có mấy chữ số thập phân? Sau khi tách, phần thập phân còn lại có chữ số nào khác 0 không?”
Học sinh
HS thảo luận: “Có $2 + 1 = 3$ chữ số, tích là $1{,}000$ , bỏ các số 0 thì bằng $1$ .” Với bài 5, HS thảo luận thứ tự tính và chọn đáp án B.
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm đọc kết quả từng bài, chiếu đáp án trên NeoEdu để kiểm tra. GV hỏi: “Vì sao đáp án bài 5 không phải là 14?”
Học sinh
HS trả lời: “Vì $2{,}5 \times 4 = 10$ rồi mới nhân $0{,}7$ , không phải nhân $2 \times 7$ .” Các nhóm tự chấm và sửa lỗi nếu có.
Giáo viên
GV nhận xét chung, nhấn mạnh các lỗi thường gặp: quên đếm đủ chữ số thập phân, quên thêm số 0 bên trái và đặt dấu phẩy theo cảm giác.
Học sinh
HS sửa lại bài của mình trong vở và ghi lại lỗi đã mắc.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Giải bài toán thực tế về diện tích và tiền bạc

Mục tiêu

HS vận dụng phép nhân số thập phân để giải bài toán thực tế và biết kiểm tra tính hợp lí của kết quả.

Nội dung

HS làm cặp đôi Phiếu học tập số 2 gồm: bài 6 (mua 2,5 kg gạo giá 18 000 đồng/kg, kiểm tra ý kiến của bạn “45000”), bài 7 (diện tích hình chữ nhật dài 4,5 m, rộng 2,4 m), bài 8 (tính $1{,}2 \times (3{,}5 + 1{,}5)$ ).

Sản phẩm dự kiến

Bài 6: đúng, $18\,000 \times 2{,}5 = 45\,000$ đồng (ý kiến của bạn đúng về giá trị, nên ghi kèm đơn vị đồng). Bài 7: $4{,}5 \times 2{,}4 = 10{,}8$ m². Bài 8: $3{,}5 + 1{,}5 = 5$ , $1{,}2 \times 5 = 6$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 cho từng cặp và nói: “Đọc kĩ đề, xác định đại lượng nào nhân với đại lượng nào trước khi tính.”
Học sinh
HS đọc đề và gạch chân các số liệu đã cho.
Giáo viên
GV hỏi: “Ở bài 6, bạn nói $45\,000$ đồng thì đã đúng chưa? Ước lượng: $18\,000 \times 2{,}5$ có khoảng bao nhiêu?” Ở bài 8, GV hỏi: “Vì sao phải tính trong ngoặc trước?”
Học sinh
HS trả lời: “ $18\,000 \times 2 = 36\,000$ , cộng thêm một nửa nữa là $9\,000$ , tổng $45\,000$ nên bạn đúng.” “Vì theo thứ tự thực hiện phép tính, phép tính trong ngoặc được thực hiện trước.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày bài giải, cả lớp nhận xét về đơn vị (m², đồng).
Học sinh
HS trình bày: “Diện tích là $4{,}5 \times 2{,}4 = 10{,}8$ m².” Các bạn nhận xét về cách ghi đơn vị.
Giáo viên
GV chốt: “Khi giải bài toán có số thập phân, các em cần ghi đơn vị và ước lượng để kiểm tra kết quả.”
Học sinh
HS ghi bài giải mẫu vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Đo và tính ở lớp học, gia đình

Mục tiêu

HS vận dụng phép nhân số thập phân vào tình huống thực tế: tính diện tích và tiền mua hàng.

Nội dung

Nhóm đo chiều dài, chiều rộng một mặt bàn hoặc tấm thảm ở lớp (đơn vị mét, lấy đến hai chữ số thập phân), tính diện tích theo công thức chiều dài nhân chiều rộng. Về nhà, mỗi HS hỏi người lớn giá một loại thực phẩm theo kg và tính số tiền khi mua 1,5 kg hoặc 2,5 kg.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm có số liệu đo và kết quả diện tích (đơn vị m²). Mỗi HS có một phép tính tiền mua thực phẩm, ghi đầy đủ đơn vị và có ước lượng kiểm tra kết quả.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn nhóm đo mặt bàn hoặc tấm thảm, ghi số liệu vào giấy nháp. GV nói: “Các em đo và ghi chính xác đến chữ số thập phân thứ hai.”
Học sinh
HS đo, ghi số liệu vào giấy nháp và thảo luận cách tính diện tích.
Giáo viên
GV hỏi: “Nếu mặt bàn dài $1{,}2$ m và rộng $0{,}8$ m thì diện tích là bao nhiêu? Kết quả có hợp lí không khi ước lượng?”
Học sinh
HS tính: $1{,}2 \times 0{,}8 = 0{,}96$ m². HS nhận xét: “Kết quả nhỏ hơn 1 m² vì $1{,}2 \times 0{,}8$ nhỏ hơn $1 \times 1$ .”
Giáo viên
GV mời các nhóm báo cáo kết quả đo và diện tích, khuyến khích các nhóm nêu cách kiểm tra kết quả.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày số liệu, công thức và kết quả. HS nhận xét và góp ý cho nhau.
Giáo viên
GV nhận xét phần thực hành, nhắc lại quy tắc nhân hai số thập phân và giao nhiệm vụ về nhà.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở và ghi nhớ quy tắc của bài.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Làm việc theo nhóm 4 HS, thực hiện các bước sau.

Bước 1: Tính $4 \times 25$ = ?
Bước 2: Số $0{,}4$ có ? chữ số ở phần thập phân. Số $0{,}25$ có ? chữ số ở phần thập phân. Tổng số chữ số thập phân là ?
Bước 3: Tách ? chữ số ở tích $100$ từ phải sang trái. Được $0{,}100$ = ?
Bước 4: Vì sao khi tích thiếu chữ số phải thêm chữ số 0 bên trái? Lấy ví dụ $12$ tách 3 chữ số.
Bước 5: Thống nhất quy tắc nhân hai số thập phân và ghi vào ô sau: ..........
Bước 6: Dùng bài giảng NeoEdu để kiểm tra kết quả $0{,}4 \times 0{,}25$ .

Phiếu học tập số 2

Làm việc theo cặp đôi.

Bài 6: 1 kg gạo giá 18 000 đồng. Mua 2,5 kg hết bao nhiêu đồng? Bạn An trả lời 45 000. Bạn An đúng hay sai? Vì sao? (Ước lượng trước khi tính.)
Bài 7: Hình chữ nhật dài 4,5 m, rộng 2,4 m. Tính diện tích hình chữ nhật (ghi đơn vị m²).
Bài 8: Tính $1{,}2 \times (3{,}5 + 1{,}5)$ . Nêu thứ tự thực hiện các phép tính.
Kiểm tra: Kết quả bài 7 có hợp lí không khi $4{,}5 \times 2{,}4$ nằm giữa $4 \times 2$ và $5 \times 3$ ?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành bài 1 đến 4 trong vở bài tập, tự ước lượng trước khi tính và ghi lại kết quả.
Đo chiều dài, chiều rộng của một cuốn sách hoặc tấm bảng nhỏ trong nhà (lấy đến hai chữ số thập phân), tính diện tích và ghi rõ đơn vị m² hoặc dm² (nếu đo bằng dm).
Hỏi người lớn giá một loại thực phẩm theo kg, tính số tiền khi mua 1,5 kg hoặc 2,5 kg và viết bài giải ngắn gọn.
Xem lại bài giảng số trên trang neoedu.vn/learn/5/math/bai-21-phep-nhan-so-thap-phan để ôn quy tắc nhân số thập phân.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.