NeoEdu
Giáo án Toán 5
ToánLớp 5Chủ đề 4. Các phép tính với số thập phân

Giáo án Bài 20. Phép trừ số thập phân

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được cách đặt tính và thực hiện phép trừ hai số thập phân: đặt các chữ số cùng hàng thẳng cột, viết thêm chữ số 0 ở phần thập phân khi cần, trừ từ phải sang trái.
  • Giải thích được vì sao phải đặt dấu phẩy thẳng cột và khi nào phải mượn 1 đơn vị của hàng bên trái.
  • Kiểm tra được kết quả phép trừ bằng cách lấy hiệu cộng số trừ; nêu được hiệu nhỏ hơn số bị trừ khi số trừ dương.
  • Vận dụng được phép trừ số thập phân để giải bài toán thực tế có đơn vị đo (mét, lít) và ghi đúng đơn vị đo vào kết quả.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao các chữ số phải cùng hàng, vì sao có thể viết thêm chữ số 0 ở phần thập phân mà giá trị không đổi.
  • Mô hình hoá toán học: HS chuyển bài toán về việc so sánh chiều cao hai bạn (1,42 m và 1,18 m) thành phép trừ 1,42 - 1,18.
  • Giải quyết vấn đề toán học: HS chọn cách làm phù hợp khi phải mượn đơn vị, khi số bị trừ là số tròn (10 - 3,75) và khi có dấu ngoặc.
  • Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng kí hiệu phép trừ, trình bày bài làm và nêu đơn vị đo kèm kết quả.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng con, thẻ số, phiếu học tập và trang bài học số NeoEdu để thực hành và kiểm tra.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đặt tính, tự thực hiện phép trừ vào bảng con và tự kiểm tra kết quả bằng phép cộng.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp và nhóm, giải thích được cách đặt dấu phẩy và cách mượn đơn vị bằng lời nói rõ ràng.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS lựa chọn cách ước lượng, đặt tính và kiểm tra để giải quyết bài toán thực tế về độ dài và dung tích.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ các bài tập trong nhóm và tự luyện thêm phép trừ ở nhà.
  • Trung thực: HS thẳng thắn kiểm tra lại kết quả bằng phép cộng và nhận xét đúng, sai của bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bảng phụ hoặc bảng viết để ghi đề và đặt tính mẫu
  • Máy chiếu hoặc bảng thông minh để trình chiếu trang bài học số NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-20-phep-tru-so-thap-phan (phần bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác)
  • Thẻ đề luyện tập (mỗi nhóm một bộ) và bút dạ, bảng nhóm
  • Phiếu học tập số 1 (in đủ cho các nhóm)

2. Học sinh

  • Vở ghi, bút chì, bút mực, thước kẻ
  • Bảng con và bút viết bảng
  • Giấy nháp hoặc máy tính cầm tay (chỉ dùng để kiểm tra kết quả)

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Khởi động: Ước lượng nhanh

Mục tiêu

Ôn lại khái niệm số thập phân và kĩ năng ước lượng trước khi tính, tạo tâm thế vào bài.

Nội dung

Trò chơi 'Đoán nhanh': GV đưa tình huống cô có 10 m vải, cắt đi 3,6 m. HS ước lượng số mét còn lại trước khi tính, sau đó đối chiếu với kết quả chính xác.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được kết quả ước lượng (khoảng 6 m) và kết quả đúng 6,4 m; HS nhận ra kết quả ước lượng giúp kiểm tra tính hợp lí.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV trình chiếu tình huống: 'Cô có 10 m vải, cắt đi 3,6 m. Còn lại khoảng bao nhiêu mét?' GV hỏi: Em ước lượng số mét còn lại là bao nhiêu?

    Học sinh

    HS suy nghĩ và giơ bảng con ghi số ước lượng. Dự kiến HS trả lời: khoảng 6 m, vì 10 trừ 3 là 7, trừ thêm 0,6 còn khoảng 6 m.

  2. Giáo viên

    GV yêu cầu HS nhẩm hoặc đặt tính nhanh để kiểm tra. GV hỏi: Số đúng là bao nhiêu? Vì sao kết quả này hợp lí?

    Học sinh

    HS tính 10,0 - 3,6 bằng cách viết thêm 0 rồi trừ. Dự kiến HS trả lời: 6,4 m, vì 6,4 + 3,6 = 10 nên kết quả đúng.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS nêu kết quả và cách kiểm tra, khen ngợi cách ước lượng hợp lí.

    Học sinh

    HS nêu kết quả 6,4 m và giải thích cách kiểm tra bằng phép cộng.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Trước khi tính, ta nên ước lượng để biết kết quả khoảng bao nhiêu. Hôm nay chúng ta học cách trừ số thập phân.

    Học sinh

    HS ghi tên bài vào vở: Bài 20. Phép trừ số thập phân.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Cách đặt tính và thực hiện phép trừ

Mục tiêu

HS hình thành cách đặt tính, cách viết thêm chữ số 0 và cách trừ từ phải sang trái, mượn 1 đơn vị khi cần.

Nội dung

Hoạt động cặp đôi. Ví dụ 1: Lan cao 1,42 m, em cao 1,18 m. Tính 1,42 - 1,18. Ví dụ 2: Tính 7,2 - 3,45 (viết 7,2 thành 7,20). HS thảo luận cặp đôi: đặt tính thế nào, trừ từ đâu, khi nào phải mượn.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được quy tắc: đặt các chữ số cùng hàng thẳng cột, dấu phẩy thẳng cột; viết thêm 0 cho đủ số chữ số phần thập phân; trừ từ phải sang trái, mượn 1 đơn vị hàng bên trái khi hàng trên không đủ. Kết quả: 1,42 - 1,18 = 0,24 m; 7,2 - 3,45 = 3,75.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu tình huống Lan và em. GV hỏi: Muốn biết Lan cao hơn em bao nhiêu mét, em làm phép tính gì? Hãy đặt tính và thử tính trên bảng con.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, suy nghĩ. Dự kiến HS trả lời: Phép trừ 1,42 - 1,18.

  2. Giáo viên

    GV quan sát các cặp, gợi ý: Các chữ số ở hàng nào phải thẳng cột? Hàng phần trăm 2 trừ 8 không đủ thì làm thế nào? GV trình chiếu ví dụ 7,2 - 3,45 và hỏi: Vì sao phải viết 7,20?

    Học sinh

    HS đặt tính 1,42 viết dưới 1,18 sao cho dấu phẩy thẳng cột, tính 2 - 8 không đủ nên mượn 1 từ hàng phần mười, được 12 - 8 = 4, rồi tính tiếp. Dự kiến HS trả lời: để hai số có cùng số chữ số thập phân và thẳng hàng, không đổi giá trị.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày trên bảng phụ, các cặp khác nhận xét về cách đặt dấu phẩy và cách mượn.

    Học sinh

    HS trình bày và giải thích từng bước. Dự kiến HS trả lời: Dấu phẩy phải thẳng cột để cùng hàng đơn vị; mượn 1 vì không đủ để trừ.

  4. Giáo viên

    GV chốt quy tắc đặt tính, trừ từ phải sang trái, mượn khi cần và viết đơn vị 'm' vào kết quả. GV trình chiếu một ví dụ tương tác trên trang bài học NeoEdu để HS kiểm tra lại.

    Học sinh

    HS ghi quy tắc vào vở và làm lại ví dụ trên bảng con.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 6 phút

Kiểm tra kết quả bằng phép cộng

Mục tiêu

HS biết kiểm tra kết quả phép trừ bằng phép cộng và nhận biết tính hợp lí của hiệu.

Nội dung

Hoạt động cá nhân kết hợp cặp đôi, dùng Phiếu học tập số 1. Ví dụ: 10 - 3,75 = 10,00 - 3,75 = 6,25; kiểm tra 6,25 + 3,75 = 10.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành Phiếu học tập số 1, nêu được: hiệu cộng số trừ bằng số bị trừ thì đúng; khi số trừ dương thì hiệu nhỏ hơn số bị trừ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 1 và yêu cầu HS làm câu 1, câu 2. GV hỏi: Làm sao biết kết quả 6,25 là đúng?

    Học sinh

    HS nhận phiếu, làm bài cá nhân. Dự kiến HS trả lời: Lấy 6,25 cộng 3,75 để xem có bằng 10 không.

  2. Giáo viên

    GV gợi ý: Nếu số trừ dương thì hiệu có lớn hơn số bị trừ không? GV đi quan sát, hỗ trợ HS yếu.

    Học sinh

    HS làm câu 3, câu 4 và trao đổi với bạn cùng bàn. Dự kiến HS trả lời: Hiệu nhỏ hơn số bị trừ vì ta trừ bớt đi một số dương.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS trình bày đáp án câu 2 và câu 3, nhận xét và khen ngợi.

    Học sinh

    HS trình bày: 6,25 + 3,75 = 10 nên đúng; 8,5 - 2,3 = 6,2 nhỏ hơn 8,5.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Có thể kiểm tra kết quả trừ bằng cộng, và luôn nhớ hiệu nhỏ hơn số bị trừ khi số trừ dương.

    Học sinh

    HS ghi ý chính vào vở và đối chiếu với phiếu.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập: Trạm tính nhanh

Mục tiêu

Củng cố kĩ năng đặt tính, trừ số thập phân, xử lí dấu ngoặc và tìm thành phần chưa biết.

Nội dung

Nhóm 4 HS, luân phiên 4 trạm (mỗi trạm 2 phút) với các bài tập 1, 2, 4, 5 và bài 7 của sách giáo khoa. Mỗi trạm có thẻ đề và bảng nhóm để ghi bài làm.

Sản phẩm dự kiến

Các đề và đáp án: 1) 7,2 - 3,45 = 3,75. 2) 10 - 0,08 = 9,92. 3) 15,006 - 2,8 = 12,206. 4) 6,75 - 1,25 - 0,5 = 5. 5) x + 4,75 = 9,2, x = 4,45. 7) 20,3 - (5,3 + 4,75) = 10,25 (trong ngoặc 10,05).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia nhóm, giới thiệu 4 trạm và luật luân phiên. GV nhắc: Làm xong, nhóm kiểm tra bằng phép cộng trước khi chuyển trạm.

    Học sinh

    HS nhận thẻ đề, phân công người trình bày, người kiểm tra.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh các nhóm, nhắc HS viết thêm 0 khi cần (ví dụ 10 thành 10,00), chú ý thứ tự tính trong ngoặc ở bài 7.

    Học sinh

    HS làm bài, đặt tính và kiểm tra. Dự kiến HS trả lời: Bài 2 viết 10 thành 10,00 rồi trừ 0,08, được 9,92.

  3. Giáo viên

    GV chọn 2 nhóm trình bày kết quả bài 3 và bài 7, các nhóm khác nhận xét về cách đặt tính.

    Học sinh

    HS trình bày: 15,006 - 2,800 = 12,206; trong ngoặc 5,3 + 4,75 = 10,05; 20,30 - 10,05 = 10,25.

  4. Giáo viên

    GV chốt lỗi thường gặp: đặt dấu phẩy không thẳng cột, quên viết thêm 0, bỏ qua thứ tự tính trong ngoặc. Khen các nhóm làm đúng.

    Học sinh

    HS sửa bài của mình nếu sai và ghi lại lỗi cần tránh.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Vận dụng: So sánh chiều cao và lượng nước

Mục tiêu

HS vận dụng phép trừ số thập phân để giải bài toán thực tế, viết đúng đơn vị đo.

Nội dung

Bài 1: Lan cao 1,42 m, em cao 1,18 m; Lan cao hơn em bao nhiêu mét? Bài 2: Có 5 lít nước, rót ra 1,65 lít. Còn bao nhiêu lít? Một bạn trả lời 3,35; bạn đó đúng hay sai? Giao thêm về nhà đo chiều cao bạn thân và tính chênh lệch.

Sản phẩm dự kiến

Bài 1: 1,42 - 1,18 = 0,24 m. Bài 2: 5,00 - 1,65 = 3,35 lít, bạn trả lời đúng. HS nêu được cách kiểm tra kết quả.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc hai bài toán thực tế và hỏi: Bài toán cho biết gì? Hỏi gì? Ta dùng phép tính nào?

    Học sinh

    HS xác định dữ kiện, chọn phép trừ. Dự kiến HS trả lời: Cần tìm phần chênh lệch nên dùng phép trừ.

  2. Giáo viên

    GV yêu cầu HS làm bảng con, nhắc ghi đơn vị đo vào kết quả.

    Học sinh

    HS tính 1,42 - 1,18 = 0,24 m và 5,00 - 1,65 = 3,35 lít.

  3. Giáo viên

    GV mời HS giơ bảng con, nhận xét bạn trả lời đúng hay sai và vì sao.

    Học sinh

    HS giải thích: Bạn đúng vì 3,35 + 1,65 = 5 nên kết quả hợp lí.

  4. Giáo viên

    GV tổng kết: Phép trừ số thập phân giúp giải quyết nhiều tình huống thực tế. Nhắc HS kiểm tra kết quả bằng phép cộng và ghi đơn vị.

    Học sinh

    HS đọc lại phần ghi nhớ của bài và cam kết làm bài tập về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

  • Câu 1: Tính 10 - 3,75 bằng cách viết 10 thành 10,00 rồi đặt tính.
  • Câu 2: Thử lại kết quả câu 1 bằng phép cộng: 6,25 + 3,75 = ? Kết quả có bằng 10 không?
  • Câu 3: Hiệu 8,5 - 2,3 có nhỏ hơn 8,5 không? Vì sao?
  • Câu 4: Điền số thích hợp vào chỗ trống: ... + 2,1 = 5,6.
  • Đáp án tham khảo: câu 1: 6,25; câu 2: đúng, 10; câu 3: có, vì số trừ 2,3 là số dương nên hiệu nhỏ hơn số bị trừ (kết quả 6,2); câu 4: 3,5.

Hướng dẫn về nhà

  • Làm các bài 1, 2, 3 trong vở bài tập Toán 5, trang do GV chỉ định; mỗi bài đặt tính và kiểm tra kết quả bằng phép cộng.
  • Đo chiều cao của một người bạn trong nhà (đơn vị mét, làm tròn đến hai chữ số thập phân), sau đó tính chênh lệch chiều cao giữa hai người và ghi rõ đơn vị.
  • Ôn lại trang bài học số NeoEdu: neoedu.vn/learn/5/math/bai-20-phep-tru-so-thap-phan và làm thêm các bài tập tương tác để tự kiểm tra.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.