ToánLớp 5Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung

Giáo án Bài 2. Ôn tập các phép tính với số tự nhiên

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được quy tắc thực hiện các phép cộng, trừ, nhân, chia với số tự nhiên và thứ tự thực hiện các phép tính trong biểu thức.
Giải thích được tác dụng của tính chất giao hoán, kết hợp và phân phối của phép nhân để tính nhanh, tính thuận tiện.
Nêu được mối quan hệ số bị chia = thương × số chia + số dư, với số dư nhỏ hơn số chia, và vận dụng để kiểm tra kết quả phép chia có dư.
Vận dụng được cách kiểm tra phép trừ bằng phép cộng, phép chia bằng phép nhân; tìm được số chưa biết trong bài toán đơn giản và giải được bài toán có lời văn liên quan đến các phép tính.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích được vì sao phải làm ngoặc trước, nhân chia trước cộng trừ sau, vì sao số dư phải nhỏ hơn số chia.
Mô hình hoá toán học: chuyển tình huống có lời văn (18 hộp bút, 9 lớp; 6 thùng sách…) thành phép tính phù hợp.
Giải quyết vấn đề toán học: lựa chọn cách tính nhanh, đúng; tìm số chưa biết bằng cách lập và thực hiện phép tính ngược.
Giao tiếp toán học: đọc, viết và trình bày được phép tính, đơn vị (quyển, bút, đồng) và kết luận của bài toán một cách rõ ràng.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự tính, tự kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược và tự sửa lỗi sai của bản thân.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm, cặp đôi, trình bày và giải thích cách làm cho bạn nghe; nhận xét, góp ý cho bài làm của bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách tính thuận tiện nhất (nhóm số, phân phối) và vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế của lớp, trường.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: tích cực luyện tập tính toán, làm đủ các bài trong trạm và phiếu học tập.
Trung thực: kiểm tra kết quả một cách khách quan bằng phép tính ngược, nhận lỗi sai và sửa lại khi cần.
Trách nhiệm: hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và cặp đôi; chia sẻ đồ dùng, hỗ trợ bạn cùng làm.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi 4 phép tính khởi động và sơ đồ mẫu khăn trải bàn.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm, mỗi HS).
Khăn trải bàn khổ lớn (mỗi nhóm 1 tờ) và bút dạ nhiều màu.
Thẻ đáp án A, B, C để HS giơ khi kiểm tra nhanh.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/5/math/bai-2-on-tap-cac-phep-tinh-voi-so-tu-nhien (dùng ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

Vở, sách Toán 5, bút chì, thước kẻ, bút dạ.
Bảng con và bút dạ, giẻ lau.
Giấy nháp, máy tính bỏ túi không dùng trong các phép tính của bài (chỉ dùng để tự kiểm tra sau khi làm xong).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Tính nhanh đón giờ học

Mục tiêu

Huy động kiến thức cũ về các phép tính với số tự nhiên và tạo hứng thú cho HS trước khi ôn tập.

Nội dung

HS tính nhẩm và tính nhanh bốn phép tính: $25 \times 4 \times 3$ ; $1\,000 - 359$ ; $96 : 8$ ; $37 + 58 + 63$ .

Sản phẩm dự kiến

Đáp số đúng: $25 \times 4 \times 3 = 300$ ; $1\,000 - 359 = 641$ ; $96 : 8 = 12$ ; $37 + 58 + 63 = 158$ . HS nêu được cách nhóm số thuận tiện trong hai phép tính đầu và cộng nhẩm trong phép tính thứ ba, thứ tư.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết hoặc chiếu bốn phép tính lên bảng và phát bảng con cho HS. GV nêu yêu cầu: "Tính nhanh và đúng, giơ bảng khi xong."
Học sinh
HS đọc đề, nhận bảng con và bút dạ, chuẩn bị tính.
Giáo viên
GV quan sát, nhắc HS cách tính thuận tiện. Gợi ý: "Có số nào nhân với nhau được tròn trăm không?"
Học sinh
HS tính nhẩm, ghi kết quả lên bảng con. Dự kiến: HS ghi 25 × 4 = 100 rồi 100 × 3 = 300.
Giáo viên
GV hỏi: "Vì sao em nhóm 25 × 4 trước?" và "Em làm phép cộng 37 + 58 + 63 bằng cách nào?"
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: "Vì 25 × 4 = 100 là số tròn chục, nhân tiếp với 3 nhanh hơn." "Em nhóm 37 + 63 = 100 rồi cộng 58 được 158."
Giáo viên
GV khen ngợi và dẫn vào bài: "Để tính nhanh và đúng, các em cần nắm vững quy tắc các phép tính và các tính chất của phép tính. Hôm nay chúng ta cùng ôn tập."
Học sinh
HS lắng nghe, ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Hệ thống hoá quy tắc tính và thứ tự thực hiện phép tính

Mục tiêu

HS hệ thống hoá được quy tắc thực hiện bốn phép tính với số tự nhiên và thứ tự thực hiện các phép tính trong biểu thức.

Nội dung

Kỹ thuật khăn trải bàn theo nhóm 4 HS. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 và vẽ sơ đồ trên khăn: ô giữa ghi "Thứ tự thực hiện phép tính", bốn ô quanh ghi quy tắc cộng, trừ, nhân, chia với số tự nhiên (đặt thẳng hàng, nhân theo từng hàng rồi cộng tích riêng, chia từ trái sang phải). Nhóm tính biểu thức mẫu: $36 + 12 \times 5 - 40 : 8$ .

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn có sơ đồ hệ thống kiến thức. Kết quả biểu thức mẫu: $12 \times 5 = 60$ ; $40 : 8 = 5$ ; $36 + 60 - 5 = 91$ . HS nêu được thứ tự: nhân, chia trước; cộng, trừ sau.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia nhóm 4, phát khăn trải bàn, bút dạ và Phiếu học tập số 1. GV nêu nhiệm vụ: "Hoàn thành sơ đồ trong 8 phút, sau đó tính biểu thức mẫu."
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, phân công người ghi, người nêu quy tắc, người kiểm tra tính toán.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý nhóm còn lúng túng. Hỏi: "Vì sao trong biểu thức này phải làm $12 \times 5$ trước?"
Học sinh
Nhóm thảo luận và ghi sơ đồ. Dự kiến: "Vì nhân và chia được làm trước cộng và trừ, nên phải tính 12 × 5 = 60 trước."
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày sơ đồ và kết quả biểu thức; mời nhóm khác nhận xét. Hỏi: "Vì sao phép chia $40 : 8$ không cần tính sau phép cộng?"
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Nhóm khác góp ý. Dự kiến: "Vì chia là phép tính cùng cấp với nhân nhưng ưu tiên hơn cộng, trừ."
Giáo viên
GV chốt trên bảng: ngoặc trước; nhân, chia trước; cộng, trừ sau; các phép cùng cấp làm từ trái sang phải. GV nhắc lại quy tắc đặt tính với phép cộng, trừ, nhân, chia.
Học sinh
HS ghi nhớ và chép sơ đồ tổng kết vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Tính chất của phép nhân, phép chia có dư và cách kiểm tra

Mục tiêu

HS vận dụng tính chất giao hoán, kết hợp, phân phối để tính thuận tiện; nêu được quan hệ số bị chia = thương × số chia + số dư và kiểm tra kết quả bằng phép ngược.

Nội dung

Cặp đôi thực hiện ba nhiệm vụ: (1) tính $25 \times 17 \times 4$ bằng cách nhóm số thuận tiện; (2) tính $48 \times 105$ bằng tính chất phân phối; (3) thực hiện phép chia $157 : 12$ , viết dạng $157 = 12 \times 13 + 1$ và kiểm tra. Ghi kết quả vào bảng con.

Sản phẩm dự kiến

$25 \times 17 \times 4 = (25 \times 4) \times 17 = 100 \times 17 = 1\,700$ ; $48 \times 105 = 48 \times 100 + 48 \times 5 = 4\,800 + 240 = 5\,040$ ; $157 : 12 = 13$ dư $1$ , vì $12 \times 13 + 1 = 157$ và $1 < 12$ . HS nêu được: số dư phải nhỏ hơn số chia.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết ba nhiệm vụ lên bảng, yêu cầu cặp đôi thống nhất cách làm rồi ghi kết quả vào bảng con.
Học sinh
HS đọc đề, chia việc trong cặp: một bạn tính, một bạn kiểm tra.
Giáo viên
GV hỏi gợi mở: "Có thể nhóm $25 \times 4$ không? Vì sao?" và "Số dư có thể bằng 12 không?"
Học sinh
HS thảo luận và tính. Dự kiến: "Nhóm 25 × 4 = 100 vì tích là số tròn trăm." "Số dư không thể bằng 12, vì nếu bằng 12 thì còn chia thêm được một lần nữa."
Giáo viên
GV chọn 2 cặp giơ bảng và giải thích. GV hỏi: "Làm thế nào để kiểm tra phép chia $157 : 12$ ?"
Học sinh
HS giải thích. Dự kiến: "Nhân thương 13 với số chia 12 được 156, cộng số dư 1 được 157, đúng bằng số bị chia."
Giáo viên
GV chốt: tính chất giao hoán, kết hợp, phân phối giúp tính nhanh; số bị chia = thương × số chia + số dư, với số dư nhỏ hơn số chia; phép trừ kiểm tra bằng phép cộng, phép chia kiểm tra bằng phép nhân. GV lưu ý quan niệm sai: không làm cộng trước nhân.
Học sinh
HS ghi công thức kiểm tra vào vở, tự sửa bài nếu sai.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập tính toán trên bảng tương tác

Mục tiêu

HS vận dụng quy tắc và thứ tự thực hiện phép tính để làm đúng các bài tính; kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược.

Nội dung

Làm việc theo cặp đôi với bài 1 đến bài 6 trên trang bài học NeoEdu (phần bài tập tương tác). Các bài: (1) Tính $24\,568 + 7\,432$ và chọn đáp án A, B, C. (2) Tính $50\,000 - 18\,765$ . (3) Tính $248 \times 35$ . (4) Tính $9\,360 : 24$ . (5) Tính $125 \times 8 + 360 : 9$ và chọn đáp án. (6) Số dư trong phép chia $157 : 12$ là bao nhiêu? Một bạn trả lời 1; bạn đó đúng hay sai?

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) C, 32 000; (2) 31 235, kiểm tra: 31 235 + 18 765 = 50 000; (3) 8 680, vì $248 \times (30 + 5) = 7\,440 + 1\,240$ ; (4) 390, vì $24 \times 390 = 9\,360$ ; (5) A, 1 040, vì $125 \times 8 = 1\,000$ và $360 : 9 = 40$ ; (6) Đúng, vì $12 \times 13 = 156$ và $157 - 156 = 1 < 12$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV mở trang bài học NeoEdu trên màn hình, giao bài 1 đến bài 6. GV nêu yêu cầu: "Làm xong, đổi bài cho bạn kiểm tra bằng phép tính ngược."
Học sinh
HS đăng nhập (hoặc xem chung trên màn hình), chọn bài và làm vào vở nháp.
Giáo viên
GV đi kiểm tra, nhắc HS đặt tính thẳng hàng và viết đơn vị khi cần. Hỏi: "Em kiểm tra kết quả bài 2 bằng cách nào?"
Học sinh
Cặp đôi làm bài, kiểm tra chéo. Dự kiến: "Em lấy 31 235 cộng 18 765 bằng 50 000 nên đúng."
Giáo viên
GV gọi 2 cặp trình bày bài 3 và bài 6. Hỏi: "Vì sao số dư 1 là đúng trong bài 6?"
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: "Vì 12 × 13 = 156, 157 − 156 = 1, mà 1 nhỏ hơn 12 nên đúng."
Giáo viên
GV nhận xét, chốt đáp án và nhấn mạnh lỗi thường gặp: làm cộng trước nhân, quên kiểm tra số dư. GV chấm nhanh bằng thẻ A, B, C với bài 1 và bài 5.
Học sinh
HS giơ thẻ đáp án, sửa lỗi sai trong vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 12 phút

Giải bài toán có lời văn và tìm số chưa biết

Mục tiêu

HS mô hình hoá tình huống có lời văn thành phép tính; tìm được số chưa biết bằng phép tính ngược.

Nội dung

Nhóm 4 HS làm Phiếu học tập số 2 gồm bốn bài: (7) 18 hộp, mỗi hộp 24 bút, chia đều cho 9 lớp; (8) tìm x biết $(x + 120) : 6 = 45$ ; (9) thư viện có 12 450 quyển sách, nhận thêm 350 quyển; (10) số lớn nhất có sáu chữ số khác nhau.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (7) 48 bút, vì $18 \times 24 = 432$ và $432 : 9 = 48$ ; (8) $x = 150$ , vì $x + 120 = 270$ và $270 - 120 = 150$ ; (9) 12 800 quyển, vì $12\,450 + 350 = 12\,800$ ; (10) 987 654. HS viết được lời giải và kết luận có đơn vị.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu: "Viết đầy đủ lời giải và đơn vị. Bài 8 nhớ tìm x trước rồi thử lại."
Học sinh
HS đọc đề, phân công trong nhóm và làm bài.
Giáo viên
GV hỏi gợi mở: "Bài 8 muốn tìm x, em phải làm phép tính ngược thế nào?" và "Bài 10 cần chọn các chữ số nào?"
Học sinh
Nhóm làm bài. Dự kiến: "Lấy 45 × 6 = 270, rồi 270 − 120 = 150." "Chọn 9, 8, 7, 6, 5, 4 rồi xếp giảm dần."
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày lời giải, cả lớp kiểm tra bằng cách đặt câu hỏi: "Kết luận của bài toán là gì?"
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: "Mỗi lớp được 48 bút." "Thư viện có 12 800 quyển sách."
Giáo viên
GV chốt các bước giải bài toán có lời văn: tìm hiểu đề, chọn phép tính, tính, kiểm tra và viết kết luận có đơn vị.
Học sinh
HS tự chấm bài nhóm mình và sửa lỗi nếu có.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 11 phút

Đội quyên góp sách cho thư viện trường

Mục tiêu

HS vận dụng các phép tính với số tự nhiên để giải quyết tình huống thực tế ở trường và trình bày kết quả kèm kiểm tra.

Nội dung

Lớp 5A quyên góp được 6 thùng sách, mỗi thùng 35 quyển. Ban tổ chức chia đều số sách cho 5 thư viện của 5 khối lớp. Mỗi nhóm đóng vai ban tổ chức, viết lời giải, tính số quyển sách mỗi thư viện nhận được và kiểm tra bằng phép nhân.

Sản phẩm dự kiến

Lời giải: $6 \times 35 = 210$ quyển; $210 : 5 = 42$ quyển. Kiểm tra: $42 \times 5 = 210$ . Trả lời: mỗi thư viện nhận được 42 quyển sách. HS trình bày được cách tính, kết quả và cách kiểm tra.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống, yêu cầu các nhóm đóng vai ban tổ chức, tính số sách và kiểm tra kết quả trong 6 phút.
Học sinh
HS nhận tình huống, phân vai người báo cáo, người tính, người kiểm tra.
Giáo viên
GV hỏi: "Em làm bước nào trước? Vì sao?" và "Làm sao biết kết quả chia của em là đúng?"
Học sinh
Nhóm tính và kiểm tra. Dự kiến: "Trước hết tính tổng số sách 6 × 35 = 210, rồi chia đều 210 : 5 = 42." "Kiểm tra: 42 × 5 = 210 nên đúng."
Giáo viên
GV mời 2 nhóm đóng vai báo cáo trước lớp; các nhóm khác đặt câu hỏi nếu chưa rõ.
Học sinh
Đại diện nhóm báo cáo bằng câu đầy đủ: "Mỗi thư viện nhận được 42 quyển sách."
Giáo viên
GV khen ngợi, nhấn mạnh ý nghĩa của việc tính toán đúng trong thực tế và yêu cầu HS luôn kiểm tra kết quả.
Học sinh
HS ghi nhớ và cam kết vận dụng khi làm bài tập.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ 1. Hoàn thành sơ đồ trên khăn trải bàn:

Ô giữa: Thứ tự thực hiện phép tính.
Ô phép cộng và phép trừ: đặt tính thẳng hàng; làm từ trái sang phải.
Ô phép nhân: nhân theo từng hàng rồi cộng các tích riêng.
Ô phép chia: chia từ trái sang phải.
Nhiệm vụ 2. Tính giá trị biểu thức: $36 + 12 \times 5 - 40 : 8$ .
Nhiệm vụ 3. Trả lời: Vì sao phải làm nhân, chia trước cộng, trừ?

Phiếu học tập số 2

Bài 1. Có 18 hộp, mỗi hộp 24 bút. Chia đều cho 9 lớp, mỗi lớp được bao nhiêu bút?
Bài 2. Tìm số tự nhiên x biết $(x + 120) : 6 = 45$ .
Bài 3. Một thư viện có 12 450 quyển sách, nhận thêm 350 quyển. Hỏi thư viện có bao nhiêu quyển sách?
Bài 4. Số lớn nhất có sáu chữ số khác nhau là bao nhiêu?
Yêu cầu: Viết lời giải đầy đủ, ghi đơn vị và thử lại kết quả bằng phép tính ngược.

Hướng dẫn về nhà

Viết một bài toán có lời văn liên quan đến việc chia đều đồ dùng hoặc sách vở ở nhà hoặc ở lớp, trong đó có ít nhất hai phép tính.
Giải bài toán mình vừa viết và kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược (phép trừ bằng phép cộng, phép chia bằng phép nhân).
Làm thêm bài tập trên trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/5/math/bai-2-on-tap-cac-phep-tinh-voi-so-tu-nhien) và ghi lại các bài làm sai để hỏi GV trong giờ học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.