NeoEdu
Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 8. Uống nước nhớ nguồn

Giáo án Bài 9. Sự tích con Rồng cháu Tiên

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính của truyền thuyết “Sự tích con Rồng cháu Tiên”: Lạc Long Quân và Âu Cơ kết duyên, sinh trăm con, hai bên chia con và hẹn giúp nhau khi cần.
  • Giải thích được ý nghĩa của chi tiết kì ảo (bọc trăm trứng) và biểu tượng con Rồng cháu Tiên trong việc thể hiện tình đồng bào, nguồn cội chung.
  • Nhận biết được chủ ngữ và vị ngữ trong câu bằng cách đặt câu hỏi Ai/cái gì? và làm gì/thế nào?.
  • Vận dụng được cấu trúc ba phần (mở bài, thân bài, kết bài) để lập dàn ý kể lại một câu chuyện về nhân vật lịch sử đã đọc hoặc nghe, phân biệt được chi tiết trong nguồn với suy nghĩ của người kể.
  • Năng lực ngôn ngữ: Đọc hiểu lời tóm tắt, nhận biết chủ ngữ và vị ngữ trong câu; nói rõ ràng 2–3 câu nêu điều em tâm đắc; viết dàn ý ba phần có liên kết các ý.
  • Năng lực văn học: Nhận biết đặc điểm truyền thuyết (chi tiết kì ảo, niềm tin của dân gian về cội nguồn); cảm nhận tình cảm gắn bó giữa các con và tinh thần đoàn kết của cộng đồng qua truyện.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: Đọc lời tóm tắt, tự ghi nhớ các ý chính và tự kiểm tra đáp án trong phiếu học tập; biết tự chọn nhân vật lịch sử để lập dàn ý.
  • Giao tiếp và hợp tác: Trao đổi, thống nhất ý kiến trong nhóm 4 khi sắp xếp mạch truyện và vẽ sơ đồ dàn ý; trình bày kết quả trước lớp rõ ràng.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Giải thích vì sao hai bên chia con và lời hẹn có ý nghĩa gì; sáng tạo sơ đồ tư duy dàn ý và cách kể chuyện cho người thân nghe.

3. Phẩm chất

  • Yêu nước: Biết tự hào về cội nguồn chung của dân tộc qua biểu tượng con Rồng cháu Tiên; trân trọng lòng yêu nước gắn với ý chí, việc làm trong câu chuyện anh Ba.
  • Trách nhiệm: Làm việc nhóm nghiêm túc, hoàn thành phiếu học tập và dàn ý đúng thời gian; tự giác hoàn thành bài viết ở nhà.
  • Nhân ái: Thể hiện tình đoàn kết, sẻ chia với bạn trong nhóm và với đồng bào qua ý nghĩa lời hẹn “khi cần sẽ giúp nhau”.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Tranh minh họa chủ điểm “Uống nước nhớ nguồn” và tranh Lạc Long Quân, Âu Cơ (nếu có).
  • Bảng phụ hoặc slide ghi lời tóm tắt bài “Sự tích con Rồng cháu Tiên”, các ví dụ về chủ ngữ, vị ngữ và bài mẫu dàn ý.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
  • Thẻ “Đúng/Sai” hoặc bảng con để HS trả lời nhanh.
  • Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-9-su-tich-con-rong-chau-tien (dùng ở hoạt động luyện tập để HS tự kiểm tra đáp án).

2. Học sinh

  • Vở ghi, bút chì, bút màu, bút dạ.
  • Giấy A4 hoặc tờ giấy khổ lớn để vẽ sơ đồ tư duy dàn ý.
  • Sách Tiếng Việt 4, tập 2, trang bài 9.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ai nhanh hơn: Gọi tên nhân vật truyền thuyết

Mục tiêu

Gợi nhớ kiến thức đã biết về truyền thuyết và các nhân vật liên quan đến nguồn gốc dân tộc, tạo hứng thú vào bài.

Nội dung

Trò chơi “Ai nhanh hơn”: GV đưa tranh minh họa chủ điểm và yêu cầu HS gọi tên truyện, nhân vật em đã biết về nguồn gốc dân tộc.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được tên truyện “Sự tích con Rồng cháu Tiên” và nhân vật Lạc Long Quân, Âu Cơ; HS hiểu mục tiêu bài học.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV treo tranh minh họa chủ điểm “Uống nước nhớ nguồn”, nói: “Các em hãy nhìn tranh và cho cô biết các em đã nghe câu chuyện nào về nguồn gốc của dân tộc mình?”

    Học sinh

    HS quan sát tranh và suy nghĩ. Dự kiến trả lời: “Sự tích con Rồng cháu Tiên”, “Bánh chưng, bánh giầy”, “Thánh Gióng”.

  2. Giáo viên

    GV chia lớp thành hai đội, nêu luật chơi: mỗi đội cử một bạn lên viết tên nhân vật trên bảng; đội nào đúng và nhanh hơn được cộng điểm. GV hỏi: “Nhân vật nào được gọi là cha Rồng, mẹ Tiên?”

    Học sinh

    Hai đội cử đại diện lên bảng viết tên. Dự kiến: “Lạc Long Quân là cha Rồng”, “Âu Cơ là mẹ Tiên”.

  3. Giáo viên

    GV nhận xét, tuyên dương đội thắng và dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta sẽ đọc câu chuyện về cha Lạc Long Quân và mẹ Âu Cơ, đồng thời học cách xác định hai thành phần chính của câu.”

    Học sinh

    HS lắng nghe, nhắc lại tên bài “Sự tích con Rồng cháu Tiên”.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 20 phút

Đọc hiểu và sắp xếp mạch truyện

Mục tiêu

Nêu được nội dung chính và trình tự các ý của truyền thuyết; giải thích được ý nghĩa của lời hẹn khi chia con và chi tiết kì ảo.

Nội dung

HS đọc lời tóm tắt bài “Sự tích con Rồng cháu Tiên” theo nhóm 4, thảo luận và hoàn thành Phiếu học tập số 1 (sắp xếp mạch nội dung, chọn đáp án và giải thích). Lưu ý: bài đọc là lời tóm tắt, không phải toàn văn tác phẩm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: mạch nội dung đúng thứ tự 1 → 2 → 3; đáp án câu 2 là B; HS giải thích được chi tiết kì ảo là cách dân gian hình dung về cội nguồn.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và chiếu lời tóm tắt. GV nêu nhiệm vụ: “Các nhóm đọc thầm, thảo luận và hoàn thành phiếu trong 10 phút. Lưu ý, câu chuyện có chi tiết kì ảo, các em suy nghĩ vì sao dân gian kể như vậy.”

    Học sinh

    HS nhận phiếu, phân công người đọc, người ghi, người báo cáo trong nhóm.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, hỏi gợi mở: “Âu Cơ sinh ra bao nhiêu người con? Vì sao hai bên phải chia con?”, “Lời hẹn ‘khi cần sẽ giúp nhau’ cho em thấy điều gì về mối quan hệ giữa các con?”, “Vì sao câu chuyện có bọc trăm trứng?”

    Học sinh

    HS trao đổi, tìm chi tiết trong lời tóm tắt. Dự kiến: “Âu Cơ sinh trăm trứng, nở trăm người con”; “Vì nguồn gốc, môi trường sống khác nhau nên phải chia con”; “Lời hẹn thể hiện các con vẫn gắn bó, sẵn sàng giúp nhau”; “Bọc trăm trứng là chi tiết kì ảo, thể hiện cách dân gian hình dung nguồn gốc dân tộc.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày kết quả sắp xếp mạch truyện và đáp án câu 2. GV hỏi thêm: “Vì sao câu B đúng, còn A và C không đúng?”

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: “Mạch truyện là: Lạc Long Quân và Âu Cơ có trăm con → con theo cha xuống biển, theo mẹ lên núi → lời hẹn gắn bó và người con trưởng nối truyền Hùng Vương.” “Đáp án B vì lời hẹn cho thấy các con sẽ giúp nhau khi cần; A và C không đúng với nội dung.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: truyền thuyết kể về nguồn gốc con Rồng cháu Tiên, thể hiện tình đồng bào và ý niệm chung về cội nguồn. Chi tiết kì ảo là niềm tin của dân gian, không thay cho giải thích khoa học. GV nhắc HS phân biệt chi tiết có trong văn bản với suy nghĩ thêm của người đọc.

    Học sinh

    HS ghi nhớ nội dung chính vào vở, nhắc lại: “Chi tiết kì ảo là cách dân gian kể về cội nguồn”.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Tìm chủ ngữ và vị ngữ bằng câu hỏi

Mục tiêu

Nhận biết được chủ ngữ và vị ngữ trong câu bằng cách đặt câu hỏi Ai/cái gì? và làm gì/thế nào?.

Nội dung

GV dùng câu ví dụ “Bạn Hà đang đọc sách” để hướng dẫn; sau đó nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2 với các câu “Đàn chim bay về tổ” và các câu khác do GV cho.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành: “Đàn chim” là chủ ngữ, “bay về tổ” là vị ngữ; HS biết cách đặt câu hỏi để xác định hai thành phần.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV viết câu “Bạn Hà đang đọc sách” lên bảng và hỏi: “Câu này nói về ai? Bạn Hà đang làm gì?” GV hướng dẫn: đặt câu hỏi Ai/cái gì? để tìm chủ ngữ; đặt câu hỏi làm gì/thế nào? để tìm vị ngữ.

    Học sinh

    HS quan sát, trả lời: “Câu nói về bạn Hà”, “Bạn Hà đang đọc sách”. HS nhắc lại cách đặt câu hỏi.

  2. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 cho nhóm, yêu cầu gạch một gạch dưới chủ ngữ và hai gạch dưới vị ngữ. GV hỏi: “Trong câu ‘Đàn chim bay về tổ’, chủ ngữ trả lời câu hỏi nào? Vị ngữ trả lời câu hỏi nào?”

    Học sinh

    HS làm việc nhóm. Dự kiến: “Chủ ngữ là Đàn chim, trả lời câu hỏi Ai/cái gì?”; “Vị ngữ là bay về tổ, trả lời câu hỏi làm gì?”.

  3. Giáo viên

    GV mời một nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét. GV hỏi: “Vì sao không thể lấy ‘bay về’ làm chủ ngữ?”

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: “Vì ‘bay về’ chỉ hoạt động, không nêu đối tượng được nói đến; chủ ngữ phải là người hoặc sự vật.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: chủ ngữ nêu người, sự vật được nói đến; vị ngữ nêu hoạt động, trạng thái hoặc đặc điểm. GV yêu cầu HS ghi nhớ hai câu hỏi tìm thành phần.

    Học sinh

    HS ghi vào vở: “Ai/cái gì? → chủ ngữ; làm gì/thế nào? → vị ngữ.”

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Vẽ sơ đồ dàn ý ba phần

Mục tiêu

Lập được dàn ý ba phần (mở bài, thân bài, kết bài) để kể lại một câu chuyện về nhân vật lịch sử đã đọc hoặc nghe; phân biệt chi tiết trong nguồn với suy nghĩ của người kể.

Nội dung

GV đưa bài mẫu tự soạn về anh Ba theo Trần Dân Tiên và yêu cầu nhóm vẽ sơ đồ tư duy gồm ba nhánh: Mở bài, Thân bài, Kết bài; mỗi nhánh ghi các ý chính; đánh dấu các chi tiết lấy từ nguồn và phần suy nghĩ của người kể.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ tư duy dàn ý ba phần của nhóm, có ví dụ về anh Ba và phần đánh dấu “chi tiết trong nguồn” và “suy nghĩ của người kể”.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu: “Hôm nay các em lập dàn ý kể lại câu chuyện về một nhân vật lịch sử đã đọc hoặc nghe. Dàn ý có ba phần, mỗi phần có những ý gì?” GV treo bài mẫu về anh Ba.

    Học sinh

    HS đọc bài mẫu, nêu ý kiến. Dự kiến: “Mở bài nêu tên nhân vật và nguồn câu chuyện”; “Thân bài kể các sự việc theo trình tự”; “Kết bài nêu cảm nghĩ.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn nhóm vẽ sơ đồ tư duy trên giấy khổ lớn, mời các nhóm thảo luận: “Vì sao không nên tự thêm chiến công hay lời thoại rồi coi là sự kiện?”

    Học sinh

    Nhóm thảo luận và vẽ sơ đồ. Dự kiến: “Vì chỉ được kể những gì có trong nguồn; phần suy nghĩ của mình cần nói rõ là cảm nhận riêng.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày sơ đồ và nhận xét bố cục, liên kết các ý.

    Học sinh

    Đại diện nhóm giới thiệu sơ đồ, nêu ví dụ về phần mở bài và kết bài.

  4. Giáo viên

    GV chốt: bài văn kể chuyện cần đủ ba phần; không chỉ liệt kê tiểu sử; cần phân biệt chi tiết trong nguồn với suy nghĩ của người kể. GV treo sơ đồ chuẩn để HS đối chiếu.

    Học sinh

    HS sửa sơ đồ của nhóm nếu cần và ghi vào vở dàn ý chung.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Thi đúng sai và nối từ, nối câu

Mục tiêu

Củng cố kiến thức về nội dung truyện, nghĩa của từ và thành phần chính của câu qua các bài tập.

Nội dung

Bài tập 1: Đúng/Sai về chi tiết kì ảo. Bài tập 2: Sắp xếp các ý theo mạch truyện. Bài tập 3: Nối từ với nghĩa. Bài tập 4: Nối hai phần của câu “Đàn chim bay về tổ”. Có thể đối chiếu đáp án trên trang bài học tương tác NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: (1) Bọc trăm trứng là chi tiết kì ảo → Đúng. (2) Mạch truyện: Lạc Long Quân và Âu Cơ có trăm con → Con theo cha xuống biển, theo mẹ lên núi → Lời hẹn gắn bó và người con trưởng nối truyền Hùng Vương. (3) truyền thuyết – truyện dân gian về nhân vật, sự kiện gắn với cách nhớ lịch sử, có yếu tố kì ảo; đồng bào – người cùng dân tộc, đất nước; cội nguồn – nguồn gốc sâu xa. (4) Đàn chim – chủ ngữ; bay về tổ – vị ngữ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu bài tập 1 và yêu cầu HS giơ thẻ “Đúng” hoặc “Sai”: “Bọc trăm trứng là chi tiết kì ảo của truyền thuyết.” GV hỏi: “Vì sao em chọn như vậy?”

    Học sinh

    HS giơ thẻ. Dự kiến: “Đúng, vì đây là chi tiết kì ảo của truyền thuyết, không phải sự thật khoa học.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS làm bài tập 2, 3, 4 trên bảng con hoặc vở. GV đi kiểm tra, gợi ý: “Hãy đọc lại từ ‘cội nguồn’ trong câu ‘củng cố ý niệm chung nguồn cội’ để tìm nghĩa.”

    Học sinh

    HS làm bài cá nhân, sau đó đổi chéo kiểm tra với bạn cùng bàn. Dự kiến: “Cội nguồn là nguồn gốc sâu xa”; “Đàn chim là chủ ngữ, bay về tổ là vị ngữ.”

  3. Giáo viên

    GV mời 3 HS trình bày đáp án, hướng dẫn cả lớp đối chiếu với đáp án chuẩn, có thể mở trang bài tập tương tác NeoEdu để HS tự kiểm tra.

    Học sinh

    HS trình bày, cả lớp so sánh và sửa bài nếu sai.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét, nhấn mạnh các lỗi thường gặp: nhầm chi tiết kì ảo với sự thật, nhầm vị ngữ là chủ ngữ. GV khen các bạn làm tốt.

    Học sinh

    HS ghi lại lỗi sai của mình và sửa vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 25 phút

Kể chuyện nhân vật lịch sử cho bạn nghe

Mục tiêu

Vận dụng dàn ý ba phần để kể lại câu chuyện về một nhân vật lịch sử đã đọc hoặc nghe; đọc thành tiếng lời tóm tắt và nêu điều em tâm đắc.

Nội dung

Mỗi HS chọn một câu chuyện về nhân vật lịch sử đã đọc hoặc nghe, lập dàn ý ngắn (3 phần). Sau đó HS kể 2–3 câu tâm đắc trong nhóm; đọc thành tiếng đoạn tóm tắt bài “Sự tích con Rồng cháu Tiên” cho bạn nghe (không tự chấm). Bài viết hoàn chỉnh giao về nhà.

Sản phẩm dự kiến

Dàn ý ba phần của mỗi HS; 2–3 câu nêu điều tâm đắc; kế hoạch viết bài hoàn chỉnh ở nhà.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu tình huống: “Các em hãy kể cho bạn nghe một câu chuyện về nhân vật lịch sử mà em yêu thích, như một người kể chuyện trong buổi giao lưu lịch sử của lớp.” GV nhắc: kể đúng sự việc chính, phân biệt chi tiết trong nguồn với suy nghĩ của mình.

    Học sinh

    HS lắng nghe, chọn nhân vật và câu chuyện đã đọc hoặc nghe.

  2. Giáo viên

    GV chia nhóm 4, mời mỗi HS kể ngắn gọn theo dàn ý; yêu cầu bạn nghe nêu một điều em thấy hay hoặc còn thắc mắc. GV hỏi thêm: “Câu chuyện em kể có chi tiết nào lấy từ nguồn, chi tiết nào là suy nghĩ của em?”

    Học sinh

    HS kể chuyện trong nhóm, bạn nhận xét. Dự kiến: “Chi tiết anh Ba muốn ra nước ngoài là có trong nguồn; em thấy anh rất kiên trì là suy nghĩ của em.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS đọc thành tiếng đoạn tóm tắt và nói 2–3 câu nêu điều tâm đắc. GV nhận xét về âm lượng, ngắt nghỉ và ý giải thích; không chấm điểm tự động.

    Học sinh

    HS đọc đoạn tóm tắt và nói ý kiến. Dự kiến: “Em tâm đắc điều lời hẹn ‘khi cần sẽ giúp nhau’, vì anh em trong gia đình cũng cần giúp đỡ lẫn nhau.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: cội nguồn chung gắn các con Lạc Long Quân và Âu Cơ; mỗi người cũng cần biết nhớ về nguồn gốc và giúp đỡ đồng bào. GV giao nhiệm vụ về nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở, thu dọn đồ dùng.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Đọc lời tóm tắt bài “Sự tích con Rồng cháu Tiên” và trả lời các câu hỏi sau.

  • Câu 1: Sắp xếp các ý theo đúng mạch truyện (ghi số 1, 2, 3):
    • Lời hẹn gắn bó và người con trưởng nối truyền Hùng Vương.
    • Lạc Long Quân và Âu Cơ có trăm con.
    • Con theo cha xuống biển, theo mẹ lên núi.
  • Câu 2: Lời hẹn khi chia con thể hiện điều gì?
    • A. Mỗi bên chỉ lo cho vùng mình sống.
    • B. Sẽ giúp nhau khi cần.
    • C. Các con không cần nhớ chung nguồn gốc.
  • Câu 3: Vì sao hai bên phải chia con? Trả lời bằng một câu.
  • Câu 4: Chi tiết “Âu Cơ sinh bọc trăm trứng” thuộc loại chi tiết nào? Vì sao dân gian kể như vậy? Trả lời bằng 2 câu.
    Hướng dẫn: Mỗi nhóm thống nhất đáp án rồi ghi vào phiếu.

Phiếu học tập số 2

Nhiệm vụ: Tìm chủ ngữ và vị ngữ trong các câu sau.

  • Câu ví dụ: Bạn Hà đang đọc sách.
  • Câu 1: Đàn chim bay về tổ.
  • Câu 2: Anh Ba muốn ra nước ngoài tìm hiểu cuộc sống.
  • Câu 3: Âu Cơ sinh trăm người con.
    Bảng cần điền:
    • Câu: ...
    • Chủ ngữ (trả lời câu hỏi Ai/cái gì?): ...
    • Vị ngữ (trả lời câu hỏi làm gì/thế nào?): ...
      Hướng dẫn: Gạch một gạch dưới chủ ngữ, hai gạch dưới vị ngữ trong mỗi câu.

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn chỉnh bài văn kể lại câu chuyện về một nhân vật lịch sử đã đọc hoặc nghe theo dàn ý ba phần (mở bài, thân bài, kết bài); nêu rõ nguồn câu chuyện; không tự thêm sự kiện chưa có trong nguồn.
  • Đọc thành tiếng lời tóm tắt bài “Sự tích con Rồng cháu Tiên” cho người thân nghe, sau đó nói 2–3 câu về điều em tâm đắc nhất trong câu chuyện.
  • Tìm và gạch chân chủ ngữ, vị ngữ trong 3 câu em viết ở bài văn kể chuyện.
  • Hỏi người thân về một câu chuyện truyền thuyết gia đình biết, ghi lại 2–3 ý chính để chia sẻ trong tiết học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.