Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 8. Uống nước nhớ nguồn

Giáo án Bài 10. Cảm xúc Trường Sa

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung và mạch chính của bài “Cảm xúc Trường Sa”: cảnh và tên đảo gợi nỗi nhớ, gian khó trên đảo, hình ảnh người lính gắn tình yêu đảo với Tổ quốc.
  • Giải thích được vì sao bài đan xen cảnh đẹp với gian khó và vì sao tình yêu đất nước trong bài có chi tiết cụ thể.
  • Nêu được cấu trúc bài văn kể lại một câu chuyện về nhân vật lịch sử (mở bài, thân bài, kết bài) và phân biệt được chi tiết có trong nguồn với suy nghĩ của người kể.
  • Vận dụng được cách giới thiệu một tấm gương sáng có nguồn rõ ràng, không thêm thành tích chưa được xác minh.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc đúng ngắt nhịp cụm từ, hiểu nội dung chi tiết; viết bài văn kể chuyện có bố cục ba phần; nói rõ ràng và nghe có phản hồi khi giới thiệu tấm gương sáng.
  • Năng lực văn học: cảm nhận hình ảnh biển, sóng, cát, hoa cây và nụ cười, ánh mắt người lính; hiểu tình yêu Tổ quốc được thể hiện qua chi tiết cụ thể.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc tóm tắt bài, tự đối chiếu đáp án với học liệu số và chủ động hoàn thành phiếu học tập.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo nhóm mảnh ghép, cặp đôi; trình bày ý kiến rõ ràng, lắng nghe và đáp lại bạn.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS phân loại chi tiết trong văn bản, lập dàn ý kể chuyện và sáng tạo bài nói giới thiệu tấm gương quanh em.

3. Phẩm chất

  • Yêu nước: HS thể hiện lòng tự hào về Tổ quốc và những người đang bảo vệ biển đảo qua việc chia sẻ cảm xúc khi đọc bài.
  • Trách nhiệm: HS ghi đúng nguồn, không thêm chi tiết hay thành tích chưa biết khi kể chuyện và giới thiệu tấm gương.
  • Nhân ái: HS biết trân trọng sự tử tế, sự kiên nhẫn của những người xung quanh qua việc giới thiệu tấm gương gần gũi.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách Tiếng Việt 4, tập 2 (Bài 10: Cảm xúc Trường Sa) và bản tóm tắt bài đọc trong sách.
  • Tranh minh họa chủ điểm Uống nước nhớ nguồn (ảnh trong SGK hoặc chiếu trên máy chiếu) về biển đảo Trường Sa.
  • Bảng phụ ghi ba mạch nội dung của bài và bảng phân loại câu.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho từng nhóm và từng cặp).
  • Thẻ từ vựng: trìu mến, gian khó, kiêu hãnh.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-10-cam-xuc-truong-sa). GV dùng phần bài tập tương tác ở hoạt động luyện tập để HS tự kiểm tra.

2. Học sinh

  • SGK Tiếng Việt 4, tập 2, vở ghi, bút chì, bút bi, bút màu.
  • Giấy A3 hoặc A4 để làm sản phẩm nhóm.
  • Phiếu học tập (nếu GV phát).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 8 phút

Trường Sa trong tâm trí

Mục tiêu

Kích hoạt vốn hiểu biết và cảm xúc của HS về biển đảo Trường Sa, tạo tâm thế vào bài đọc.

Nội dung

Trò chơi “Nghĩ nhanh – nói nhanh”: GV nêu câu hỏi “Khi nghe đến Trường Sa, em nghĩ đến điều gì?”. Mỗi HS nêu một từ hoặc một hình ảnh trong khoảng 10 giây. GV ghi các từ lên bảng để làm vốn từ mở đầu cho bài đọc.

Sản phẩm dự kiến

Bảng từ gợi ý khoảng 6 đến 8 từ hoặc hình ảnh HS liên tưởng, ví dụ: biển xanh, sóng, cát, đảo, bão, người lính, nhớ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV treo tranh minh họa chủ điểm về biển đảo và nêu câu hỏi: “Khi nghe đến Trường Sa, em nghĩ đến điều gì?”. GV hướng dẫn luật chơi: mỗi bạn nói một từ, không lặp lại từ đã có.

    Học sinh

    HS quan sát tranh, lắng nghe yêu cầu và chuẩn bị ý nghĩ của mình.

  2. Giáo viên

    GV mời lần lượt HS nói nhanh; ghi từ lên bảng theo nhóm: cảnh vật, con người, đặc điểm cuộc sống.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Em nghĩ đến biển xanh.” “Em nghĩ đến sóng và cát.” “Em nghĩ đến các chú bộ đội đứng gác.” “Em nghĩ đến bão.”

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Trong những điều các em vừa nói, điều nào khiến em nhớ hoặc muốn biết thêm?”.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Em muốn biết cuộc sống trên đảo có khó khăn gì.” “Em muốn biết vì sao người lính vẫn vui vẻ.”

  4. Giáo viên

    GV tóm lại: Trường Sa gợi nhiều cảnh đẹp nhưng cũng có gian khó. GV giới thiệu bài đọc “Cảm xúc Trường Sa” và nêu mục tiêu tiết học.

    Học sinh

    HS nhắc lại tên bài đọc và mục tiêu của tiết học, sẵn sàng đọc bài.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc hiểu: Cảnh và tình yêu Trường Sa

Mục tiêu

HS nêu được ba mạch nội dung của bài, nhận ra cảnh đẹp đan xen gian khó và hiểu tình yêu đất nước được thể hiện qua chi tiết cụ thể.

Nội dung

Kỹ thuật mảnh ghép. Vòng 1: nhóm chuyên sâu (3 nhóm) đọc bản tóm tắt trong SGK và hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo mạch được giao: nhóm 1 mạch “Cảnh và tên đảo gợi nỗi nhớ”, nhóm 2 mạch “Bão và những khó khăn”, nhóm 3 mạch “Hình ảnh người lính và tình yêu Tổ quốc”. Vòng 2: ghép nhóm mới gồm đủ 3 chuyên gia, mỗi HS trình bày mạch mình đã tìm hiểu. Lưu ý: đọc đúng ngắt nhịp ở ranh giới cụm từ và dấu câu; bản tóm tắt chỉ dùng để tự học, không phải toàn văn tác phẩm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành; bảng ba mạch nội dung trên giấy A3 của nhóm ghép; ít nhất 1 câu nêu chi tiết thể hiện tình yêu đảo, ví dụ: “Người lính có nụ cười và ánh mắt ấm áp giữa điều kiện khó khăn.”

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành 3 nhóm chuyên sâu và phát Phiếu học tập số 1. GV nêu nhiệm vụ: đọc tóm tắt, tìm chi tiết đúng với mạch được giao, ghi vào phiếu, chuẩn bị trình bày cho nhóm ghép. GV nhắc: chỉ dựa vào chi tiết có trong văn bản.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc thầm và đánh dấu chi tiết theo mạch nhóm mình.

  2. Giáo viên

    GV đi quan sát, gợi ý bằng câu hỏi: “Đoạn nào nhắc đến biển, sóng, cát?” “Chi tiết nào cho thấy cuộc sống không dễ dàng?” “Người lính hiện lên như thế nào?”. GV hỗ trợ các nhóm đọc đúng ngắt nhịp.

    Học sinh

    HS thảo luận trong nhóm. Câu trả lời dự kiến: “Có biển, sóng, cát và những loài cây, hoa nơi đảo.” “Có bão và thiếu nước ngọt.” “Nụ cười và ánh mắt người lính vẫn ấm áp.”

  3. Giáo viên

    GV tổ chức ghép nhóm mới. Mỗi HS trình bày một mạch mình đã tìm hiểu, các bạn lắng nghe và bổ sung. GV hỏi: “Vì sao tác giả không chỉ kể cảnh đẹp mà còn nhắc đến bão và gian khó?”.

    Học sinh

    HS trình bày. Câu trả lời dự kiến: “Để làm nổi bật sức sống và con người trên đảo.” “Để thấy tình yêu đảo có chi tiết cụ thể, không chỉ là một lời nói chung.”

  4. Giáo viên

    GV chốt trên bảng phụ: Bài có ba mạch nội dung (cảnh và tên đảo gợi nỗi nhớ → bão và khó khăn → hình ảnh người lính gắn tình yêu đảo với Tổ quốc). Bài đan xen cảnh đẹp và gian khó để làm nổi bật sức sống, con người. GV hướng dẫn HS đọc diễn cảm một đoạn theo đúng ngắt nhịp và đổi giọng.

    Học sinh

    HS ghi ba mạch nội dung vào vở, luyện đọc một đoạn theo cặp.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 20 phút

Viết: Cấu trúc bài văn kể chuyện về nhân vật lịch sử

Mục tiêu

HS nêu được yêu cầu và cấu trúc ba phần của bài văn kể chuyện về nhân vật lịch sử; phân biệt được chi tiết có trong nguồn với suy nghĩ của người kể.

Nội dung

Cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2. HS đọc bài mẫu tự soạn về anh Ba (theo Trần Dân Tiên), xác định mở bài, thân bài, kết bài; sau đó phân loại từng câu thành “chi tiết trong nguồn” hoặc “suy nghĩ, cảm nghĩ của người kể”. Yêu cầu: không tự bịa thêm chiến công hay lời thoại rồi coi là sự kiện.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành: dàn ý ba phần của bài mẫu và bảng phân loại ít nhất 4 câu. Ví dụ đáp án: “Khi ở Sài Gòn, anh Ba được một người bạn đưa đi xem những điều mới như đèn điện và chiếu bóng.” là chi tiết trong nguồn; “Em khâm phục tinh thần tự lực.” là cảm nghĩ của người kể.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 và chiếu bài mẫu. GV nêu hai nhiệm vụ: (1) xác định mở bài, thân bài, kết bài; (2) phân loại câu thành chi tiết nguồn hoặc cảm nghĩ của người kể.

    Học sinh

    HS đọc bài mẫu, đánh dấu từng phần và từng loại câu theo cặp.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Đoạn nào giới thiệu nhân vật và nguồn câu chuyện?” “Câu nào là em tự nhận xét?”. GV đi đến từng cặp, nhắc HS dựa vào lời kể trong nguồn.

    Học sinh

    HS thảo luận. Câu trả lời dự kiến: “Mở bài là câu nêu nguồn: em đã đọc câu chuyện về anh Ba theo Trần Dân Tiên.” “Câu ‘Em khâm phục tinh thần tự lực’ là cảm nghĩ của người kể.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày dàn ý và bảng phân loại, các cặp khác nhận xét. GV hỏi: “Nếu em viết thêm lời thoại mà nguồn không có thì điều gì sẽ xảy ra?”.

    Học sinh

    HS trình bày. Câu trả lời dự kiến: “Câu chuyện sẽ không còn đúng với nguồn.” “Em phải ghi rõ đó là lời kể của mình, không phải sự kiện có trong nguồn.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: Bài văn kể chuyện nhân vật lịch sử gồm mở bài (tên nhân vật, nguồn), thân bài (sự việc chính theo trình tự), kết bài (cảm nghĩ). Cần phân biệt chi tiết trong nguồn với suy nghĩ của người kể. GV ghi ghi nhớ lên bảng.

    Học sinh

    HS ghi cấu trúc ba phần và nguyên tắc phân biệt vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập: Đọc hiểu và từ vựng

Mục tiêu

Củng cố nội dung bài đọc, nghĩa của từ và cách lập luận có căn cứ từ văn bản.

Nội dung

Làm các bài tập 2 đến 7 trong SGK và bài tương tác trên học liệu NeoEdu. Các câu: (2) Chọn hình ảnh thể hiện sức sống của người lính giữa gian khó; (3) Nhận xét đúng/sai về nội dung bài; (4) Xếp mạch nội dung; (5) Nối từ với nghĩa; (6) Nêu một điều hiểu từ bài đọc kèm chi tiết; (7) Chi tiết cần giữ đúng khi kể lại chuyện anh Ba.

Sản phẩm dự kiến

Vở bài tập đã làm xong. Đề và đáp án: (2) C – Nụ cười và ánh mắt trìu mến; (3) Sai – bài có cả cảnh đẹp và gian khó (bão, thiếu nước ngọt); (4) Cảnh và tên đảo gợi nỗi nhớ → Bài nhắc bão và những khó khăn → Hình ảnh người lính gắn tình yêu đảo với Tổ quốc; (5) trìu mến – đầy yêu thương, ân cần; gian khó – điều kiện vất vả, khó khăn; kiêu hãnh – tự hào, vững vàng về giá trị của mình; (6) HS nêu một ý hiểu hợp lí và dẫn một chi tiết đúng, ví dụ: “Tình yêu đảo được thể hiện qua nụ cười của người lính”; (7) Ai, việc gì, ý chí lên đường, lời đề nghị của anh Ba và lí do anh Lê không theo, kết quả.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu đề bài tập 2 đến 7 và hướng dẫn HS làm vào vở. GV mở bài tương tác trên NeoEdu để HS tự kiểm tra sau khi làm xong.

    Học sinh

    HS đọc đề, làm bài cá nhân trong vở.

  2. Giáo viên

    GV tổ chức HS đổi vở kiểm tra chéo theo cặp; GV đi quan sát, nhắc HS đối chiếu với chi tiết trong bài khi giải thích.

    Học sinh

    HS kiểm tra đáp án của bạn, đối chiếu với văn bản và sửa lỗi nếu cần.

  3. Giáo viên

    GV mời HS nêu đáp án bài 2, 3, 4 và trình bày ý hiểu ở bài 6. GV hỏi: “Vì sao em chọn đáp án C?”.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Em chọn C vì bài có câu ‘nụ cười và ánh mắt người lính vẫn ấm áp’, đó là hình ảnh thể hiện sức sống giữa gian khó.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét và chốt đáp án, nhấn mạnh: khi trả lời phải dựa vào chi tiết có trong văn bản, không suy đoán thêm.

    Học sinh

    HS sửa lại bài làm (nếu sai) và ghi chú đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Nói và nghe: Giới thiệu tấm gương sáng

Mục tiêu

HS giới thiệu được một tấm gương có hành động tốt đã được xác minh, nêu rõ nguồn và điều học được; biết lắng nghe và đáp lại câu hỏi của bạn.

Nội dung

Làm việc theo cặp. GV đưa bài nói mẫu về cô thủ thư ở trường. Cấu trúc bài nói gồm bốn ý: giới thiệu người, nêu nguồn, kể nội dung hành động, nói điều em học được. Mỗi HS nói khoảng 1 phút; bạn nghe nêu một câu hỏi và nhận xét ngắn.

Sản phẩm dự kiến

Bài nói 1 phút có đủ bốn ý; phiếu tóm tắt tấm gương (tên, nguồn, hành động, điều học được). Ví dụ bài mẫu: “Em giới thiệu cô thủ thư ở trường. Cô dành giờ hướng dẫn các em nhỏ chọn sách và vá trang rách. Em học được sự tử tế có thể bắt đầu từ việc làm đều đặn.”

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc bài nói mẫu, nêu bốn ý cần có và yêu cầu: không thêm thành tích chưa biết; nêu rõ nguồn (em tận mắt chứng kiến, hoặc nghe ai kể, hoặc đọc ở đâu).

    Học sinh

    HS lắng nghe, chuẩn bị ý nói trong khoảng 2 phút.

  2. Giáo viên

    GV tổ chức cặp đôi: HS A nói, HS B lắng nghe và đánh dấu đủ bốn ý; sau đó đổi vai. GV đi nghe và hỗ trợ những HS còn lúng túng.

    Học sinh

    HS luyện nói trong cặp. Câu hỏi dự kiến của bạn: “Bạn chứng kiến việc đó ở đâu?” “Điều gì khiến bạn học được điều đó?”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 đến 3 HS nói trước lớp, các bạn khác nhận xét về nội dung đúng chủ đề và cách nêu nguồn.

    Học sinh

    HS trình bày trước lớp và trả lời một câu hỏi của bạn. Câu trả lời dự kiến: “Em thấy cô thủ thư nhờ chính em đã chứng kiến khi cô kiên nhẫn nghe bạn đọc.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét, nhấn mạnh tiêu chí: đúng chủ đề, có nguồn rõ, nói đúng chuyện đã biết, có điều học được. GV khen những bài có nguồn rõ ràng.

    Học sinh

    HS ghi tiêu chí vào vở và điều chỉnh bài nói của mình.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 17 phút

Kể chuyện và giới thiệu tấm gương quanh em

Mục tiêu

HS vận dụng cấu trúc bài văn kể chuyện và cách giới thiệu tấm gương vào việc viết và nói về nhân vật, người gương mẫu có thật trong đời sống.

Nội dung

Nhiệm vụ về nhà: chọn một trong hai việc. (a) Viết bài văn ngắn kể lại một câu chuyện về nhân vật lịch sử đã đọc hoặc nghe, có mở bài, thân bài, kết bài, nêu nguồn và cảm nghĩ, không bịa thêm sự kiện. (b) Tìm hiểu và giới thiệu một tấm gương có hành động tốt, đã được xác minh (người thân, thầy cô, bạn bè), ghi rõ nguồn. Ngày mai, một số HS trình bày trước lớp trong khoảng 1 phút.

Sản phẩm dự kiến

Bài viết hoặc phiếu giới thiệu tấm gương có nguồn rõ ràng; bài nói 1 phút chuẩn bị cho tiết sau hoặc sinh hoạt lớp.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu hai lựa chọn nhiệm vụ và tiêu chí đánh giá; nhắc HS chỉ ghi chi tiết có nguồn rõ ràng, không thêm thành tích chưa biết.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ và tiêu chí vào vở, chọn một phương án phù hợp.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn nhanh cách lập dàn ý: mở bài (nhân vật, nguồn), thân bài (các sự việc theo trình tự), kết bài (cảm nghĩ). GV gợi ý HS hỏi người thân để xác minh nguồn.

    Học sinh

    HS lập dàn ý ngắn gọn, nêu câu hỏi cần hỏi người thân để xác minh tấm gương.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS nói thử 1 phút trước lớp, các bạn nhận xét theo tiêu chí. GV hỏi: “Nguồn của câu chuyện em kể là gì?”.

    Học sinh

    HS trình bày. Câu trả lời dự kiến: “Nguồn của em là cuốn sách em đã đọc.” “Nguồn của em là lời kể của bà em về chú bộ đội.”

  4. Giáo viên

    GV tổng kết ba tiết học: nội dung bài đọc, cấu trúc bài văn kể chuyện và cách giới thiệu tấm gương sáng. GV nhắc HS hoàn thành nhiệm vụ đúng hạn.

    Học sinh

    HS nêu một điều đã học được trong bài và ghi vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: ………… Mạch được giao: ………………………………

Đọc bản tóm tắt bài “Cảm xúc Trường Sa” trong SGK và hoàn thành bảng sau:

  • Chi tiết về cảnh đẹp nơi đảo (biển, sóng, cát, cây, hoa): ………………………………
  • Chi tiết về gian khó (bão, thiếu nước ngọt…): ………………………………
  • Chi tiết về người lính (nụ cười, ánh mắt…): ………………………………
  • Một câu nêu cảm xúc của người đọc khi nhớ đảo: ………………………………

Câu hỏi thảo luận:

  • Vì sao bài vừa nói cảnh đẹp vừa nói gian khó?
  • Chi tiết nào làm em thấy tình yêu Tổ quốc có cụ thể, không chỉ là lời nói chung?

Phiếu học tập số 2

Cặp: ………… Tên: ………………………………

A. Xác định cấu trúc bài mẫu về anh Ba:

  • Mở bài (nêu nhân vật, nguồn câu chuyện): ………………………………
  • Thân bài (các sự việc chính theo trình tự): ………………………………
  • Kết bài (cảm nghĩ của người kể): ………………………………

B. Phân loại các câu sau (ghi “N” nếu là chi tiết trong nguồn, ghi “C” nếu là cảm nghĩ của người kể):

  • Khi ở Sài Gòn, anh Ba được một người bạn đưa đi xem những điều mới như đèn điện và chiếu bóng. ……
  • Anh Lê lo không có tiền cho chuyến đi xa. ……
  • Em khâm phục tinh thần tự lực. ……
  • Anh Ba giơ tay, giải thích rằng mình có thể làm việc để kiếm sống và tiếp tục hành trình. ……

C. Nêu một ý em cần lưu ý khi kể lại câu chuyện lịch sử: ………………………………

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thành một trong hai nhiệm vụ: (a) viết bài văn ngắn kể lại một câu chuyện về nhân vật lịch sử đã đọc hoặc nghe, có mở bài, thân bài, kết bài và nêu nguồn; (b) tìm hiểu và giới thiệu một tấm gương có hành động tốt đã được xác minh, ghi rõ nguồn.
  • Đọc lại bài “Cảm xúc Trường Sa” theo đúng ngắt nhịp, đổi giọng theo người kể và cảm xúc; chuẩn bị đọc một đoạn trước lớp trong tiết sau.
  • Hỏi người thân hoặc thầy cô để xác minh nguồn của tấm gương đã chọn, ghi lại tên người kể và thời điểm kể (không thêm thành tích chưa được xác minh).

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.