Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 7. Sống để yêu thương

Giáo án Bài 8. Trên khóm tre đầu ngõ

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được tên bài, tác giả Vũ Hùng và ba ý của mạch nội dung: cò làm tổ và có con; bão làm cò non rơi khỏi tổ; ông cháu giúp chúng về tổ, nơi sống thêm đông vui.
  • Giải thích được vì sao Bua Kham nhờ ông đưa cò non trở lại tổ thay vì bắt về nuôi riêng.
  • Nêu được các phần của bài hướng dẫn sử dụng sản phẩm: tên sản phẩm, công dụng, các bước dùng, điều không được làm và cách bảo quản.
  • Viết được bài hướng dẫn sử dụng một vật dụng học tập hoặc sinh hoạt an toàn, mỗi đoạn một ý chính, có trình tự rõ ràng.
  • Nêu được hình ảnh yêu thương và cách gợi tả trong bài thơ “Chỗ khô cho Mơ”, ghi phiếu đọc mở rộng bằng lời riêng.
  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu văn bản kể chuyện ngắn, nhận biết chi tiết và quan hệ nhân quả; viết bài hướng dẫn có trình tự và liên kết; nói, nghe và nhận xét khi trao đổi với bạn.
  • Năng lực văn học: nhận ra thông điệp về tôn trọng sự sống và nơi sống của loài vật; cảm nhận hình ảnh và cách gợi tả trong bài thơ đọc mở rộng.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: tự đọc thầm, tự đối chiếu đáp án, tự kiểm tra bài viết theo tiêu chí và tự ghi phiếu đọc mở rộng.
  • Giao tiếp và hợp tác: làm việc cặp đôi và nhóm, trình bày ý kiến rõ ràng, nhận xét bài bạn bằng lời cụ thể.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: đề xuất cách ứng xử an toàn khi gặp chim non rơi khỏi tổ; chọn một vật dụng quen thuộc và viết hướng dẫn cho người dùng mới.

3. Phẩm chất

  • Nhân ái: quan tâm đến loài vật, không giữ chim non về nuôi riêng vì yêu thích, ứng xử nhẹ nhàng với thiên nhiên xung quanh.
  • Trách nhiệm: biết nhờ người lớn khi gặp tình huống nguy hiểm; khi viết hướng dẫn không hướng dẫn tự thao tác điện, nhiệt, thuốc hay hóa chất.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Tranh minh họa đôi cò làm tổ trên khóm tre (GV tự chuẩn bị).
  • Bảng phụ hoặc slide ghi lời tóm tắt bài đọc, khung ba mạch nội dung và tiêu chí đánh giá bài viết hướng dẫn sử dụng.
  • Một chiếc bình nước cá nhân thật hoặc tranh để làm đồ dùng minh họa cho bài viết mẫu.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2, Phiếu học tập số 3 (in cho mỗi HS hoặc chiếu lên bảng).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 8. Trên khóm tre đầu ngõ” (neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-8-tren-khom-tre-dau-ngo), dùng để HS tự luyện bài tập tương tác sau tiết học.

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 4, tập 2.
  • Vở ghi, bút chì, bút mực, thước kẻ.
  • Giấy nháp hoặc giấy khổ nhỏ để viết bài hướng dẫn.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chia sẻ về loài chim và tổ chim

Mục tiêu

Tạo tâm thế vào bài; gợi nhớ những điều HS đã biết về chim và tổ chim quanh nơi ở.

Nội dung

HS trả lời nhanh câu hỏi của GV về loài chim quen thuộc, nơi chim thường làm tổ và cảm nhận khi thấy chim non.

Sản phẩm dự kiến

Vài ý kiến của HS về chim và tổ chim; HS có tâm thế sẵn sàng đọc bài.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV treo tranh đôi cò trên khóm tre và hỏi: “Các em đã thấy chim làm tổ ở đâu? Khi thấy chim non rơi khỏi tổ, em cảm thấy thế nào?”

    Học sinh

    HS quan sát tranh, suy nghĩ và trả lời tự do. Dự kiến: “Em thấy chim làm tổ trên cây bưởi, trên mái nhà.” “Em thấy thương chim non, muốn đưa nó về tổ.”

  2. Giáo viên

    GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta đọc bài Trên khóm tre đầu ngõ, xem ông cháu trong bài đã làm gì khi chim non rơi khỏi tổ.”

    Học sinh

    HS ghi tên bài vào vở và lắng nghe GV giới thiệu.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 đến 3 HS chia sẻ ngắn gọn, khen những ý kiến có căn cứ từ thực tế.

    Học sinh

    HS chia sẻ 2 đến 3 ý, lắng nghe và nhận xét bạn bằng một câu.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Muốn giúp chim non, ta cần biết chim sống thế nào và nhờ người lớn khi cần.

    Học sinh

    HS nhắc lại ý chính của GV.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Đọc hiểu và nhận biết ba ý của bài

Mục tiêu

HS nêu được tên bài, tác giả và ba ý của mạch nội dung theo trình tự bài đọc.

Nội dung

HS đọc thầm lời tóm tắt bài “Trên khóm tre đầu ngõ” (tác giả Vũ Hùng; đây là lời tóm tắt, không phải toàn văn), hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo nhóm đôi.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã điền: ba ý của mạch nội dung theo đúng thứ tự, chi tiết chứng minh cho từng ý.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu một đoạn, hướng dẫn cách ngắt nghỉ ở chỗ có dấu phẩy và dấu chấm. Sau đó GV nêu nhiệm vụ: “Đọc thầm, tìm ba ý chính theo thứ tự của bài và ghi chi tiết tiêu biểu cho mỗi ý vào Phiếu học tập số 1.”

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm lời tóm tắt và nhận Phiếu học tập số 1 (xem worksheets).

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, hỗ trợ nhóm đôi còn lúng túng. Gợi ý: “Chi tiết nào cho biết cò làm tổ và có con? Chi tiết nào nói về trận bão?”

    Học sinh

    HS làm việc cặp đôi, tìm chi tiết và ghi vào phiếu. Dự kiến: “Đôi cò làm tổ trên khóm tre nhà ông cháu Bua Kham.” “Một trận bão làm cò non rơi khỏi tổ.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày ba ý và chi tiết. Nhận xét và yêu cầu bạn bổ sung nếu thiếu.

    Học sinh

    Đại diện cặp đôi trình bày. Dự kiến: “Ý 1: cò làm tổ và có con. Ý 2: bão làm cò non rơi. Ý 3: ông cháu đưa chúng về tổ, nơi sống đông vui hơn.”

  4. Giáo viên

    GV chiếu khung ba mạch nội dung lên bảng và chốt theo đúng thứ tự: cò làm tổ và có con; bão làm cò non rơi xuống; ông cháu giúp chúng về tổ.

    Học sinh

    HS đối chiếu với phiếu, sửa nội dung nếu cần.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Tìm hiểu cách ứng xử của Bua Kham

Mục tiêu

HS giải thích được vì sao Bua Kham nhờ ông đưa cò non về tổ thay vì bắt về nuôi riêng; nhận ra thông điệp về tôn trọng gia đình và nơi sống của loài vật.

Nội dung

HS thảo luận nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn: trả lời câu hỏi “Vì sao Bua Kham không muốn bắt cò non về nuôi riêng?” và “Theo em, điều gì làm cho khu vườn thêm rộn ràng?”

Sản phẩm dự kiến

Ý kiến nhóm được ghi trên khăn trải bàn, kèm một chi tiết trong bài làm căn cứ; một câu nói về thông điệp của bài.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia nhóm 4, phát khổ giấy A3 làm khăn trải bàn gồm 4 ô, mỗi ô là một ý kiến cá nhân. Nêu câu hỏi: “Vì sao Bua Kham không muốn bắt cò non về nuôi riêng?”

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, ghi suy nghĩ cá nhân vào ô của mình trong 1 phút.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn nhóm thống nhất một ý chung ở ô giữa, yêu cầu nêu kèm chi tiết trong bài.

    Học sinh

    HS chia sẻ trong nhóm và thống nhất ý chung. Dự kiến: “Vì chim cần về với bố mẹ để được chăm sóc.” “Vì chim thuộc về gia đình và nơi sống của nó.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày. Hỏi thêm: “Nếu bắt cò non nuôi riêng, điều gì có thể xảy ra với cò bố mẹ và đàn cò?”

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: “Cò bố mẹ sẽ buồn, không có con để chăm.” “Đàn cò sẽ không còn tổ trên khóm tre.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: Sự giúp đỡ phù hợp là đưa chim về với bố mẹ, không chiếm hữu vì yêu thích. Khi gặp chim hoang dã, ta nhờ người lớn để chọn cách an toàn.

    Học sinh

    HS ghi ý chốt vào vở; nhắc lại thông điệp của bài bằng một câu của mình.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 10 phút

Nhận biết cấu trúc bài hướng dẫn sử dụng

Mục tiêu

HS nêu được các phần của bài hướng dẫn sử dụng sản phẩm và phân biệt với bài hướng dẫn làm ra sản phẩm.

Nội dung

GV đưa bài mẫu “Cách dùng bình nước cá nhân”; HS đối chiếu với khung gồm tên sản phẩm, công dụng, các bước dùng, điều không được làm và bảo quản (Phiếu học tập số 2).

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 đã điền: các phần của bài hướng dẫn sử dụng và chi tiết tương ứng trong bài mẫu.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc hoặc chiếu bài mẫu, nêu câu hỏi: “Bài này nói về việc gì? Có những phần nào?”

    Học sinh

    HS lắng nghe và đọc thầm bài mẫu trên bảng.

  2. Giáo viên

    GV yêu cầu HS làm việc cặp đôi, tìm trong bài mẫu từng phần của khung. GV nhấn mạnh điểm khác: hướng dẫn làm ra sản phẩm có nguyên liệu và các công đoạn chế tạo.

    Học sinh

    HS làm việc cặp đôi và điền Phiếu học tập số 2. Dự kiến: “Tên sản phẩm: Cách dùng bình nước cá nhân.” “Các bước dùng: rót nước, vặn nắp, uống.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày. Hỏi: “Vì sao bài hướng dẫn cần ghi điều không được làm?”

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày. Dự kiến: “Để người dùng tránh gây nguy hiểm, ví dụ không tự rót nước sôi vào bình.”

  4. Giáo viên

    GV chốt khung năm phần và nhắc: viết theo người dùng mới, không giả định họ đã biết chi tiết quan trọng; đọc nhãn hoặc nhờ người lớn khi có thao tác điện, nhiệt, thuốc, hóa chất.

    Học sinh

    HS ghi khung năm phần vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Làm bài tập đọc hiểu và từ ngữ

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức đọc hiểu để trả lời đúng các câu hỏi về bài, nối được từ với nghĩa.

Nội dung

Bài 2 (chọn đáp án đúng), Bài 3 (đúng hay sai), Bài 4 (xếp ý theo mạch), Bài 5 (nối từ với nghĩa). HS làm cá nhân rồi đối chiếu với bạn cùng bàn.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: Bài 2: C (Nhờ ông đưa cò non lại tổ). Bài 3: Sai (Bua Kham không muốn bắt cò non về nuôi riêng). Bài 4: Cò làm tổ và có con → Bão làm cò non rơi xuống → Ông cháu giúp chúng về tổ, nơi sống thêm đông vui. Bài 5: tan tác – bị chia lìa, tản mát vì biến động; ngổn ngang – để lộn xộn, không trật tự; bảo vệ – giữ gìn, tránh điều gây hại.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc từng câu hỏi, nhắc HS căn cứ vào lời tóm tắt khi trả lời.

    Học sinh

    HS đọc đề, làm bài cá nhân vào vở.

  2. Giáo viên

    GV đi kiểm tra, hỏi nhanh: “Vì sao em chọn đáp án này? Em tìm thấy căn cứ ở câu nào trong bài?”

    Học sinh

    HS đối chiếu với bạn cùng bàn và giải thích lựa chọn của mình.

  3. Giáo viên

    GV mời 3 HS đọc đáp án, nhận xét và chốt đáp án đúng.

    Học sinh

    HS đọc đáp án, sửa bài nếu sai. Dự kiến: “Bua Kham nhờ ông đưa cò non lại tổ nên em chọn C.”

  4. Giáo viên

    GV nhắc: Đọc hiểu cần tìm chi tiết trong bài, không tự thêm tưởng tượng của mình vào.

    Học sinh

    HS ghi nhận và sửa bài.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Viết và kiểm tra đoạn hướng dẫn sử dụng

Mục tiêu

HS viết được bài hướng dẫn sử dụng một vật dụng học tập hoặc sinh hoạt an toàn, mỗi đoạn một ý chính; biết tự kiểm tra bài viết.

Nội dung

Đề: Viết hướng dẫn sử dụng một vật dụng học tập hoặc sinh hoạt an toàn, có bảo quản và điều cần tránh. HS lập dàn ý theo năm phần, viết nháp, đọc thầm và kiểm tra theo tiêu chí trong Phiếu học tập số 3.

Sản phẩm dự kiến

Bài hướng dẫn sử dụng gồm tên sản phẩm, công dụng, các bước dùng, điều không được làm và bảo quản; có liên kết, dùng dấu câu đúng. Bài mẫu tham khảo: CÁCH DÙNG BÌNH NƯỚC CÁ NHÂN 1. Rửa sạch bình và nắp bằng nước phù hợp theo hướng dẫn người lớn. 2. Rót nước uống đã nguội, không đổ quá vạch cho phép. 3. Vặn nắp kín, kiểm tra không rò. 4. Khi uống, mở nắp từ từ, không vừa chạy vừa uống. 5. Cuối ngày, nhờ người lớn hỗ trợ vệ sinh và để khô. Không tự rót nước sôi vào bình.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu đề, nhắc: Chọn một vật dụng quen thuộc và an toàn; không viết cách thao tác điện, nhiệt, thuốc hay hóa chất. Chiếu tiêu chí chấm nhanh: nội dung đúng nhiệm vụ, trình tự, dùng từ câu, chính tả.

    Học sinh

    HS chọn vật dụng, lập dàn ý ngắn gồm năm phần trong vở nháp.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, hỗ trợ HS chọn từ ngữ đơn giản, phù hợp người dùng mới. Gợi ý: “Bước này đã đủ rõ để người chưa dùng bao giờ làm theo chưa?”

    Học sinh

    HS viết nháp, đọc thầm và đối chiếu với tiêu chí. Dự kiến: “Cách dùng đèn pin an toàn: thay pin theo hướng dẫn người lớn.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc to bài viết và mời bạn chỉ ra một chỗ hiểu rõ nhất, một chỗ cần hỏi lại.

    Học sinh

    HS đọc bài, bạn nhận xét. Dự kiến: “Phần bảo quản rất rõ.” “Bước 2 cần nói rõ dùng nước nào.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung và chốt: mỗi đoạn một ý chính, có trình tự, có điều cần tránh.

    Học sinh

    HS sửa bài theo góp ý và ghi vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 8 phút

Đọc mở rộng và ghi phiếu cảm nhận

Mục tiêu

HS đọc bài thơ “Chỗ khô cho Mơ”, nêu hình ảnh yêu thương và cách gợi tả; vận dụng vào việc đọc thêm văn bản cùng thể loại ở nhà.

Nội dung

HS đọc bài thơ “Chỗ khô cho Mơ” (ngữ liệu mới do nhóm biên soạn), ghi phiếu đọc mở rộng gồm tên bài, tác giả hoặc nguồn, ngày đọc, hình ảnh yêu thương, cách gợi tả, cảm nghĩ có căn cứ và một câu hỏi muốn tìm hiểu. Về nhà chọn thêm một văn bản cùng thể loại trong sách hoặc thư viện.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu đọc mở rộng (xem worksheets) với ghi chép bằng lời riêng. Ví dụ: Hình ảnh yêu thương: em đặt khăn bên cửa, nhờ mẹ đón mèo Mơ vào. Cách gợi tả: mưa chiều đối lập với mái hiên khô; việc ngồi yên cho thấy sự dịu dàng. Cảm nghĩ: yêu con vật không phải luôn ôm giữ mà là chăm đúng nhu cầu.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu bài thơ, hướng dẫn ngắt nhịp theo dòng thơ. Nêu nhiệm vụ ghi Phiếu học tập số 3 (phần đọc mở rộng).

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm bài thơ và nhận phiếu.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Em thấy hình ảnh nào thể hiện tình yêu thương?” và “Tác giả đã gợi tả bằng cách nào?”

    Học sinh

    HS trả lời và ghi phiếu bằng lời riêng. Dự kiến: “Hình ảnh em đặt khăn bên cửa.” “Mưa và mái hiên khô cho thấy chỗ trú là quan trọng.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS chia sẻ một điều thú vị hoặc xúc động, trả lời câu hỏi của bạn.

    Học sinh

    HS chia sẻ và lắng nghe. Dự kiến: “Em thấy vui vì bạn nhỏ biết nhờ mẹ giúp.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: Yêu thương là chăm đúng nhu cầu của con vật; giữ phiếu đọc để chia sẻ với người thân.

    Học sinh

    HS hoàn thiện phiếu và nhận nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc thầm lời tóm tắt bài “Trên khóm tre đầu ngõ” (tác giả Vũ Hùng), điền thông tin vào bảng sau:

  • Ý 1 (theo thứ tự bài): ……………………
    • Chi tiết tiêu biểu: ……………………
  • Ý 2: ……………………
    • Chi tiết tiêu biểu: ……………………
  • Ý 3: ……………………
    • Chi tiết tiêu biểu: ……………………
      Câu hỏi: Vì sao Bua Kham nhờ ông đưa cò non về tổ?

Phiếu học tập số 2

Đọc bài mẫu “Cách dùng bình nước cá nhân”, điền vào khung:

  • Tên sản phẩm: ……………………
  • Công dụng: ……………………
  • Các bước dùng (ghi số bước và việc làm): ……………………
  • Điều không được làm: ……………………
  • Bảo quản: ……………………
    Câu hỏi: Vì sao bài hướng dẫn cần ghi điều không được làm?

Phiếu học tập số 3

Phần A. Kiểm tra bài viết hướng dẫn sử dụng (đánh dấu √ hoặc ×):

  • Có tên sản phẩm, công dụng, các bước dùng, điều không được làm, bảo quản: ……
  • Mỗi đoạn một ý chính, có trình tự: ……
  • Không hướng dẫn tự thao tác điện, nhiệt, thuốc, hóa chất: ……
  • Chữ hoa và dấu câu đúng: ……
    Phần B. Phiếu đọc mở rộng “Chỗ khô cho Mơ”:
  • Tên bài, tác giả hoặc nguồn, ngày đọc: ……………………
  • Hình ảnh yêu thương: ……………………
  • Cách gợi tả: ……………………
  • Cảm nghĩ có căn cứ: ……………………
  • Câu hỏi muốn tìm hiểu: ……………………
  • Mức yêu thích (1 đến 5 sao): ……

Hướng dẫn về nhà

  • Đọc lại bài “Trên khóm tre đầu ngõ” và kể lại ba ý của bài bằng lời của em.
  • Chọn một vật dụng học tập hoặc sinh hoạt an toàn trong nhà, viết hoàn chỉnh bài hướng dẫn sử dụng gồm tên sản phẩm, công dụng, các bước dùng, điều không được làm và bảo quản; nhờ người lớn đọc và góp ý.
  • Chọn thêm một bài thơ hoặc truyện ngắn về tình thương với người hoặc loài vật trong sách hoặc thư viện, ghi phiếu đọc mở rộng và chia sẻ với người thân.
  • Luyện tập thêm các bài tương tác trên trang bài học NeoEdu: neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-8-tren-khom-tre-dau-ngo.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.