Tiếng ViệtLớp 4Phần 7. Sống để yêu thương

Giáo án Bài 6. Tiếng ru

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính của bài “Tiếng ru”: lời ru gợi những mối gắn bó tự nhiên, nhắc con người cần yêu thương nhau và không sống tách khỏi cộng đồng.
Giải thích được ý nghĩa các hình ảnh so sánh (ong với hoa, cá với nước, chim với trời, đất bồi giúp núi cao, nhiều dòng sông góp nước biển, cây tre che chở măng) và mối quan hệ cá nhân–cộng đồng mà các hình ảnh đó làm rõ.
Nêu được mạch nội dung của bài đọc theo ba ý: gắn bó trong thiên nhiên, sức mạnh của cộng đồng, mong ước trẻ lớn lên biết yêu thương.
Nêu được yêu cầu của đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc về một nhân vật và vận dụng được để nhận xét, sửa một câu trong bài viết.
Kể lại được câu chuyện “Bài học quý” bằng lời riêng, nêu được một điều em rút ra và trả lời được câu hỏi về nguyên nhân, kết quả.
Năng lực ngôn ngữ: đọc đúng nhịp, ngắt nghỉ ở ranh giới cụm từ và dấu câu; viết được câu nêu cảm xúc có căn cứ; nói rõ ràng khi kể chuyện và trả lời câu hỏi.
Năng lực văn học: nhận biết hình ảnh so sánh gợi mối gắn bó, hiểu thông điệp của bài thơ và cảm nhận được tình cảm của người lớn dành cho trẻ thơ; biết nêu cảm xúc có căn cứ về nhân vật trong truyện.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: đọc lời tóm tắt, tự đối chiếu chi tiết trong văn bản để trả lời câu hỏi và tự sửa câu viết theo yêu cầu.
Giao tiếp và hợp tác: làm việc nhóm 4, trao đổi, nhận xét bài của bạn bằng lời lẽ lịch sự, trình bày ý kiến trước lớp.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: lựa chọn cách sửa câu phù hợp, kể lại câu chuyện bằng lời riêng và liên hệ bài học vào cuộc sống của bản thân.

3. Phẩm chất

Nhân ái: biết quan tâm, chia sẻ và nhường nhịn bạn bè, người thân như nhân vật Chích trong câu chuyện “Bài học quý”.
Trách nhiệm: nghiêm túc hoàn thành phiếu học tập, sửa câu viết theo góp ý và thực hiện bài vận dụng ở nhà.
Chăm chỉ: tích cực đọc, viết, luyện kể chuyện và góp ý cho bạn trong nhóm.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi lời tóm tắt bài “Tiếng ru”, bảng mạch nội dung và bài mẫu đoạn văn về nhân vật Bó đũa.
Ba cặp hình ảnh rời (ong–hoa, cá–nước, chim–trời) in khổ A4 để tổ chức trò chơi ghép đôi.
Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 in cho mỗi nhóm; bản nhận xét mẫu của người lớn và bản sửa câu.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-6-tieng-ru (dùng để chiếu phần đọc và bài tập tương tác ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 4, tập hai; vở bài tập; bút chì, bút màu.
Thẻ ghép hình (nếu được GV phát) và phiếu học tập của nhóm.
Vở ghi để viết nhanh 3–5 sự việc khi nghe kể chuyện.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ghép đôi những mối gắn bó

Mục tiêu

Kích hoạt hiểu biết của HS về mối quan hệ gắn bó trong tự nhiên và trong cuộc sống, tạo tâm thế vào bài “Tiếng ru”.

Nội dung

Ghép ba cặp hình ảnh: ong với hoa, cá với nước, chim với trời. Mỗi nhóm nói một câu về mối quan hệ của từng cặp.

Sản phẩm dự kiến

Ba cặp hình được ghép đúng; mỗi nhóm có ít nhất một câu nói về mối quan hệ giữa các sự vật trong cặp.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành nhóm 4, phát ba cặp hình đã cắt rời, nêu nhiệm vụ: ghép đôi và nói một câu về mối quan hệ của mỗi cặp trong 2 phút.
Học sinh
HS nhận thẻ, thảo luận nhóm và ghép các hình ảnh thành cặp.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ các nhóm còn lúng túng bằng câu hỏi gợi mở: “Ong cần gì từ hoa? Cá sống được nhờ điều gì?”
Học sinh
HS ghép hình và trao đổi. Ví dụ dự kiến: “Ong hút mật ở hoa, hoa nhờ ong mà được thụ phấn.” “Cá sống trong nước, thiếu nước cá không sống được.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét và bổ sung.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày câu của nhóm mình trước lớp. Các nhóm khác lắng nghe và bổ sung.
Giáo viên
GV nhận xét và dẫn vào bài: “Những mối gắn bó này cũng là điều bài thơ Tiếng ru muốn nhắn nhủ con người. Hôm nay chúng ta cùng đọc và tìm hiểu bài thơ.”
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại tên bài “Tiếng ru” và ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc và tìm hiểu bài Tiếng ru

Mục tiêu

Hiểu nội dung, chi tiết, ý nghĩa của bài “Tiếng ru”; nêu được mạch nội dung và giải thích được các hình ảnh so sánh.

Nội dung

Đọc lời tóm tắt bài “Tiếng ru” của Tố Hữu (lưu ý đây là lời tóm tắt, không phải toàn văn tác phẩm). Luyện đọc theo nhịp, ngắt ở ranh giới cụm từ và dấu câu. Thảo luận nhóm để hoàn thành Phiếu học tập số 1: tìm chi tiết, nêu mạch nội dung và trả lời các câu hỏi đọc hiểu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: mạch nội dung đúng (Lời ru nêu những gắn bó trong thiên nhiên → Bài thơ chỉ ra sức mạnh của cộng đồng → Lời ru gửi mong ước trẻ lớn lên biết yêu thương); đáp án các câu hỏi đọc hiểu như ghi trong phần phiếu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu lời tóm tắt, nêu rõ đây là lời tóm tắt để tự học. Phát Phiếu học tập số 1 và giao nhiệm vụ: đọc, tìm chi tiết, hoàn thành phiếu trong 15 phút.
Học sinh
HS lắng nghe, theo dõi bản đọc trong sách hoặc trên bảng phụ.
Giáo viên
GV tổ chức đọc nối tiếp, sửa lỗi ngắt nghỉ. Hướng dẫn nhóm dùng gạch chân hình ảnh so sánh. Hỏi: “Vì sao tác giả so sánh đất bồi với núi cao?”
Học sinh
HS đọc nối tiếp từng câu, gạch chân các hình ảnh. Dự kiến trả lời: “Đất được bồi thêm thì núi mới cao; một mình đất không làm nên núi.” Nhóm thảo luận các câu hỏi trong phiếu.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày mạch nội dung và đáp án câu hỏi trắc nghiệm, yêu cầu nhóm khác bổ sung chi tiết trong văn bản làm căn cứ.
Học sinh
HS trình bày: “Ý đúng là C, con người cần gắn bó, yêu thương nhau, vì bài nói các mối gắn bó tự nhiên và nhắn không sống tách khỏi cộng đồng.” Nhóm khác góp ý.
Giáo viên
GV chốt: bài thơ không phủ nhận giá trị một người, mà nhấn mạnh con người phát triển trong gắn bó và biết ơn. GV nêu câu hỏi: “Em hiểu lời ru này nhắn nhủ điều gì với người lớn và với trẻ em?”
Học sinh
HS ghi ý chính vào vở. Dự kiến: “Người lớn mong trẻ biết yêu thương và không sống tách rời mọi người xung quanh.”

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Cách viết đoạn nêu tình cảm, cảm xúc về nhân vật

Mục tiêu

Nhận biết các yêu cầu của đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc về một nhân vật trong văn học qua bài mẫu về nhân vật người cha trong truyện Bó đũa.

Nội dung

Đọc bài mẫu về người cha trong truyện Bó đũa. Hoàn thành Phiếu học tập số 2: xác định tình cảm, chi tiết làm căn cứ, từ cảm xúc, phân biệt việc nhân vật làm với liên tưởng riêng của người viết và cách kết đoạn.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, nêu được: đoạn nói rõ tình cảm dành cho ai và vì sao; dùng một hai hành động cụ thể (thử bẻ cả bó đũa rồi từng chiếc) làm căn cứ; kết đoạn nêu điều em muốn làm; không chỉ lặp “rất yêu quý”.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu yêu cầu của đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc và phát Phiếu học tập số 2. Yêu cầu nhóm đọc bài mẫu, gạch chân chi tiết làm căn cứ.
Học sinh
HS đọc bài mẫu, nhận nhiệm vụ và chia việc trong nhóm.
Giáo viên
GV hỏi: “Câu nào nói rõ em dành tình cảm cho ai? Câu nào nêu hành động cụ thể của nhân vật?” GV gợi ý để nhóm phân biệt việc nhân vật làm trong truyện với liên tưởng của người viết.
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: “Câu ‘Em quý người cha trong truyện dân gian Bó đũa’ nói rõ đối tượng; câu ‘ông nhờ các con thử bẻ cả bó đũa rồi từng chiếc đũa’ là hành động cụ thể.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày kết quả phiếu, nhóm khác bổ sung.
Học sinh
HS trình bày các điểm đã xác định, nhận xét bài mẫu có đủ yêu cầu hay chưa.
Giáo viên
GV chốt bốn yêu cầu của đoạn văn: nói rõ tình cảm và lí do, có chi tiết làm căn cứ, dùng từ cảm xúc đúng mức, kết đoạn bằng mong muốn hoặc việc làm.
Học sinh
HS ghi bốn yêu cầu vào vở để dùng khi nhận xét và sửa bài.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Trả bài: nhận xét và sửa đoạn văn

Mục tiêu

Vận dụng yêu cầu của đoạn văn nêu tình cảm để đánh giá và sửa một câu viết ở ba mặt: nội dung, trình tự liên kết, từ–câu–chính tả.

Nội dung

Đọc nhận xét của người lớn về một bài viết mẫu. Đánh dấu một chỗ có căn cứ rõ và một chỗ cần sửa. Sửa theo ba mặt: nội dung đủ và chính xác, trình tự liên kết, từ–câu–chính tả. Ghi câu cũ → câu mới và nêu lí do, không chép sạch mà giữ nguyên lỗi để so sánh.

Sản phẩm dự kiến

Bản ghi câu cũ → câu mới kèm lí do. Ví dụ đáp án: “Em quý người cha vì ông rất tốt.” → “Em cảm phục người cha trong Bó đũa vì ông dùng phép thử cả bó và từng chiếc để các con tự hiểu giá trị đoàn kết.” Lí do: câu mới nói rõ nhân vật, cảm xúc và chi tiết trong truyện làm căn cứ. Bài tập 7 (đáp án B): dẫn một hành động cụ thể của nhân vật trong truyện.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát bản nhận xét mẫu của người lớn và bài viết có lỗi, nêu nhiệm vụ: đánh dấu một chỗ đúng và một chỗ cần sửa; sửa theo ba mặt; ghi câu cũ → câu mới và lí do.
Học sinh
HS đọc nhận xét, nhận nhiệm vụ và làm việc cá nhân trong 8 phút.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, nhắc HS không chỉ chép sạch mà ghi rõ lí do thay đổi. Hỏi: “Câu này đã nói rõ nhân vật chưa? Chi tiết nào làm căn cứ?”
Học sinh
HS sửa câu, đối chiếu với bốn yêu cầu của đoạn văn. Dự kiến: “Câu cũ chỉ nói rất tốt, chưa có chi tiết; em thêm việc ông nhờ con thử bẻ đũa.”
Giáo viên
GV mời 2 HS đọc câu cũ → câu mới và lí do; các bạn nhận xét theo tiêu chí: đúng nhiệm vụ, đủ chi tiết, liên kết, từ–câu.
Học sinh
HS đọc, nhận xét và góp ý bạn bằng lời lẽ lịch sự.
Giáo viên
GV chốt: sửa câu cần đối chiếu với chi tiết trong truyện; từ cảm xúc cần vừa đủ; nhận xét nên ghi rõ căn cứ.
Học sinh
HS ghi lại một câu đã sửa tốt nhất vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Kể chuyện: Bài học quý

Mục tiêu

Kể lại được câu chuyện “Bài học quý” bằng lời riêng, giữ đúng kết thúc, nêu được một điều rút ra và trả lời câu hỏi về nguyên nhân, kết quả.

Nội dung

GV đọc lời kể tóm tắt hai lượt: lượt một nghe trọn; lượt hai ghi tên nhân vật và 3–5 sự việc vào Phiếu học tập số 3. Kể lại theo nhóm, sau đó một HS kể trước lớp. Người nghe đặt một câu hỏi về nguyên nhân hoặc kết quả.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 ghi tên nhân vật (Sẻ, Chích) và 3–5 sự việc đúng; bài kể đúng chuyện, kết thúc giữ nguyên (Sẻ nhận quà, cảm ơn và hiểu rằng tình bạn cần biết nghĩ cho nhau); một điều rút ra đúng với nội dung bài; trả lời được một câu hỏi của người nghe.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc lời kể tóm tắt lượt một, lượt hai yêu cầu HS ghi tên nhân vật và 3–5 sự việc. Giao nhiệm vụ kể lại trong nhóm, giữ nguyên kết thúc.
Học sinh
HS nghe, ghi nhanh vào Phiếu học tập số 3.
Giáo viên
GV hướng dẫn: “Kể bằng lời của em, không đọc lại nguyên văn. Hãy nói rõ vì sao Sẻ xấu hổ.” GV hỗ trợ nhóm gặp khó khăn.
Học sinh
HS kể trong nhóm. Dự kiến: “Sẻ được hạt kê nhưng giấu Chích; Chích nhặt được ít hạt rơi và nghĩ đến chia cho Sẻ; Sẻ xấu hổ vì mình đã ích kỉ.”
Giáo viên
GV mời 2 HS kể trước lớp; người nghe đặt một câu hỏi về nguyên nhân hoặc kết quả, ví dụ: “Vì sao Sẻ xấu hổ?”
Học sinh
HS kể trước lớp, trả lời câu hỏi của bạn. Dự kiến: “Sẻ xấu hổ vì đã giấu hạt kê, còn Chích lại nghĩ đến việc chia cho mình.”
Giáo viên
GV chốt: chia sẻ là tự nguyện, cùng quan tâm, không có nghĩa phải cho đi mọi thứ bất kể nhu cầu. Hỏi: “Em rút ra điều gì cho bản thân?”
Học sinh
HS nêu một điều rút ra, ví dụ: “Bạn bè cần biết nghĩ cho nhau và không nên giấu đồ của mình.”

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Viết đoạn nêu tình cảm về một nhân vật yêu thích

Mục tiêu

Vận dụng cách viết đoạn nêu tình cảm, cảm xúc và bài học về sự gắn bó vào viết đoạn văn ngắn về một nhân vật hoặc một việc làm đáng quý.

Nội dung

Viết đoạn văn 4–5 câu về một nhân vật trong văn học em yêu quý (có thể là Sẻ, Chích hoặc người cha trong Bó đũa), nói rõ tình cảm, nêu một chi tiết làm căn cứ và kết đoạn bằng điều em sẽ làm.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn văn 4–5 câu đúng yêu cầu: nêu rõ nhân vật và lí do; có một hành động cụ thể trong truyện; từ cảm xúc đúng mức; kết đoạn nêu mong muốn hoặc việc sẽ làm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu yêu cầu viết đoạn và nhắc các tiêu chí đã học. Cho HS 7 phút viết cá nhân.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, viết đoạn văn vào vở.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý HS kiểm tra xem đã có chi tiết làm căn cứ chưa và có lặp từ “rất yêu quý” không.
Học sinh
HS viết và tự rà soát theo tiêu chí. Dự kiến: “Em quý Chích vì bạn ấy biết chia hạt kê cho Sẻ dù chỉ nhặt được ít hạt.”
Giáo viên
GV mời 3 HS đọc đoạn văn; các bạn nhận xét về nội dung và cách dùng từ.
Học sinh
HS đọc, lắng nghe và góp ý.
Giáo viên
GV nhận xét chung và nhắc HS đem câu chuyện Bài học quý kể lại cho người thân nghe.
Học sinh
HS ghi nhớ nhiệm vụ về nhà và điều chỉnh đoạn văn nếu cần.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc lời tóm tắt bài “Tiếng ru” và hoàn thành các câu sau:

Câu 1: Ý nào phù hợp lời ru? A. Mỗi người chỉ cần chăm lo riêng mình; B. Chỉ nên gần người có cùng sở thích; C. Con người cần gắn bó, yêu thương nhau.
Câu 2: Nhận xét đúng hay sai: “Hình ảnh đất, núi, sông, biển giúp nói về sự nương tựa.” Đúng hay sai? Vì sao?
Câu 3: Xếp các ý theo mạch nội dung:
- Bài thơ chỉ ra sức mạnh của cộng đồng.
- Lời ru gửi mong ước trẻ lớn lên biết yêu thương.
- Lời ru nêu những gắn bó trong thiên nhiên.
Câu 4: Nối từ với nghĩa:
- nhân gian – thế giới loài người
- bồi – thêm, đắp dần cho cao hoặc dày
- nương tựa – dựa vào nhau để sống, phát triển
Câu 5: Nêu một điều em hiểu từ bài đọc và dùng ít nhất một chi tiết trong lời tóm tắt để giải thích.

Phiếu học tập số 2

Đọc bài mẫu về người cha trong truyện Bó đũa và trả lời:

Câu 1: Đoạn văn nói rõ em dành tình cảm cho ai, vì sao? Ghi câu làm căn cứ.
Câu 2: Tìm một hành động cụ thể của nhân vật trong truyện được dùng làm chi tiết minh họa.
Câu 3: Đoạn văn có lặp lại “rất yêu quý” không? Dùng từ cảm xúc nào?
Câu 4: Chỉ ra một câu nêu liên tưởng riêng của người viết (không phải việc nhân vật làm).
Câu 5: Kết đoạn nêu điều gì? Đó có phải là mong muốn hoặc việc em sẽ làm không?

Phiếu học tập số 3

Kể chuyện: Bài học quý

Tên nhân vật: ……………………
Sự việc 1: ……………………
Sự việc 2: ……………………
Sự việc 3: ……………………
Sự việc 4 (nếu có): ……………………
Sự việc 5 (nếu có): ……………………
Kết thúc câu chuyện: ……………………
Điều em rút ra: ……………………
Câu hỏi em đặt cho bạn kể (về nguyên nhân hoặc kết quả): ……………………

Hướng dẫn về nhà

Kể lại câu chuyện “Bài học quý” cho người thân nghe bằng lời của em, giữ nguyên kết thúc và nêu một điều em rút ra.
Hoàn thiện đoạn văn về một nhân vật yêu quý theo bốn yêu cầu đã học; đọc lại để kiểm tra việc lặp từ và chi tiết làm căn cứ.
Tự luyện đọc lời tóm tắt bài “Tiếng ru” theo nhịp, ngắt đúng ở dấu câu; nếu cần luyện đọc đúng nhịp thơ, em mở bản in hợp pháp của bài thơ.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.