Tiếng ViệtLớp 4Phần 7. Sống để yêu thương

Giáo án Bài 4. Quả ngọt cuối mùa

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính của bài “Quả ngọt cuối mùa”: bà giữ chùm cam đến cuối mùa để dành cho con cháu, dù rét và tuổi cao vẫn ra xem, lo sương và chim làm hỏng quả.
Giải thích được ý nghĩa hình ảnh quả ngọt: nói về tình yêu thương và tấm lòng của bà, không chỉ là món ăn.
Phân biệt được chi tiết có trong văn bản với suy nghĩ, liên tưởng riêng của người đọc.
Vận dụng được cách tìm ý (Ai/cái gì? Ở đâu? Chi tiết nổi bật? Em nghĩ, cảm thấy gì?) để chuẩn bị viết đoạn văn nêu tình cảm về một nhân vật trong văn học.
Đọc hiểu được văn bản “Chiếc ô đi chậm” và nêu được hành động yêu thương của nhân vật Tuấn.
Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu văn bản, lập bảng ý, viết ghi chú bằng lời riêng và nói ngắn gọn điều em thích về văn bản đọc mở rộng.
Năng lực văn học: cảm nhận được tình yêu thương thể hiện qua hình ảnh quả ngọt và nêu được tình cảm, lí do yêu quý nhân vật bà hoặc nhân vật Tuấn bằng chi tiết cụ thể.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: tự đọc tóm tắt văn bản, ghi phiếu đọc và tự kiểm tra lại chi tiết trong bài trước khi trả lời.
Giao tiếp và hợp tác: trao đổi nhóm, chia sẻ ý kiến rõ ràng, lắng nghe và nhận xét bạn trình bày.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: lựa chọn chi tiết làm bằng chứng cho tình cảm của mình và liên hệ bản thân khi viết đoạn văn.

3. Phẩm chất

Nhân ái: biết trân trọng sự chăm sóc âm thầm của ông bà, người thân và biết quan tâm, giúp đỡ bạn bè đúng lúc, đúng nhu cầu.
Trách nhiệm: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập, đoạn văn ở nhà và chia sẻ phiếu đọc mở rộng với người thân.
Trung thực: ghi chi tiết đúng như văn bản, đánh dấu rõ phần suy nghĩ riêng, không thêm chi tiết không có trong bài.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi lời tóm tắt bài “Quả ngọt cuối mùa”, chia thành ba mạch nội dung.
Bảng phụ kẻ bốn cột gợi ý tìm ý: Ai/cái gì? Ở đâu? Có chi tiết nào nổi bật? Em nghĩ/cảm thấy gì?
Thẻ từ ghi ba mạch nội dung (Bà giữ chùm cam cho con cháu; Bà trông quả qua rét và lo chim, sương; Người cháu hiểu vị ngọt của tình bà) để HS xếp thứ tự.
Phiếu học tập số 1 và phiếu đọc mở rộng (in sẵn cho mỗi nhóm).
Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác của bài tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-4-qua-ngot-cuoi-mua (dùng ở hoạt động luyện tập để HS tự kiểm tra đáp án).

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 4, tập hai.
Vở ghi, bút chì, bút màu để gạch chân chi tiết và đánh dấu.
Bút dạ và giấy A4 hoặc bảng nhóm cho hoạt động nhóm.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Điều ngọt ngào của người thân

Mục tiêu

Tạo tâm thế vui vẻ, kết nối trải nghiệm của HS với chủ đề yêu thương trong bài.

Nội dung

Trò chơi “Ai nhớ nhất?”: GV đọc từng câu hỏi gợi mở, HS giơ tay trả lời nhanh bằng một câu ngắn về việc người thân đã làm cho em.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được ít nhất ba việc người thân đã làm để chăm sóc em, từ đó hiểu được chủ đề của bài học.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết lên bảng hai từ “yêu thương” và “quả ngọt”, hỏi: “Khi nhìn hai từ này, em nghĩ đến điều gì? Ai là người đã chăm sóc em như vậy?”
Học sinh
HS quan sát bảng, suy nghĩ và chuẩn bị trả lời.
Giáo viên
GV mời 3 đến 4 HS lần lượt nêu việc người thân đã làm cho mình, khuyến khích các bạn nói cụ thể (ví dụ: nấu bữa cơm, đưa em đi học khi trời mưa).
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Bà thường mua trái cây cho em.”; “Mẹ dậy sớm nấu cơm cho cả nhà.”; “Ông đưa em đi học mỗi sáng.”
Giáo viên
GV tổng hợp các ý vừa nêu, nhận xét và khen những chi tiết cụ thể.
Học sinh
HS lắng nghe, nhận xét ngắn một bạn mà em thấy nói hay.
Giáo viên
GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta đọc bài Quả ngọt cuối mùa, xem người bà trong bài đã yêu thương con cháu như thế nào.”
Học sinh
HS mở sách, ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Đọc hiểu nội dung và ý nghĩa của bài

Mục tiêu

Nêu được nội dung theo ba mạch của bài và giải thích được ý nghĩa hình ảnh quả ngọt.

Nội dung

Kĩ thuật mảnh ghép (chuyên gia mảnh): HS chia thành ba nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nhận một mạch nội dung. Nhóm 1 trả lời: Bà giữ chùm cam cho ai, vì sao? Nhóm 2 trả lời: Bà đã làm gì để giữ cam, bà lo điều gì? Nhóm 3 trả lời: Người cháu nghĩ gì khi nhìn chùm cam và về bà? Sau đó các nhóm ghép lại, chia sẻ và cùng xếp ba mạch theo thứ tự.

Sản phẩm dự kiến

Bảng ghi ba mạch nội dung theo đúng trình tự: (1) Bà giữ chùm cam cho con cháu; (2) Bà trông quả qua rét và lo chim, sương; (3) Người cháu hiểu vị ngọt của tình bà. Một câu giải thích ý nghĩa quả ngọt là hình ảnh nói về tình yêu và tấm lòng của bà.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành ba nhóm chuyên gia, phát thẻ từ mạch nội dung và câu hỏi cho từng nhóm. GV nhắc: “Các em đọc kĩ phần tóm tắt của mình, gạch chân chi tiết trả lời câu hỏi.” Thời gian đọc và thảo luận: 4 phút.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, đọc lời tóm tắt và gạch chân chi tiết liên quan.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỗ trợ các nhóm và gợi ý khi cần: “Chi tiết nào cho thấy bà đang lo lắng?”
Học sinh
HS thảo luận nhóm. Dự kiến: Nhóm 1 trả lời “Bà giữ cam cho con cháu, vì bà thương con cháu.” Nhóm 2: “Bà ra xem khi trời rét, lo sương làm hỏng quả, chim ăn mất.” Nhóm 3: “Cháu nghĩ đến mái tóc bạc và thương bà ở xa con cháu.”
Giáo viên
GV mời mỗi nhóm đại diện trình bày. Sau đó GV ghép thẻ từ lên bảng theo đúng thứ tự mạch nội dung.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung ý thiếu.
Giáo viên
GV đặt câu hỏi: “Vì sao tác giả lại dùng hình ảnh quả ngọt để nói về bà?” GV chốt: quả ngọt gợi tình yêu và tấm lòng đáng quý của bà, không chỉ là món ăn; lòng tốt của bà càng đằm sâu theo năm tháng, nhưng không có nghĩa người già chỉ có giá trị khi làm việc cho con cháu.
Học sinh
HS dự kiến trả lời: “Vì bà chăm chút quả cam rất kĩ, giống như chăm chút con cháu.” HS ghi ý nghĩa vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Tìm ý cho đoạn văn nêu tình cảm về nhân vật

Mục tiêu

Biết cách lập bảng ý với các câu hỏi gợi mở và chọn chi tiết có căn cứ để chuẩn bị đoạn văn nêu tình cảm về nhân vật.

Nội dung

Làm mẫu với nhân vật bà trong “Quả ngọt cuối mùa” theo Phiếu học tập số 1 (bảng bốn câu hỏi), sau đó HS làm theo cặp với một nhân vật trong truyện các em đã đọc hoặc nghe. Lưu ý: đánh dấu chi tiết có trong truyện và suy nghĩ riêng của em.

Sản phẩm dự kiến

Bảng ý gồm ít nhất bốn ý cụ thể: (1) tình cảm, cảm xúc đối với nhân vật; (2) hoàn cảnh hoặc việc nhân vật làm; (3) một chi tiết nổi bật làm bằng chứng, đánh dấu “trong truyện”; (4) suy nghĩ hoặc liên hệ riêng của em.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bảng phụ bốn câu hỏi: Ai/cái gì? Ở đâu? Có chi tiết nào nổi bật? Em nghĩ/cảm thấy gì? GV làm mẫu: “Với bà trong bài, em ghi: Ai? Bà. Chi tiết nổi bật? Bà ra xem cam khi trời rét. Em cảm thấy? Thương bà và muốn quan tâm bà hơn.”
Học sinh
HS quan sát, ghi mẫu vào vở. Dự kiến HS hỏi: “Em có cần chép cả câu văn không?” GV trả lời: chỉ ghi ngắn, không chép thành câu mẫu.
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, yêu cầu HS làm theo cặp: một bạn chọn nhân vật trong truyện đã đọc, bạn kia điền bảng. Sau đó đổi vai. GV nhắc: “Nếu chi tiết lấy từ truyện, em ghi kèm chữ (trong truyện); nếu là suy nghĩ của em, ghi (em nghĩ).”
Học sinh
HS làm việc theo cặp. Dự kiến: “Nhân vật là chú Đất trong truyện Dế Mèn, chi tiết nổi bật là chú chăm chỉ làm việc (trong truyện), em cảm thấy chú đáng quý (em nghĩ).”
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 cặp trình bày bảng ý của mình, yêu cầu bạn khác nhận xét xem chi tiết có đúng trong văn bản không.
Học sinh
HS trình bày, các bạn nhận xét và góp ý điều chỉnh.
Giáo viên
GV chốt: đoạn văn nêu tình cảm cần nói rõ dành cho nhân vật nào, vì sao; chọn một hai chi tiết làm bằng chứng; dùng từ cảm xúc vừa phải; có thể kết đoạn bằng mong muốn hoặc việc em sẽ làm.
Học sinh
HS ghi ý chốt vào vở, kiểm tra lại bảng ý của mình và bổ sung ý còn thiếu.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập đọc hiểu và từ vựng

Mục tiêu

Củng cố nội dung bài, hiểu nghĩa từ khó và nhận biết chi tiết đúng, sai dựa trên văn bản.

Nội dung

Làm bài tập 2, 3, 4, 5 trong sách (đề và đáp án ở product). HS kiểm tra nhanh bằng học liệu số NeoEdu nếu có thời gian.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: (1) Câu 2. Bà giữ chùm cam cho ai? A. Những người mua hàng trong chợ; B. Chỉ để riêng bà ăn khi mùa đông đến; C. Con cháu. Đáp án: C. (2) Câu 3. Bà không phải chăm nom vì thời tiết cuối mùa luôn thuận lợi. Đáp án: Sai, vì bà vẫn ra xem khi rét, lo sương và chim. (3) Câu 4. Sắp xếp ý theo mạch: Đáp án: Bà giữ chùm cam cho con cháu → Bà trông quả qua rét và lo chim, sương → Người cháu hiểu vị ngọt của tình bà. (4) Câu 5. Nối từ với nghĩa: chắt chiu – gom góp, giữ gìn từng chút; trảy – hái quả; tấm lòng – tình cảm, ý nghĩ tốt dành cho người khác.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu bài tập 2 và 3, đọc yêu cầu và nhắc HS đối chiếu với lời tóm tắt trong sách trước khi chọn đáp án.
Học sinh
HS đọc đề, tìm căn cứ trong văn bản.
Giáo viên
GV hướng dẫn HS làm nhanh bài 4 và bài 5 theo cặp. GV hỏi: “Từ chắt chiu trong câu về bà có nghĩa gì?”
Học sinh
HS làm bài theo cặp. Dự kiến: “Chắt chiu là gom góp, giữ gìn từng chút, bà giữ từng quả cam cho con cháu.”
Giáo viên
GV mời một số HS đọc đáp án, cả lớp đối chiếu và sửa lỗi. GV dùng học liệu NeoEdu để HS kiểm tra lại các bài tập tương tác nếu còn thời gian.
Học sinh
HS đọc đáp án của mình, các bạn nhận xét, sửa lại nếu sai.
Giáo viên
GV nhấn mạnh: khi làm bài đọc hiểu phải căn cứ vào chi tiết trong văn bản, không suy đoán theo ý mình.
Học sinh
HS ghi lại các từ khó và nghĩa vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Đọc mở rộng: Chiếc ô đi chậm

Mục tiêu

Đọc hiểu một văn bản mới về tình thương giữa người với người và ghi chi tiết bằng lời riêng.

Nội dung

HS đọc văn bản “Chiếc ô đi chậm” (ngữ liệu mới do nhóm biên soạn). Trả lời ba câu hỏi và lập Phiếu đọc mở rộng: tên bài, tác giả hoặc nguồn, ngày đọc; nội dung; hành động yêu thương; chi tiết làm xúc động và lí do.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án gợi ý: (1) Khi thấy bạn chưa có áo mưa, Tuấn hỏi bạn có muốn đi cùng tới chỗ người thân đón không. (2) Tuấn không nắm kéo khi bạn chưa sẵn sàng vì tôn trọng cảm nhận của bạn, giúp đúng điều bạn cần chứ không ép buộc. (3) Tuấn vui vì mình đã hỏi trước và giúp đúng điều bạn cần, không phải làm việc lớn để được khen. Phiếu đọc mở rộng hoàn chỉnh bằng lời riêng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu một đoạn, sau đó yêu cầu HS đọc thầm toàn văn bản và gạch chân hành động của Tuấn.
Học sinh
HS đọc thầm, gạch chân các hành động của Tuấn.
Giáo viên
GV phát Phiếu đọc mở rộng, hướng dẫn HS ghi bằng lời riêng, không chép toàn văn. GV hỏi: “Vì sao Tuấn lại hỏi bạn trước khi đi cùng?”
Học sinh
HS làm việc cá nhân, sau đó trao đổi với bạn bên cạnh. Dự kiến: “Vì Tuấn muốn biết bạn có cần giúp không, không tự ý làm.”
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS nói cho cả lớp một điều thú vị hoặc xúc động trong câu chuyện và trả lời một câu hỏi của bạn.
Học sinh
HS chia sẻ ngắn gọn; bạn khác đặt câu hỏi và trả lời.
Giáo viên
GV khen những HS ghi chi tiết bằng lời riêng và nhắc: “Giúp đỡ đúng điều người khác cần cũng là một cách yêu thương.”
Học sinh
HS hoàn thiện phiếu và bỏ vào hồ sơ học tập.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Chia sẻ yêu thương và viết đoạn văn về nhân vật yêu thích

Mục tiêu

Vận dụng cách tìm ý để viết đoạn văn nêu tình cảm về một nhân vật và thể hiện lòng biết ơn với người thân trong thực tế.

Nội dung

HS kể cho bạn một việc người thân đã làm để em nhớ mãi, sau đó nhận nhiệm vụ về nhà viết đoạn 6–8 câu nêu tình cảm về một nhân vật trong câu chuyện đã đọc hoặc nghe, có ít nhất một chi tiết làm căn cứ. Đoạn văn cần nói rõ tình cảm dành cho nhân vật nào, vì sao; dùng từ cảm xúc vừa phải và có thể kết đoạn bằng việc em sẽ làm.

Sản phẩm dự kiến

Bảng ý (ít nhất 4 ý cụ thể) và đoạn văn 6–8 câu viết ở nhà. Phiếu đọc mở rộng được mang về chia sẻ với người thân.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu yêu cầu: “Hôm nay các em kể cho bạn một việc người thân đã làm khiến em cảm động. Sau đó về nhà viết đoạn văn về một nhân vật em yêu thích.”
Học sinh
HS nghe yêu cầu, chọn nhân vật và chuẩn bị ý kể cho bạn.
Giáo viên
GV tổ chức cho HS kể theo cặp, sau đó nêu đề bài viết ở nhà trên bảng: “Viết đoạn 6–8 câu nêu tình cảm về một nhân vật trong câu chuyện em đã đọc hoặc nghe, có ít nhất một chi tiết làm căn cứ.”
Học sinh
HS kể cho bạn nghe. Dự kiến: “Hôm bị ốm, mẹ thức khuya nấu cháo cho em.” HS ghi đề bài vào vở.
Giáo viên
GV mời 2 HS kể trước lớp và khuyến khích HS nêu lí do vì sao mình yêu quý người đó.
Học sinh
HS trình bày, các bạn lắng nghe và nhận xét về chi tiết cụ thể.
Giáo viên
GV tổng kết: tình cảm chân thành được thể hiện qua chi tiết cụ thể, không chỉ lặp lại từ yêu quý. GV nhắc HS mang phiếu đọc mở rộng về chia sẻ với người thân.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở, hứa thực hiện.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1: Tìm ý cho đoạn văn nêu tình cảm

Nhân vật: ……………………………………

Ai/cái gì? ……………………………………
Ở đâu? (hoàn cảnh, nơi chốn) ……………………………………
Có chi tiết nào nổi bật? (ghi “trong truyện” nếu lấy từ văn bản) ……………………………………
Em nghĩ/cảm thấy gì? (ghi “em nghĩ” nếu là suy nghĩ riêng) ……………………………………

Lưu ý: Ghi ngắn gọn, không chép thành câu mẫu có sẵn. Mỗi ý phải có căn cứ.

Phiếu đọc mở rộng: Chiếc ô đi chậm

Tên bài: Chiếc ô đi chậm
Tác giả/nguồn: Nhóm biên soạn
Ngày đọc: ……………………………………
Nội dung (ghi bằng lời riêng): ……………………………………
Hành động yêu thương của nhân vật: ……………………………………
Chi tiết làm em xúc động: ……………………………………
Lí do em thấy xúc động: ……………………………………
Một điều thú vị em muốn kể cho bạn: ……………………………………
Một câu hỏi em đặt cho bạn: ……………………………………

Lưu ý: Không chép toàn văn tác phẩm vào phiếu.

Hướng dẫn về nhà

Viết đoạn văn 6–8 câu nêu tình cảm về một nhân vật trong câu chuyện em đã đọc hoặc nghe, có ít nhất một chi tiết làm căn cứ. Đoạn văn cần nói rõ em dành tình cảm cho ai, vì sao; tránh lặp lại từ “yêu quý” nhiều lần.
Hoàn thiện bảng ý (ít nhất 4 ý) trước khi viết, đánh dấu chi tiết lấy từ truyện và suy nghĩ riêng của em.
Mang Phiếu đọc mở rộng “Chiếc ô đi chậm” về nhà, đọc lại và chia sẻ một điều em thấy xúc động với người thân.
Tìm đọc thêm một văn bản cùng thể loại (truyện về tình thương giữa người với người hoặc người với loài vật) trong sách hoặc thư viện, ghi phiếu đọc theo mẫu.
Luyện đọc lại lời tóm tắt bài “Quả ngọt cuối mùa”, chú ý ngắt nghỉ đúng ở ranh giới cụm từ và dấu câu.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.