NeoEdu
Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 11. Vì một thế giới bình yên

Giáo án Bài 27. Băng tan

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính của văn bản Băng tan theo mạch nguyên nhân → hậu quả → hành động.
  • Giải thích được vì sao cần chọn từ ngữ đúng nghĩa, đúng đối tượng và đúng sắc thái khi viết hoặc sửa câu.
  • Vận dụng được cách nhắc kết thúc cũ, chọn chỗ thay đổi và viết một đoạn kết thúc khác do em tưởng tượng cho một câu chuyện đã đọc hoặc nghe.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu được chi tiết và quan hệ nguyên nhân – hậu quả trong văn bản; lựa chọn đúng từ ngữ trong câu; viết được đoạn văn 5 đến 8 câu có kết mới rõ ràng, mạch lạc.
  • Năng lực văn học: nhận ra thông điệp bảo vệ môi trường và cuộc sống con người trong văn bản; biết tưởng tượng kết thúc khác cho truyện trên cơ sở tính cách và hoàn cảnh nhân vật.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc lời tóm tắt, tự ghi kết quả vào phiếu học tập và tự kiểm tra lại đáp án theo gợi ý của GV.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo nhóm 4 và cặp đôi, trình bày ý kiến rõ ràng, lắng nghe và nhận xét bạn.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS thử hai từ khác nhau để chọn từ phù hợp, đề xuất kết thúc mới hợp lí với tính cách và hoàn cảnh nhân vật.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: HS nêu được việc làm cụ thể của bản thân để góp phần bảo vệ môi trường và bảo vệ cuộc sống chung.
  • Nhân ái: HS thể hiện sự quan tâm đến loài vật và những người dân vùng ven biển chịu ảnh hưởng khi băng tan, qua cách nhìn nhận và viết kết thúc có tính cảm thông.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi lời tóm tắt văn bản Băng tan, các câu trắc nghiệm và sơ đồ ba bước.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
  • Thẻ từ ghi từ và nghĩa (cư trú, xâm nhập, tuyệt chủng; lăn tăn, dữ dội, đổ sập) để chơi trò chơi ghép thẻ.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-27-bang-tan, dùng để chiếu bài tập tương tác ở phần luyện tập.

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 4, tập hai, vở ghi, bút chì, bút mực.
  • Khăn trải bàn hoặc giấy A3 để nhóm 4 ghi sơ đồ mạch nội dung.
  • Phiếu học tập đã phát và bút dạ (nếu có) để ghi kết quả nhóm.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Em đã làm gì để bảo vệ môi trường?

Mục tiêu

Huy động kinh nghiệm sống của HS về bảo vệ môi trường và tạo tâm thế vào bài Băng tan.

Nội dung

HS kể nhanh một việc làm bảo vệ môi trường mà em đã làm hoặc đã thấy ở trường, ở nhà. GV dẫn dắt sang chủ điểm Vì một thế giới bình yên.

Sản phẩm dự kiến

Từ 4 đến 6 việc làm cụ thể HS nêu được, ghi trên bảng và dẫn vào tên bài Băng tan.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu hình ảnh một khu phố sạch hoặc một bãi rác ven biển, hỏi: “Em thấy gì trong hai bức tranh này? Điều gì làm em lo lắng?”

    Học sinh

    HS quan sát, trả lời dự kiến: “Khu phố sạch sẽ, có cây xanh.” “Bãi rác có nhiều túi nilon, chai nhựa, em thấy lo vì biển bị bẩn.”

  2. Giáo viên

    GV mời 3 đến 4 HS kể nhanh việc em đã làm để bảo vệ môi trường và ghi các ý lên bảng.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Em nhặt rác trước cổng trường.” “Em tắt điện khi ra khỏi phòng.” “Em không vứt rác bừa bãi khi đi chơi biển.”

  3. Giáo viên

    GV nhận xét và nói: “Hôm nay chúng ta đọc bài Băng tan để hiểu vì sao bảo vệ môi trường cũng là bảo vệ cuộc sống con người.” GV ghi tên bài lên bảng.

    Học sinh

    HS nhắc lại tên bài: “Băng tan”, mở sách trang bài học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc và tìm hiểu nội dung văn bản Băng tan

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và ý nghĩa của văn bản Băng tan theo mạch nguyên nhân → hậu quả → hành động.

Nội dung

HS đọc thầm lời tóm tắt của văn bản. Nhóm 4 làm việc theo kĩ thuật khăn trải bàn: trả lời các câu hỏi trong Phiếu học tập số 1 và sắp xếp ba ý của mạch nội dung. Lưu ý: lời tóm tắt là để tự học, không phải toàn văn tác phẩm; chỉ dựa vào chi tiết có trong văn bản, không thêm suy đoán.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành và sơ đồ ba ý: 1. Trái Đất ấm lên góp phần làm băng tan; 2. Động vật và vùng ven biển chịu hậu quả; 3. Con người cần chung tay bảo vệ môi trường.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu hoặc mời 1 HS đọc to lời tóm tắt, hướng dẫn ngắt nghỉ ở ranh giới cụm từ và dấu câu. GV phát Phiếu học tập số 1 và giao nhiệm vụ cho nhóm 4 trong 10 phút.

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm theo; nhóm nhận phiếu, phân công người ghi, người đọc, người báo cáo, người kiểm tra.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý: “Nguyên nhân nào làm băng tan?” “Băng tan gây hậu quả gì cho gấu Bắc Cực và vùng ven biển?”

    Học sinh

    HS thảo luận, ghi câu trả lời dự kiến: “Nhiệt độ Trái Đất tăng làm băng ở vùng cực tan.” “Gấu Bắc Cực gặp khó khăn khi nơi kiếm ăn, nơi ở thay đổi.” “Nước mặn xâm nhập, ảnh hưởng nhà cửa và đất sống ở ven biển.”

  3. Giáo viên

    GV mời đại diện 2 nhóm trình bày sơ đồ ba ý và yêu cầu nhóm khác nhận xét: “Chi tiết này có trong bài không?”

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; nhóm khác góp ý và chỉ ra câu văn làm căn cứ.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Bài văn đi theo mạch nguyên nhân, hậu quả, hành động. Thông điệp là bảo vệ môi trường cũng là bảo vệ cuộc sống con người.” GV nhắc HS phân biệt chi tiết có trong văn bản với suy nghĩ thêm của người đọc.

    Học sinh

    HS ghi ý chính vào vở: Băng tan do Trái Đất ấm lên; động vật và vùng ven biển chịu hậu quả; con người cần bảo vệ môi trường.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 20 phút

Lựa chọn từ ngữ đúng nghĩa và sắc thái

Mục tiêu

HS hiểu cần chọn từ theo đúng nghĩa, đối tượng và sắc thái; biết thử hai từ rồi giải thích lựa chọn bằng chi tiết quan sát.

Nội dung

GV đưa ví dụ so sánh “lá rung rinh” và “lá rơi lả tả”, sau đó phân tích hai câu trong bài về mặt biển: “Mặt biển có sóng nhỏ, gợn nhẹ” với các từ lăn tăn, dữ dội, đổ sập. HS làm Phiếu học tập số 2: thử hai từ, đọc cả câu rồi chọn từ phù hợp và giải thích.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 có bảng so sánh hai từ, từ được chọn và lí do bằng chi tiết quan sát; kết luận: khi sửa câu cần đọc cả đoạn, không chỉ chọn từ nghe hay.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV viết lên bảng hai câu: “Lá rung rinh trên cành” và “Lá rơi lả tả trên cành”. Hỏi: “Hai từ rung rinh và rơi lả tả khác nhau thế nào?”

    Học sinh

    HS suy nghĩ, trả lời dự kiến: “Rung rinh là chuyển động nhẹ ở trên cành.” “Lả tả là rơi nhiều, đã rời cành.”

  2. Giáo viên

    GV chiếu câu “Mặt biển có sóng nhỏ, gợn nhẹ” và các từ lăn tăn, dữ dội, đổ sập. Yêu cầu HS chọn từ và giải thích trong cặp đôi. GV đi hỗ trợ cặp còn lúng túng.

    Học sinh

    Cặp đôi thảo luận, chọn từ lăn tăn; giải thích dự kiến: “Lăn tăn gợi các gợn nhỏ trên mặt nước. Dữ dội là sóng to, mạnh; đổ sập là vật lớn bị đổ xuống, không hợp với mặt biển có sóng nhỏ.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày, hỏi thêm: “Nếu thay lăn tăn bằng dữ dội, câu văn có còn đúng với hình ảnh mặt biển trong bài không?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Không đúng, vì câu văn tả sóng nhỏ, gợn nhẹ.” HS nhận ra phải đọc cả câu và cả đoạn trước khi chọn từ.

  4. Giáo viên

    GV chốt: chọn từ theo nghĩa, đối tượng, sắc thái; tránh lặp khi không cần thiết nhưng không đổi từ làm sai nghĩa. GV yêu cầu HS hoàn thành Phiếu học tập số 2.

    Học sinh

    HS hoàn thành phiếu, ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Cấu trúc đoạn kết thúc khác do em tưởng tượng

Mục tiêu

HS nắm được cách viết đoạn kết thúc khác: nhắc kết cũ, chọn chỗ thay đổi, dự kiến kết mới hợp lí và nêu rõ phần do em tưởng tượng.

Nội dung

GV lấy truyện Vệt phấn trên mặt bàn của Nguyễn Thị Kim Hòa làm ví dụ. Kết cũ: Minh xóa đường phấn, mong Thi Ca trở về. Chỗ thay đổi: cuộc gặp giữa hai bạn và lời xin lỗi. Kết mới phải phù hợp tính cách và hoàn cảnh, không viết lại toàn bộ chuyện và không thêm phép lạ trái thế giới truyện.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ ba bước trên bảng hoặc vở: Kết cũ – Chỗ thay đổi – Kết mới do em tưởng tượng.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc hoặc tóm tắt kết cũ của truyện Vệt phấn trên mặt bàn, hỏi: “Kết thúc này có điều gì em muốn thay đổi?”

    Học sinh

    HS nhắc kết cũ bằng 1 đến 2 câu: “Minh xóa đường phấn, mong Thi Ca trở về.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn chọn chỗ thay đổi và dự kiến kết mới; gợi ý: “Nhân vật Minh có tính cách thế nào? Có thể nói hoặc làm gì để phù hợp với tính cách đó?”

    Học sinh

    HS đề xuất ý: “Minh xin lỗi và nhận ra đã đoán vội.” “Hai bạn cùng cô giáo sắp lại chỗ viết.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc ý tưởng kết mới, cả lớp nhận xét xem kết mới có hợp tính cách và hoàn cảnh không, có vượt ra ngoài thế giới truyện không.

    Học sinh

    HS nhận xét, góp ý bổ sung; biết rằng kết mới nên tiếp nối cảm xúc của nhân vật.

  4. Giáo viên

    GV chốt sơ đồ ba bước và nhắc: nêu rõ phần kết do em tưởng tượng, không khẳng định đây là kết của tác giả.

    Học sinh

    HS ghi sơ đồ vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập nghĩa của từ và chọn từ

Mục tiêu

HS củng cố nghĩa của các từ trong bài và vận dụng cách chọn từ đúng nghĩa qua bài tập trắc nghiệm và nối từ.

Nội dung

Bài 5: nối từ với nghĩa. Bài 6: chọn từ đúng để miêu tả mặt biển. Trò chơi “Ghép thẻ nhanh” theo cặp đôi, sau đó đối chiếu với học liệu NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 5 – cư trú: sống, ở tại một nơi nhất định; xâm nhập: mở rộng, đi vào một khu vực; tuyệt chủng: không còn cá thể sống nào của một loài. Bài 6 – Mặt biển có sóng nhỏ, gợn nhẹ: chọn B. lăn tăn (gợi các gợn nhỏ trên mặt nước).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát thẻ từ và thẻ nghĩa, nêu luật chơi: mỗi cặp ghép đúng 3 cặp trong thời gian 4 phút.

    Học sinh

    HS nhận thẻ, đọc thầm và thảo luận cách ghép.

  2. Giáo viên

    GV chiếu bài 6, yêu cầu HS chọn đáp án và nêu lí do. GV chiếu bài tập tương tác trên NeoEdu nếu có thời gian.

    Học sinh

    HS chọn B. lăn tăn và giải thích: “Lăn tăn chỉ gợn nhỏ trên mặt nước, đúng với sóng nhỏ, gợn nhẹ.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp báo cáo kết quả ghép thẻ, sửa lỗi nếu có.

    Học sinh

    HS báo cáo: cư trú – sống, ở tại một nơi nhất định; xâm nhập – mở rộng, đi vào một khu vực; tuyệt chủng – không còn cá thể sống nào của một loài.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét và nhấn mạnh: hiểu đúng nghĩa từ giúp chọn từ chính xác khi viết và khi sửa câu.

    Học sinh

    HS ghi nghĩa của ba từ mới vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập chi tiết và sắp xếp mạch nội dung

Mục tiêu

HS vận dụng nội dung đã đọc để trả lời câu hỏi trắc nghiệm, xác định đúng hoặc sai và sắp xếp ý theo mạch văn bản.

Nội dung

Bài 2: Văn bản kêu gọi bảo vệ môi trường vì sao? Bài 3: Vấn đề môi trường của loài vật cũng liên quan cuộc sống con người (Đúng hay Sai). Bài 4: Sắp xếp các ý theo mạch của lời tóm tắt.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 2 – đáp án C (để bảo vệ sự sống và giảm tác hại). Bài 3 – Đúng, vì băng tan làm động vật phải đổi nơi kiếm ăn, nơi ở và ảnh hưởng vùng ven biển, nhà cửa, đất sống. Bài 4 – thứ tự: 1. Trái Đất ấm lên góp phần làm băng tan; 2. Động vật và vùng ven biển chịu hậu quả; 3. Con người cần chung tay bảo vệ môi trường.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu ba bài tập, nêu yêu cầu: “Hãy tìm câu văn trong bài làm căn cứ cho đáp án của em.”

    Học sinh

    HS đọc đề, tìm câu văn liên quan trong lời tóm tắt.

  2. Giáo viên

    GV cho HS làm cá nhân 3 phút, sau đó đổi chéo vở với bạn bên cạnh để kiểm tra.

    Học sinh

    HS làm bài: chọn C ở bài 2; đánh dấu Đúng ở bài 3; xếp ý 1, 2, 3 ở bài 4.

  3. Giáo viên

    GV đọc đáp án, yêu cầu HS đối chiếu và sửa lỗi; nhấn mạnh căn cứ là chi tiết trong văn bản.

    Học sinh

    HS sửa bài, nêu căn cứ: “Băng tan làm gấu Bắc Cực khó khăn hơn.” “Băng trên đất liền tan làm nước mặn xâm nhập ven biển.”

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Viết đoạn kết thúc khác cho câu chuyện đã đọc hoặc nghe

Mục tiêu

HS vận dụng cách viết đoạn kết thúc khác để tạo một đoạn văn tưởng tượng có kết mới hợp lí, nêu rõ phần sáng tạo của mình.

Nội dung

HS chọn một câu chuyện đã đọc hoặc nghe (có thể là Vệt phấn trên mặt bàn hoặc một câu chuyện khác). Viết nháp đoạn kết 5 đến 8 câu theo sơ đồ ba bước, đánh dấu phần do em tưởng tượng. Sau đó nói trước lớp một đoạn ngắn. Phần hoàn chỉnh giao về nhà.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn kết nháp có nhắc kết cũ, chỗ thay đổi và kết mới do em tưởng tượng; HS nói được 2 đến 3 câu về kết mới.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu viết và tiêu chí đánh giá: nội dung đúng nhiệm vụ và đủ chi tiết; trình tự, liên kết; dùng từ, câu phù hợp; chính tả, trình bày. GV nhắc không viết lại toàn bộ chuyện.

    Học sinh

    HS lắng nghe, chọn câu chuyện và chuẩn bị giấy nháp.

  2. Giáo viên

    GV cho HS viết nháp 7 phút, đi quanh lớp hỗ trợ những HS khó khăn bằng câu hỏi gợi mở: “Nhân vật sẽ nghĩ gì sau khi xin lỗi?”

    Học sinh

    HS viết đoạn kết nháp; dự kiến đoạn văn: “Vài tuần sau, Thi Ca trở lại lớp. Minh xin lỗi vì đã kẻ đường phấn và nhận ra mình đã đoán vội. Thi Ca mỉm cười, hai bạn cùng cô sắp lại chỗ viết…”

  3. Giáo viên

    GV mời 3 đến 4 HS đọc đoạn kết và nói 2 đến 3 câu về điều em tưởng tượng; cả lớp nhận xét về tính hợp lí của kết mới.

    Học sinh

    HS trình bày, lắng nghe và góp ý bạn.

  4. Giáo viên

    GV tổng kết tiết học, nhắc HS hoàn chỉnh đoạn kết ở nhà và hẹn trình bày ở tiết sau.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc lời tóm tắt bài Băng tan và trả lời các câu hỏi sau:

  • Câu 1: Nguyên nhân nào làm băng ở các vùng cực tan?
  • Câu 2: Băng tan gây khó khăn gì cho gấu Bắc Cực và nhiều loài khác?
  • Câu 3: Băng trên đất liền tan làm những việc gì ở vùng ven biển?
  • Câu 4: Văn bản kêu gọi mọi người làm gì? Vì sao?
  • Câu 5: Sắp xếp ba ý theo mạch nội dung: (a) Con người cần chung tay bảo vệ môi trường; (b) Trái Đất ấm lên góp phần làm băng tan; (c) Động vật và vùng ven biển chịu hậu quả.
  • Lưu ý: chỉ ghi những chi tiết có trong văn bản; không thêm suy đoán.

Phiếu học tập số 2

Luyện chọn từ ngữ đúng nghĩa và sắc thái:

  • Câu 1: Câu “Mặt biển có sóng nhỏ, gợn nhẹ” cần chọn từ nào: dữ dội, lăn tăn hay đổ sập?
  • Câu 2: Thử thay từ còn lại vào câu và điền vào bảng:
    • Từ thử: ……………; Câu mới: ……………; Có đúng với hình ảnh mặt biển không? ……………
    • Từ thử: ……………; Câu mới: ……………; Có đúng với hình ảnh mặt biển không? ……………
  • Câu 3: Lựa chọn của em là: ……………. Giải thích bằng một chi tiết quan sát được: ……………………………….
  • Câu 4: Vì sao khi sửa câu cần đọc cả đoạn, không chỉ chọn từ nghe hay?

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn chỉnh đoạn kết thúc khác cho câu chuyện em đã đọc hoặc nghe, dài khoảng 5 đến 8 câu, nhắc ngắn gọn kết cũ và nêu rõ phần do em tưởng tượng.
  • Đọc thành tiếng lời tóm tắt bài Băng tan cho người thân nghe, ngắt nghỉ đúng ở dấu câu, sau đó nói 2 đến 3 câu về điều em tâm đắc nhất trong bài.
  • Tìm và ghi vào vở 2 việc làm cụ thể ở gia đình hoặc trường học để bảo vệ môi trường, giải thích ngắn gọn vì sao việc đó cũng góp phần bảo vệ cuộc sống con người.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.