Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 11. Vì một thế giới bình yên

Giáo án Bài 25. Khu bảo tồn động vật hoang dã Ngô-rông-gô-rô

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được vị trí, cảnh quan của khu bảo tồn Ngô-rông-gô-rô và một số loài động vật sinh sống ở đó.
  • Giải thích được ý nghĩa của việc bảo tồn: nơi sống an toàn giúp các loài tiếp tục tồn tại.
  • Giải thích được vì sao cần chọn từ đúng nghĩa, đúng đối tượng và đúng sắc thái khi viết câu.
  • Vận dụng được cách đóng vai nhân vật để viết đoạn văn tưởng tượng, giữ ngôi xưng nhất quán và nói rõ chi tiết sáng tạo.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu lời tóm tắt, nhận biết chi tiết và mạch nội dung; lựa chọn từ ngữ đúng nghĩa; viết đoạn 6–8 câu đóng vai nhân vật có ngôi xưng nhất quán; đọc thành tiếng rõ ràng, ngắt nghỉ đúng.
  • Năng lực văn học: cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên và giá trị bảo vệ sự sống qua văn bản; nhận ra sự khác biệt giữa chi tiết có trong văn bản và phần tưởng tượng của người đọc, người viết.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc lời tóm tắt, tự điền phiếu học tập và tự kiểm tra đáp án theo hướng dẫn của GV.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc cặp đôi, trao đổi và thống nhất ý kiến khi giải thích lựa chọn từ ngữ.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS thử hai từ khác nhau, giải thích lựa chọn bằng chi tiết quan sát và viết đoạn tưởng tượng có chi tiết hợp lí.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: nêu được việc không tự ý đến gần, chạm hay cho ăn động vật hoang dã khi đi tham quan.
  • Nhân ái: thể hiện thái độ yêu thương, bảo vệ các loài vật qua lời nhắn và bài viết của bản thân.
  • Chăm chỉ: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập, bài tập và đoạn văn tưởng tượng trong thời gian quy định.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bài giảng điện tử và tranh ảnh các loài: voi, sư tử, ngựa vằn, hà mã, hồng hạc.
  • Lời tóm tắt bài “Khu bảo tồn động vật hoang dã Ngô-rông-gô-rô” (chép trên bảng hoặc chiếu lên màn hình).
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2, bảng phụ ghi các câu luyện từ.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-25-khu-bao-ton-dong-vat-hoang-da-ngo-rong-go-ro (dùng cho phần luyện tập tương tác).

2. Học sinh

  • SGK Tiếng Việt 4, tập 2, bài 25.
  • Vở ghi, bút chì, bút màu để gạch chân từ ngữ quan trọng.
  • Thẻ đáp án hai mặt (Đ/S hoặc A/B/C) để trả lời nhanh trong lớp.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Các loài vật quanh em

Mục tiêu

Tạo hứng thú và huy động vốn hiểu biết của HS về các loài động vật.

Nội dung

GV treo tranh voi, sư tử, ngựa vằn, hà mã, hồng hạc và yêu cầu HS nêu tên từng con vật, kể tên một con vật em biết và nơi nó thường sống.

Sản phẩm dự kiến

HS gọi đúng tên ít nhất 3 con vật trong tranh và nêu được một con vật mình từng biết.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV treo tranh và hỏi: “Các em nhìn thấy con vật nào trong tranh? Các con vật này thường sống ở đâu?”

    Học sinh

    HS quan sát tranh, gọi tên con vật. Dự kiến trả lời: “Đây là voi, sư tử, ngựa vằn.”

  2. Giáo viên

    GV mời HS trao đổi theo cặp: “Em đã từng thấy hoặc đọc về con vật nào? Nó sống ở đâu?”

    Học sinh

    HS trao đổi theo cặp. Dự kiến trả lời: “Em từng xem phim về sư tử, nó sống ở đồng cỏ.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 cặp chia sẻ trước lớp và ghi nhanh tên các con vật lên bảng.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày, các bạn khác bổ sung hoặc nhận xét.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét và dẫn vào bài: “Hôm nay, cô trò mình sẽ đến một khu bảo tồn ở châu Phi, nơi các loài vật được bảo vệ.”

    Học sinh

    HS lắng nghe và nhắc lại tên bài học: “Khu bảo tồn động vật hoang dã Ngô-rông-gô-rô.”

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Đọc và tìm hiểu nội dung bài

Mục tiêu

HS đọc hiểu vị trí, cảnh quan, các loài động vật và ý nghĩa bảo tồn; nêu được mạch nội dung của văn bản.

Nội dung

HS đọc thầm lời tóm tắt, sau đó làm việc theo cặp đôi để hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: tìm vị trí khu bảo tồn, kể tên các loài, xác định cách du khách quan sát động vật và sắp xếp ba ý theo mạch nội dung.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành; HS nêu được mạch nội dung gồm ba ý: vị trí, cảnh quan; các loài trong môi trường tự nhiên; ý nghĩa bảo vệ sự sống.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu đoạn đầu, sau đó nêu nhiệm vụ và phát Phiếu học tập số 1. Hỏi: “Khu bảo tồn này ở đâu? Gắn với đặc điểm địa hình nào?”

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm lời tóm tắt và đánh dấu từ khóa vào vở. Dự kiến trả lời: “Khu bảo tồn ở Tan-da-ni-a, châu Phi, gắn với vùng miệng núi lửa rộng.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS làm việc theo cặp: một bạn đọc câu hỏi, một bạn tìm chi tiết trong văn bản và ghi vào phiếu. Đi quanh lớp, gợi ý những cặp còn lúng túng.

    Học sinh

    HS trao đổi theo cặp, tìm chi tiết và điền phiếu. Dự kiến trả lời về các loài: “Voi, sư tử, ngựa vằn, hà mã, hồng hạc.” Về cách quan sát: “Du khách nhìn từ khoảng cách phù hợp.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày, sau đó hỏi: “Ba ý của lời tóm tắt được sắp xếp theo thứ tự nào?”

    Học sinh

    HS trình bày kết quả. Dự kiến trả lời: “Trước hết giới thiệu vị trí, cảnh quan; tiếp theo gặp các loài; cuối cùng là ý nghĩa bảo vệ sự sống.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Ý nghĩa của bài là nơi sống an toàn giúp các loài tiếp tục tồn tại. Các em cần phân biệt số loài với số cá thể khi đọc số liệu.”

    Học sinh

    HS ghi nội dung chính và ghi nhớ cách phân biệt số loài với số cá thể.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Lựa chọn từ ngữ đúng nghĩa

Mục tiêu

HS hiểu cách lựa chọn từ theo đúng nghĩa, đối tượng và sắc thái; nắm nghĩa của ba từ trong bài.

Nội dung

GV so sánh “lá rung rinh” với “lá rơi lả tả”, nêu quy tắc chọn từ. Sau đó HS nối ba từ bảo tồn, bình nguyên, cá thể với nghĩa và thực hiện trò chơi “Thử hai từ, chọn một từ” với câu “Gió nhẹ làm tàu lá ... chuyển động mềm mại.”

Sản phẩm dự kiến

HS nối đúng ba từ với nghĩa; chọn đúng từ “rung rinh” và giải thích được lựa chọn bằng một chi tiết quan sát.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV viết hai câu lên bảng: “Lá rung rinh trên cành.” và “Lá rơi lả tả trên sân.” Hỏi: “Hai từ này khác nhau ở điểm nào?”

    Học sinh

    HS đọc hai câu và so sánh. Dự kiến trả lời: “Rung rinh là chuyển động nhẹ trên cành; rơi lả tả là đã rời cành và rơi nhiều.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS nối ba từ với nghĩa trong bài bằng bảng phụ. Sau đó tổ chức trò chơi: GV đọc câu “Gió nhẹ làm tàu lá ... chuyển động mềm mại”, HS giơ thẻ A, B hoặc C (ầm ầm, sừng sững, rung rinh).

    Học sinh

    HS nối từ với nghĩa: bảo tồn – giữ gìn để giá trị, sự sống tiếp tục tồn tại; bình nguyên – vùng đất rộng, tương đối bằng phẳng; cá thể – một sinh vật riêng lẻ, khác với loài. Khi chơi, HS giơ thẻ C (rung rinh).

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Vì sao không chọn ầm ầm hay sừng sững? Em dựa vào chi tiết nào để giải thích?”

    Học sinh

    HS giải thích. Dự kiến trả lời: “Ầm ầm tả âm thanh lớn, sừng sững tả dáng đứng cao lớn, còn gió nhẹ làm lá chuyển động nên chọn rung rinh.”

  4. Giáo viên

    GV nêu quy tắc: đọc cả đoạn trước khi chọn từ; chọn từ đúng nghĩa và đối tượng; không đổi từ làm sai nghĩa.

    Học sinh

    HS ghi quy tắc vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 12 phút

Khám phá cách viết đoạn văn tưởng tượng

Mục tiêu

HS nhận biết cách đóng vai nhân vật, giữ ngôi xưng nhất quán và phân biệt chi tiết của truyện với chi tiết sáng tạo.

Nội dung

HS đọc bài mẫu tự soạn về Mi-lô nói với cha, sau đó điền Phiếu học tập số 2: xác định vai nhân vật, ngôi xưng, sự việc được giữ lại, chi tiết sáng tạo và câu nói rõ đây là lời tưởng tượng.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 được hoàn thành; HS nêu được ba đặc điểm của đoạn văn tưởng tượng và phân biệt được lời mới với chi tiết của truyện.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc bài mẫu, phát Phiếu học tập số 2 và hỏi: “Bạn Mi-lô đang nói với ai? Bạn ấy xưng hô thế nào?”

    Học sinh

    HS lắng nghe và trả lời. Dự kiến trả lời: “Mi-lô nói với cha, xưng con.”

  2. Giáo viên

    GV tổ chức nhóm 4: mỗi nhóm đọc lại bài mẫu, gạch chân các sự việc quan trọng (muốn học lớp nhạc cụ, luyện tập mỗi ngày) và các chi tiết do người viết tưởng tượng thêm.

    Học sinh

    HS thảo luận nhóm, điền Phiếu học tập số 2. Dự kiến trả lời: “Chi tiết sáng tạo là con không xin cha hứa rằng con sẽ nổi tiếng.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày và hỏi: “Vì sao cần nói rõ đây là lời tưởng tượng?”

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến trả lời: “Để người đọc không nhầm lời mới với lời trích của tác giả.”

  4. Giáo viên

    GV chốt ba yêu cầu: giữ hoàn cảnh, tính cách và sự việc chính; chọn ngôi xưng nhất quán; thêm chi tiết hợp lí và nói rõ là sáng tạo.

    Học sinh

    HS ghi ba yêu cầu vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 13 phút

Luyện tập đọc hiểu và từ ngữ

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về nội dung bài, ý nghĩa bảo tồn và lựa chọn từ ngữ để làm bài tập.

Nội dung

HS làm các bài tập trắc nghiệm và đúng/sai: (1) Mục đích quan trọng của khu bảo tồn; (2) Không nên tự đến gần động vật dù chúng có vẻ bình thản; (3) Chọn từ “rung rinh” cho câu về gió nhẹ; (4) Cách xưng hô của Mi-lô với cha. Có thể làm nhanh trên học liệu số NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành bài tập với đáp án: (1) B. Giữ môi trường sống, giảm nguy cơ bị săn bắt. Căn cứ: khu bảo tồn giúp các loài sống an toàn, thay vì bị săn bắt hay mất môi trường. (2) Đúng. Động vật quen xe tham quan không có nghĩa là an toàn để trẻ đến gần, chạm hay cho ăn. (3) C. rung rinh, vì rung rinh tả chuyển động nhẹ, còn ầm ầm tả âm thanh, sừng sững tả dáng đứng lớn. (4) Xưng con, gọi cha, nhất quán với bài mẫu.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu câu hỏi bài tập 1 đến 4 lên màn hình và nêu yêu cầu: “Các em đọc câu hỏi, dựa vào lời tóm tắt để chọn đáp án và giải thích bằng một chi tiết trong bài.”

    Học sinh

    HS đọc câu hỏi, chuẩn bị thẻ đáp án.

  2. Giáo viên

    GV đọc từng câu, yêu cầu HS giơ thẻ. Với câu 2, GV hỏi thêm: “Vì sao dù con vật có vẻ hiền cũng không nên đến gần?”

    Học sinh

    HS giơ thẻ đáp án. Dự kiến trả lời: “Đúng, vì động vật vẫn là động vật hoang dã, cần giữ khoảng cách an toàn.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS nêu đáp án và lí do, sau đó nhận xét. Có thể sử dụng bài tập tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh kết quả cả lớp.

    Học sinh

    HS trình bày đáp án và giải thích. Các bạn nhận xét, bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV chốt đáp án và nhấn mạnh: đọc đúng câu hỏi, căn cứ vào văn bản để trả lời.

    Học sinh

    HS sửa lại bài làm (nếu sai) và ghi đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Viết đoạn văn tưởng tượng và chia sẻ

Mục tiêu

HS vận dụng cách đóng vai nhân vật để viết đoạn văn tưởng tượng, rèn kĩ năng viết và kĩ năng nói trước lớp.

Nội dung

HS đóng vai Mi-lô hoặc một nhân vật yêu thích trong câu chuyện đã đọc hoặc nghe, viết đoạn 6–8 câu nêu suy nghĩ hoặc lời nói tưởng tượng. Yêu cầu: giữ hoàn cảnh, tính cách, chọn ngôi xưng nhất quán và nói rõ chi tiết là sáng tạo.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS có một đoạn văn 6–8 câu đóng vai nhân vật, có ngôi xưng nhất quán và có câu nêu rõ phần tưởng tượng; 2–3 HS đọc trước lớp.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu viết và các tiêu chí đánh giá: nội dung đúng nhiệm vụ, trình tự, dùng từ, chính tả và trình bày.

    Học sinh

    HS đọc lại yêu cầu và lựa chọn nhân vật để đóng vai.

  2. Giáo viên

    GV cho HS viết khoảng 8 phút và đi quanh lớp, hỗ trợ những HS chưa biết mở đầu đoạn văn, ví dụ: “Cha ơi, con muốn...”

    Học sinh

    HS viết đoạn văn vào vở. Dự kiến nội dung: “Con sẽ luyện tập mỗi ngày và xin cha cho con được học lớp nhạc cụ.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS đọc đoạn văn, yêu cầu các bạn chỉ ra ngôi xưng và chi tiết sáng tạo của bạn.

    Học sinh

    HS đọc bài, các bạn nhận xét về ngôi xưng và chi tiết sáng tạo.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung, khen những đoạn văn có chi tiết hợp lí và nói rõ phần tưởng tượng.

    Học sinh

    HS sửa lại đoạn văn của mình sau khi nghe nhận xét.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc lời tóm tắt bài “Khu bảo tồn động vật hoang dã Ngô-rông-gô-rô” và hoàn thành phiếu:

  • Khu bảo tồn ở đâu? Gắn với đặc điểm địa hình nào?
  • Kể tên ba loài động vật được nhắc đến trong bài.
  • Du khách quan sát động vật như thế nào?
  • Ý nghĩa của việc bảo tồn là gì?
  • Sắp xếp ba ý theo mạch nội dung: (a) Ý nghĩa bảo vệ sự sống; (b) Người đọc gặp nhiều loài trong môi trường tự nhiên; (c) Văn bản giới thiệu vị trí, cảnh quan khu bảo tồn.
  • Số loài và số cá thể khác nhau như thế nào? Viết một câu ví dụ.

Phiếu học tập số 2

Đọc bài mẫu “Đoạn tưởng tượng mới, đóng vai Mi-lô nói với cha” và điền bảng:

  • Vai nhân vật được đóng là ai? Đang nói với ai?
  • Ngôi xưng được dùng là gì? Có nhất quán không?
  • Sự việc nào được giữ lại từ câu chuyện (muốn học lớp nhạc cụ, luyện tập mỗi ngày)?
  • Chi tiết nào do người viết tưởng tượng thêm (không có trong bản gốc)?
  • Câu nào trong đoạn nói rõ đây là lời sáng tạo?
  • Ghi nhớ: Khi viết đoạn tưởng tượng, em cần giữ hoàn cảnh, tính cách và sự việc quan trọng; chọn ngôi xưng nhất quán; nói rõ phần sáng tạo.

Hướng dẫn về nhà

  • Đọc lời tóm tắt bài “Khu bảo tồn động vật hoang dã Ngô-rông-gô-rô” thành tiếng cho người thân nghe, ngắt nghỉ đúng ở chỗ có dấu câu; sau đó nói 2–3 câu giải thích điều em tâm đắc nhất trong bài.
  • Hoàn thiện đoạn văn tưởng tượng 6–8 câu đóng vai nhân vật (nếu chưa xong trên lớp), kiểm tra lại ngôi xưng và các câu nêu rõ phần sáng tạo.
  • Quan sát một con vật em yêu thích trong sách hoặc tranh ảnh, viết 2–3 câu nêu nơi nó sống và vì sao cần bảo vệ nơi sống của nó.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.