NeoEdu
Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 10. Quê hương trong tôi

Giáo án Bài 24. Quê ngoại

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính của bài “Quê ngoại”: sau chuyến về làng Chùa, Ki-a có thêm một quê hương trong tình cảm và kí ức.
  • Giải thích được “giàu có” trong bài là sự gắn bó và kí ức, không phải tiền bạc.
  • Nêu được mạch nội dung gồm ba ý và chỉ ra chi tiết trong bài làm căn cứ cho từng ý.
  • Nêu được cách tả cây cối theo bộ phận hoặc theo thời gian, cùng yêu cầu của mở bài, thân bài và kết bài.
  • Vận dụng được cách sửa câu văn tả cây theo ba mặt (nội dung, trình tự liên kết, từ–câu–chính tả) và lập được phiếu đọc mở rộng.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu văn bản có chi tiết và quan hệ nhân quả; nói và nghe khi trao đổi về nội dung bài; viết lại câu văn tả cây kèm lí do sửa.
  • Năng lực văn học: cảm nhận tình cảm gắn bó với quê hương qua hình ảnh làng quê, ruộng, sông, mùi rơm trong bài đọc và bài thơ “Lối nhỏ về quê”.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc lại đoạn văn, đánh dấu một chi tiết có căn cứ và một chỗ cần sửa trong bài viết của mình.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp và nhóm, nêu ý kiến rõ ràng, lắng nghe và nhận xét bạn bằng lời lẽ lịch sự.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS tìm cách thay câu văn chung chung bằng chi tiết cụ thể và liên hệ kí ức quê hương của bản thân.

3. Phẩm chất

  • Nhân ái: trân trọng tình người nơi quê ngoại và biết yêu quý nơi mình đang gắn bó.
  • Trách nhiệm: giữ gìn cây xanh, không bẻ cành, không hái hoa khi quan sát cây.
  • Chăm chỉ: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và bài viết sửa trong thời gian quy định.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Slide hoặc bảng phụ ghi lời tóm tắt bài “Quê ngoại” (ghi rõ đây không phải toàn văn tác phẩm), bài mẫu tự soạn về cây bàng, thẻ từ vựng “nguồn cội”, “gắn bó”, “vô tận”.
  • Phiếu học tập số 1, số 2, số 3; khăn trải bàn cho 4 nhóm; bút dạ; bộ thẻ đỏ và xanh để giơ đáp án.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-24-que-ngoai (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác) để chiếu và luyện tập.

2. Học sinh

  • SGK Tiếng Việt 4, tập hai; vở ghi; bút chì, bút màu.
  • Bài văn miêu tả cây cối đã viết trước đó (hoặc một đoạn ngắn) để đối chiếu khi sửa; thẻ đỏ và thẻ xanh tự làm từ giấy bìa.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chuyến về quê trong kí ức

Mục tiêu

Kích hoạt vốn sống của HS về quê hương và tạo tâm thế vào bài.

Nội dung

GV đặt câu hỏi gợi mở về nơi các em gắn bó, sau đó dẫn vào bài “Quê ngoại”.

Sản phẩm dự kiến

HS kể được một hình ảnh hoặc một kỉ niệm về nơi các em gắn bó, làm cơ sở để hiểu tình cảm trong bài.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    Chiếu tranh minh họa chủ điểm “Quê hương trong tôi” và hỏi: “Các em đã từng về quê nội hoặc quê ngoại chưa? Điều gì ở nơi đó khiến em nhớ nhất?”

    Học sinh

    HS quan sát tranh, suy nghĩ và chuẩn bị trả lời. Dự kiến HS trả lời: “Em nhớ cánh đồng lúa và con đường đất”; “Em nhớ bà nấu cơm cho cả nhà”.

  2. Giáo viên

    Mời 2 đến 3 HS chia sẻ ngắn. Sau đó nói: “Hôm nay chúng ta đọc bài Quê ngoại để xem bạn Ki-a đã tìm thấy điều gì khi về quê ngoại.”

    Học sinh

    HS lần lượt chia sẻ, các bạn khác lắng nghe và nhận xét một câu. Dự kiến: “Mình thấy bạn nhớ rất rõ chi tiết, nghe rất gần gũi.”

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Khám phá mạch nội dung và ý nghĩa bài Quê ngoại

Mục tiêu

HS nắm được ba ý của mạch nội dung, hiểu nghĩa của “giàu có” và chi tiết làm căn cứ cho các nhận định.

Nội dung

Nhóm 4 HS dùng khăn trải bàn để trả lời Phiếu học tập số 1 (Ki-a về đâu, điều làm em gắn bó, mạch nội dung, ý nghĩa “giàu có”, ý em hiểu về bài đọc). Đọc lời tóm tắt trên slide, không đọc diễn cảm để tránh tự chấm phát âm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành theo nhóm; sơ đồ ba ý mạch nội dung trên khăn trải bàn; một câu nêu ý hiểu có chi tiết làm căn cứ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    Chia 4 nhóm, phát khăn trải bàn và Phiếu học tập số 1. Yêu cầu: “Đọc thầm lời tóm tắt, tìm chi tiết khiến Ki-a gắn bó với quê ngoại rồi ghi vào ô giữa khăn.” Hỏi: “Ki-a lần đầu về quê ngoại ở đâu?”

    Học sinh

    HS đọc thầm, gạch dưới các chi tiết. Dự kiến: “Ki-a về làng Chùa ở Việt Nam.” Dự kiến chi tiết: nhà nhỏ, ruộng, sông Đáy, ao sen, thái độ yêu mến của mọi người.

  2. Giáo viên

    Hỏi: “Giàu có ở đây là gì? Vì sao không phải là tiền bạc?” Gợi ý nhóm xếp ba ý theo mạch: về làng Chùa; trở lại Mỹ có thêm quê hương; giấc mơ nối em với quê ngoại.

    Học sinh

    Nhóm thảo luận, xếp ba thẻ ý theo thứ tự trên khăn. Dự kiến trả lời: “Giàu có là có thêm gắn bó và kí ức; một người có thể yêu nhiều nơi quê hương.”

  3. Giáo viên

    Mời mỗi nhóm trình bày một ý, các nhóm khác nhận xét. Hỏi thêm: “Em hiểu điều gì từ bài đọc? Hãy dùng một chi tiết để giải thích.”

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày, nhóm khác bổ sung. Dự kiến: “Em hiểu tình cảm với quê hương không mất đi khi ta sống ở nơi khác, vì chi tiết mẹ kể chuyện giúp Ki-a nhớ làng.”

  4. Giáo viên

    Chốt: bài kể ba ý theo mạch; “giàu có” ở đây là thêm gắn bó và kí ức; kí ức kết hợp chuyện mẹ kể giúp tình thân và nguồn cội vượt khoảng cách địa lí. Chiếu lại ba từ: nguồn cội, gắn bó, vô tận.

    Học sinh

    HS ghi vào vở ba ý chính và nghĩa của “giàu có”, đối chiếu với sơ đồ nhóm.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Trả bài văn miêu tả cây cối: nhận xét và sửa câu

Mục tiêu

HS nhận biết cách đối chiếu nhận xét của người lớn, phân biệt chỗ đã đúng và chỗ cần sửa, rồi sửa câu theo ba mặt.

Nội dung

GV trình bày bài mẫu tự soạn về cây bàng. HS làm việc theo cặp đôi: đánh dấu một chỗ có căn cứ rõ và một chỗ cần sửa, sau đó ghi câu cũ, câu mới và lí do trong Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 với ít nhất một cặp câu cũ–câu mới kèm lí do, phân loại theo nội dung, trình tự liên kết hoặc từ–câu–chính tả.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    Trình bày bài mẫu “Góc sân trường em có một cây bàng già…”. Hỏi: “Bài mẫu chủ yếu đi theo trình tự nào?” A. Từ thân, cành, lá rồi biến đổi theo mùa; B. Chỉ theo diễn biến một buổi học; C. Chỉ theo công việc của người trồng.

    Học sinh

    HS đọc bài mẫu và trả lời. Dự kiến: “Chọn A, vì bài tả thân, cành, lá rồi đến mùa hè, mùa cuối năm.”

  2. Giáo viên

    Nêu nhận xét mẫu của người lớn: “Câu ‘Cây bàng có thân, có lá và rất đẹp’ còn chung chung.” Yêu cầu cặp đôi đánh dấu một chỗ có căn cứ rõ và một chỗ cần sửa trong bài của mình, rồi sửa riêng ba mặt.

    Học sinh

    Cặp đôi đọc bài, dùng thẻ xanh đánh dấu chỗ đã tốt, thẻ đỏ đánh dấu chỗ cần sửa; viết câu cũ→câu mới và lí do. Dự kiến câu sửa: “Thân bàng sần sùi; các cành tỏa ngang đỡ nhiều tầng lá xanh che mát góc sân.”

  3. Giáo viên

    Mời 2 cặp trình bày một câu đã sửa. Hỏi: “Em đã sửa để nội dung đúng hơn, hay để câu liên kết hơn, hay sửa lỗi từ, câu, chính tả?”

    Học sinh

    HS trình bày và nêu lí do. Dự kiến: “Em thay ‘rất đẹp’ bằng chi tiết ‘đỡ từng tầng lá’ để người đọc hình dung được cây.”

  4. Giáo viên

    Chốt cách sửa ba mặt và nhắc: không chỉ chép sạch mà giữ lại dấu vết lỗi để so sánh; chỉ giữ chi tiết đúng với cây đã quan sát; không bẻ cành, hái hoa để quan sát.

    Học sinh

    HS ghi vào vở ghi nhớ: tả cây theo trình tự rõ, thêm chi tiết mùi, âm thanh, ánh sáng nếu đã quan sát.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập đọc hiểu và từ vựng

Mục tiêu

Củng cố nội dung bài đọc, nghĩa từ và cách nhận biết chi tiết có trong văn bản.

Nội dung

Trò chơi “Đúng hay sai”: GV đọc từng nhận định, HS giơ thẻ đỏ (sai) hoặc xanh (đúng) và giải thích bằng chi tiết trong bài. Sau đó nối từ với nghĩa.

Sản phẩm dự kiến

Đề: (1) Ki-a thấy mình giàu thêm vì điều gì? A. Được nhận một món quà thật đắt; B. Có thêm một quê hương trong tình cảm; C. Biết một quê hương có thể thay thế mọi nơi khác. Đáp án B, vì bài nói Ki-a thấy mình có thêm một quê hương và vui kể với bạn. (2) Sau khi về Mỹ, Ki-a không còn nghĩ tới quê ngoại. Đáp án: Sai, vì trong giấc ngủ em còn mơ về làng, về người và cảnh. (3) Nối: nguồn cội – gốc gác, quan hệ với nơi và người sinh thành; gắn bó – có tình cảm sâu, khó tách; vô tận – gợi cảm giác dài, rộng không thấy hết.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    Nêu luật chơi: đọc nhận định, giơ thẻ, giải thích lựa chọn bằng một chi tiết. Đưa ra câu: “Sau khi về Mỹ, Ki-a không còn nghĩ tới quê ngoại.”

    Học sinh

    HS lắng nghe và giơ thẻ. Dự kiến: HS giơ thẻ đỏ và nói: “Sai, vì Ki-a vẫn mơ về làng.”

  2. Giáo viên

    Đưa câu hỏi trắc nghiệm: “Ki-a thấy mình giàu thêm vì điều gì?” và yêu cầu cả lớp chọn đáp án. Chiếu bài tương tác trên NeoEdu để HS làm thêm nối từ với nghĩa.

    Học sinh

    HS chọn đáp án B và giải thích. Nối từ đúng: nguồn cội – gốc gác; gắn bó – có tình cảm sâu; vô tận – dài, rộng không thấy hết.

  3. Giáo viên

    Gọi 2 HS đọc kết quả nối từ, các bạn khác kiểm tra.

    Học sinh

    HS trình bày kết quả, nhận xét và sửa nếu cần.

  4. Giáo viên

    Nhắc lại: khi trả lời phải dựa vào chi tiết có trong văn bản, không thêm tưởng tượng của người đọc.

    Học sinh

    HS ghi lại kết quả đúng vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Thực hành đọc mở rộng: Lối nhỏ về quê

Mục tiêu

HS đọc một bài thơ về quê hương và lập phiếu đọc mở rộng bằng lời riêng.

Nội dung

HS đọc bài thơ “Lối nhỏ về quê” (ngữ liệu mới do nhóm biên soạn), ghi Phiếu học tập số 3 gồm tên, tác giả/nguồn, ngày đọc, cảnh quê, ý nghĩa, điều yêu thích, liên hệ quê nội/ngoại nếu có, một câu hỏi muốn tìm hiểu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 hoàn thành; HS nói cho bạn một điều thú vị và trả lời một câu hỏi của bạn. Ghi chú: ngày đọc và mức yêu thích phải theo cảm nhận và lần đọc thật của từng em.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    Đọc mẫu hai khổ thơ, nhấn nhịp ngắt sau mỗi dòng thơ. Hỏi: “Hình ảnh nào khiến em cảm nhận rõ nhất về quê?”

    Học sinh

    HS lắng nghe và trả lời. Dự kiến: “Mùi rơm theo bước gió làm em thấy quê có cả mùi hương.”

  2. Giáo viên

    Hướng dẫn điền Phiếu học tập số 3; nhắc HS ghi bằng lời riêng, không chép nguyên văn bài thơ.

    Học sinh

    HS tự điền phiếu, ghi cảnh quê (lối bên bờ ruộng, nhà bà, mây trắng, dòng sông) và ý nghĩa cảm nhận.

  3. Giáo viên

    Mời 3 HS chia sẻ phiếu; yêu cầu nói một điều thú vị và đặt một câu hỏi cho bạn.

    Học sinh

    HS chia sẻ; bạn trả lời. Dự kiến: “Mình thích hình ảnh cuốn sổ mang theo vì nó giống như giữ kỉ niệm quê.”

  4. Giáo viên

    Nhận xét chung; nhắc HS mang phiếu chia sẻ với người thân.

    Học sinh

    HS cất phiếu vào học liệu cá nhân.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Vận dụng: Viết lại đoạn tả cây và chia sẻ với người thân

Mục tiêu

HS vận dụng cách tả cây theo trình tự rõ và cách sửa câu để viết lại một đoạn về cây quen thuộc.

Nội dung

HS chọn một cây quen thuộc ở nhà hoặc ở trường, quan sát từ xa (không bẻ cành, không hái hoa), viết lại 4 đến 5 câu theo trình tự đã học và ghi một câu đã sửa kèm lí do.

Sản phẩm dự kiến

Một đoạn văn 4 đến 5 câu tả cây cối theo trình tự rõ ràng, có ít nhất một câu đã sửa, kèm lí do sửa.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    Nêu nhiệm vụ: chọn một cây, quan sát từ xa, viết đoạn theo bộ phận hoặc theo thời gian. Hỏi: “Em sẽ chọn trình tự nào và thêm chi tiết nào về mùi, âm thanh hay ánh sáng?”

    Học sinh

    HS suy nghĩ và chọn trình tự. Dự kiến: “Em tả cây bưởi từ thân đến cành, lá và mùi hoa.”

  2. Giáo viên

    Quan sát, hỗ trợ HS viết; nhắc các em không bẻ cành hay hái hoa khi quan sát.

    Học sinh

    HS viết đoạn văn vào vở, đọc lại và sửa một câu theo ba mặt đã học.

  3. Giáo viên

    Mời 3 đến 4 HS đọc đoạn văn, cả lớp nhận xét theo tiêu chí: đúng nội dung, có trình tự, dùng từ hợp lí.

    Học sinh

    HS đọc, các bạn nhận xét bằng lời lịch sự.

  4. Giáo viên

    Khen ngợi các bài có chi tiết cụ thể; giao HS chia sẻ đoạn văn với người thân ở nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhận góp ý và hoàn thiện đoạn văn.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc lời tóm tắt bài “Quê ngoại” và trả lời:

  • Ki-a lần đầu về quê ngoại ở đâu?
  • Kể ba chi tiết làm Ki-a gắn bó với quê ngoại.
  • Xếp ba ý theo mạch nội dung: (a) Ki-a trở lại Mỹ, kể mình có thêm quê hương; (b) Ki-a về làng Chùa, cảm nhận tình người và cảnh; (c) Những giấc mơ tiếp tục nối em với quê ngoại.
  • “Giàu có” ở đây là gì? Vì sao không phải là tiền bạc?
  • Em hiểu điều gì từ bài đọc? Dùng một chi tiết để giải thích.

Phiếu học tập số 2

Sửa câu văn tả cây bàng, ghi theo mẫu:

  • Câu cũ: “Cây bàng có thân, có lá và rất đẹp.”
  • Câu mới: ……
  • Lí do sửa: ……
  • Mặt đã sửa (chọn một hoặc nhiều): nội dung đủ, chính xác / trình tự liên kết / từ–câu–chính tả.
    Câu cũ tự chọn từ bài viết của em: ……
    Câu mới: ……
    Lí do: ……

Phiếu học tập số 3

Phiếu đọc mở rộng: bài “Lối nhỏ về quê”

  • Tên bài: ……
  • Tác giả/nguồn: nhóm biên soạn (ngữ liệu mới trong học liệu)
  • Ngày đọc: ……
  • Cảnh quê và hình ảnh nổi bật: ……
  • Ý nghĩa: ……
  • Điều em yêu thích: ……
  • Liên hệ quê nội/ngoại (nếu có): ……
  • Một điều thú vị em muốn nói với bạn: ……
  • Một câu hỏi em muốn tìm hiểu: ……
  • Mức thích của em (1 đến 5 sao, theo cảm nhận thật): ……

Hướng dẫn về nhà

  • Đọc lại bài “Quê ngoại” và kể cho người thân nghe một chi tiết em thích nhất, dùng lời của mình.
  • Hoàn thiện đoạn văn tả cây đã viết trên lớp; đọc lại, kiểm tra trình tự, từ và chính tả.
  • Đọc thêm một bài thơ hoặc ca dao về quê hương, đất nước trong sách hoặc thư viện, lập phiếu đọc mở rộng và mang chia sẻ với người thân.
  • Truy cập trang bài học neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-24-que-ngoai để làm lại bài tập tương tác và tự kiểm tra.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.