Giáo án Bài 23. Đường đi Sa Pa

Gợi nhớ vốn sống về những chuyến đi, cảnh đẹp đã thấy; tạo tâm thế đọc bài “Đường đi Sa Pa”.

GV đặt câu hỏi gợi mở, HS nói nhanh 1–2 cảnh đẹp đã thấy khi đi xa hoặc khi về quê, kể cảm giác của mình. Trò chơi “Nhìn ảnh đoán cảnh”: GV mô tả ngắn một cảnh (ví dụ con đường quanh co trên núi, dòng thác đổ), HS đoán và nói cảm giác.

HS kể được 1–2 cảnh đẹp đã thấy và nêu được một cảm giác (thích, ngạc nhiên, mát mẻ, vui…).

Hiểu nội dung, chi tiết và mạch hành trình của bài; nhận ra cách bài sắp xếp cảnh theo chiều chuyển động và cảm nhận vẻ đẹp biến đổi của Sa Pa.

GV đọc mẫu lời tóm tắt, hướng dẫn ngắt nghỉ ở ranh giới cụm từ và dấu câu, đổi giọng theo người kể và cảm xúc. Lưu ý với HS: đây là lời tóm tắt, không phải toàn văn tác phẩm. HS đọc thầm, đọc nối tiếp, sau đó làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1 để tìm ba mạch nội dung và chi tiết tiêu biểu của từng mạch.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: ba mạch nội dung (xe qua núi, mây, thác và rừng; xe dừng nơi phố núi có sinh hoạt chợ; Sa Pa hiện lên với cảnh biến đổi, huyền ảo), chi tiết tiêu biểu và đáp án các câu hỏi về bố cục bài.

Nêu được quy tắc viết hoa tên cơ quan, tổ chức và phân biệt tên riêng với cụm từ chỉ loại chung.

GV lấy ví dụ “Trường Tiểu học Hòa Bình”, phân tích: “Trường” là bộ phận chỉ loại hình, “Tiểu học” chỉ cấp học, “Hòa Bình” là tên riêng. Sau đó GV nêu trường hợp “một trường tiểu học” viết thường vì không phải tên riêng cụ thể. HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 2 (phần A): chia tên thành bộ phận rồi viết đúng.

HS nêu được quy tắc viết hoa tên cơ quan, tổ chức; hoàn thành phần A của Phiếu học tập số 2 với các đáp án: “Trường Tiểu học Hòa Bình” (viết hoa chữ cái đầu mỗi bộ phận); “một trường tiểu học gần nhà” (viết thường vì chưa có tên riêng cụ thể).

Nhận ra cấu trúc bài văn tả cây cối và cách chọn trình tự miêu tả; xác định được ý chính của từng đoạn trong bài mẫu.

GV trình bày bài mẫu về cây bàng và đọc cả bài. Nhóm đôi tìm trong bài mẫu: mở bài, thân bài, kết bài; trình tự miêu tả chính; chi tiết về âm thanh, ánh sáng; điều tác giả làm để bảo vệ cây. Hoàn thành phần B của Phiếu học tập số 2 (dàn ý bài mẫu).

Dàn ý ba phần của bài mẫu trong Phiếu học tập số 2 phần B, gồm: Mở bài (giới thiệu cây bàng ở góc sân trường); Thân bài (thân cây, cành, lá, rồi đổi màu theo mùa: hè, cuối năm); Kết bài (tình cảm với cây, nhặt rác giữ gốc). Nhận biết trình tự chính là từ thân, cành, lá rồi biến đổi theo mùa.

Củng cố nghĩa của từ trong bài, nhận biết tên cơ quan cần viết hoa và hiểu cấu trúc mạch của lời tóm tắt.

Trò chơi “Ai nhanh hơn”: cặp đôi nối thẻ từ với nghĩa, sau đó làm các câu trắc nghiệm trong vở hoặc trên bảng phụ, có thể đối chiếu trên trang bài học NeoEdu. Các câu gồm: (2) Bài sắp cảnh theo điều gì? (3) Nhận định về sự thay đổi của Sa Pa; (4) Xếp mạch nội dung; (5) Nối từ với nghĩa; (6) Chọn cụm phải viết như tên cơ quan; (7) Bài mẫu đi theo trình tự nào.

Đáp án bài luyện tập: (2) B. Hành trình xe đi và các điểm dừng. (3) Sai, vì Sa Pa có cảnh biến đổi nhanh và nhiều sắc thái (cảm nhận nghệ thuật, không phải quy luật khí hậu). (4) Xe qua núi, mây, thác và rừng → Xe dừng nơi phố núi có sinh hoạt chợ → Sa Pa hiện lên với cảnh biến đổi, huyền ảo. (5) chênh vênh – ở thế cao, lệch, gợi cảm giác thiếu vững; huyền ảo – đẹp lạ, như vừa thực vừa mơ; áp phiên – ngày trước phiên chợ. (6) C. Không có tên cơ quan cụ thể (“một trường tiểu học” viết thường). (7) A. Từ thân, cành, lá rồi biến đổi theo mùa.

Viết được đoạn văn tả cây có mở bài, thân bài, kết bài; mỗi đoạn một ý chính; đọc lại, tự kiểm tra và góp ý cho bạn.

HS chọn một cây quen thuộc (cây trong sân trường, cây trước nhà; không bắt buộc chọn cây bàng trong bài mẫu) và viết theo dàn ý ba phần đã học. Yêu cầu: chọn một trình tự chính, có ít nhất ba chi tiết riêng (hình dáng, màu sắc, âm thanh, ánh sáng, mùi), không bẻ cành, hái hoa để quan sát. Sau khi viết, HS đọc thành tiếng cho bạn cùng bàn nghe, tự kiểm tra theo bảng: đủ yêu cầu, liên kết, chữ hoa, dấu câu. Bạn chỉ một chỗ hiểu rõ nhất và một chỗ cần hỏi lại.

Đoạn văn tả cây (khoảng 6–8 câu) gồm mở bài giới thiệu cây, thân bài tả bao quát và nét riêng, kết bài nêu tình cảm hoặc cách chăm; đã được đọc và góp ý với bạn. Tiêu chí đánh giá của người lớn: nội dung đúng nhiệm vụ và đủ chi tiết (0,75); trình tự, bố cục, liên kết (0,5); dùng từ, câu phù hợp (0,5); chính tả, trình bày (0,25).

Vận dụng quy tắc viết hoa tên cơ quan và kỹ năng quan sát, miêu tả để viết về cây quanh nhà hoặc sân trường một cách an toàn.

HS viết đúng tên trường mình theo mẫu chính thức (chia tên thành từng bộ phận rồi đối chiếu). Sau đó HS quan sát một cây quanh nhà hoặc sân trường, ghi lại ba chi tiết riêng (hình dáng, màu lá, âm thanh hoặc bóng mát) vào phiếu quan sát. Về nhà, HS hoàn thiện đoạn văn tả cây theo dàn ý và đọc cho người thân nghe.

Tên trường được viết đúng quy tắc; phiếu quan sát có ít nhất ba chi tiết riêng về một cây cụ thể; đoạn văn hoàn chỉnh có mở bài, thân bài, kết bài và đã được người thân nghe đọc.