NeoEdu
Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 10. Quê hương trong tôi

Giáo án Bài 22. Cái cầu

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính của bài “Cái cầu”: người cha gửi ảnh cây cầu vừa xây, người con liên tưởng tới nhiều kiểu cầu và tự hào nhất về cầu Hàm Rồng.
  • Giải thích được vì sao cầu Hàm Rồng là cây cầu con yêu nhất, dựa vào chi tiết trong bài (gắn với công lao của cha).
  • Nêu được các phần của bài văn miêu tả cây cối (mở bài, thân bài, kết bài) và trình tự tả thường dùng (theo bộ phận hoặc theo thời gian).
  • Vận dụng được cách lập dàn ý 3 phần để sắp xếp ý cho bài văn tả một cây em quan sát.
  • Kể lại được câu chuyện “Về quê ngoại” bằng lời riêng theo 5 chặng, giữ nguyên kết thúc, nêu được một điều rút ra.
  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu đoạn tóm tắt, nhận biết từ ngữ (nhịp cầu, liên tưởng, tự hào); lập dàn ý ngắn; kể lại câu chuyện bằng lời riêng và nghe bạn kể để hỏi lại.
  • Năng lực văn học: cảm nhận hình ảnh so sánh, liên tưởng của người con về các loại cầu (cầu tơ nhện, lối đi của chim, chiếc lá qua ngòi, cầu tre, cầu ao); nhận ra tình cảm gia đình và niềm tự hào về người lao động qua cây cầu.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: tự đọc bài, tự ghi tên nhân vật và sự việc, tự kiểm tra lại đáp án theo chi tiết trong bài.
  • Giao tiếp và hợp tác: trao đổi nhóm đôi khi xếp ý, lắng nghe bạn kể chuyện và đặt được một câu hỏi về nguyên nhân, kết quả.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: sắp xếp các ý thành dàn ý hợp lí; liên tưởng sáng tạo nhưng vẫn bám chi tiết có trong văn bản.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: khi quan sát cây, không bẻ cành, không hái hoa; nêu cách chăm và bảo vệ cây trong phần kết bài của dàn ý.
  • Nhân ái: trân trọng tình cảm gia đình, tình thân qua những chuyến thăm quê và qua hình ảnh người cha, bà, mẹ trong bài.
  • Yêu nước: tự hào về công sức của người lao động xây dựng cầu, từ đó yêu quý quê hương và những công trình chung của cộng đồng.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Máy tính, máy chiếu hoặc bảng phụ ghi đoạn tóm tắt bài “Cái cầu”, bài mẫu tả cây bàng và lời kể tóm tắt “Về quê ngoại”.
  • Tranh hoặc ảnh minh họa các kiểu cầu (cầu tre, cầu ao, cầu Hàm Rồng) để gợi liên tưởng; có thể dùng ảnh trên mạng hợp pháp.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 in cho các nhóm; thẻ từ ghi nghĩa từ vựng (nhịp cầu, liên tưởng, tự hào).
  • Bảng phụ ghi sơ đồ dàn ý 3 phần (mở bài – thân bài – kết bài) và năm chặng của câu chuyện.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-22-cai-cau. GV cho HS xem phần bài tập tương tác ở hoạt động luyện tập để kiểm tra nhanh đáp án.

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 4, vở ghi, bút chì, bút màu.
  • Bút dạ và giấy nháp hoặc tờ giấy A4 để làm dàn ý và ghi nhanh tên nhân vật, sự việc.
  • Phiếu học tập (nếu có) và thẻ từ vựng.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chia sẻ về những cây cầu em đã đi qua

Mục tiêu

Kích hoạt vốn hiểu biết của HS về cầu và tạo tâm thế vào bài “Cái cầu”.

Nội dung

GV đặt câu hỏi gợi mở: Em đã từng đi qua cây cầu nào? Cây cầu ấy nối hai bờ nào? Ai là người đã giúp em nhớ đến cây cầu đó?
HS nói nhanh trong 1 đến 2 phút, không cần viết.

Sản phẩm dự kiến

Vài ý kiến của HS về cây cầu quen thuộc; HS hiểu cầu không chỉ nối hai bờ mà còn gắn với kỉ niệm.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu ảnh một số kiểu cầu (cầu tre, cầu gỗ, cầu bắc qua sông) và hỏi: Các em thấy những cây cầu này dùng để làm gì? Em đã đi qua cây cầu nào trong đời sống hằng ngày?

    Học sinh

    HS quan sát ảnh và trả lời. Dự kiến: “Cầu dùng để đi qua sông, suối.”; “Em từng đi cầu tre về nhà bà ngoại.”

  2. Giáo viên

    GV mời 2 đến 3 HS kể nhanh về cây cầu em nhớ nhất và nói vì sao nhớ.

    Học sinh

    HS kể ngắn gọn. Dự kiến: “Em nhớ cầu tre ở quê vì bố hay dắt em đi qua.”

  3. Giáo viên

    GV nhận xét và dẫn vào bài: Hôm nay các em sẽ đọc bài “Cái cầu” của tác giả Phạm Tiến Duật, nơi một người con nghĩ tới nhiều kiểu cầu khi nhận ảnh cây cầu của cha.

    Học sinh

    HS lắng nghe, ghi tên bài vào vở.

  4. Giáo viên

    GV nêu mục tiêu tiết 1: đọc hiểu nội dung bài và lập dàn ý cho bài tả cây.

    Học sinh

    HS nhắc lại mục tiêu của tiết học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc và tìm hiểu nội dung bài “Cái cầu”

Mục tiêu

HS nắm được mạch nội dung, các liên tưởng về cầu và lí do cầu Hàm Rồng được con yêu nhất; hiểu nghĩa của các từ nhịp cầu, liên tưởng, tự hào.

Nội dung

GV đọc mẫu đoạn tóm tắt bài “Cái cầu”, hướng dẫn HS ngắt nghỉ ở chỗ có dấu câu và ranh giới cụm từ.
HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1: tìm các kiểu cầu được nhắc tới, tìm chi tiết về cầu Hàm Rồng, xếp ba ý theo mạch nội dung và giải nghĩa ba từ khó.
Lưu ý: đoạn đọc là lời tóm tắt, không phải toàn văn tác phẩm; chi tiết cầu Hàm Rồng không được thay bằng cầu khác.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: danh sách 5 kiểu cầu, lí do con yêu cầu Hàm Rồng, mạch nội dung 3 ý và nghĩa 3 từ khó.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu đoạn văn, sau đó chiếu đoạn tóm tắt. Giao nhiệm vụ nhóm: Đọc thầm, gạch chân các kiểu cầu được nhắc tới và hoàn thành Phiếu học tập số 1.
    Câu hỏi: Người con liên tưởng tới những kiểu cầu nào? Cầu Hàm Rồng gắn với ai?

    Học sinh

    HS đọc thầm, gạch chân. Dự kiến: “Nhịp tơ của nhện, lối đi của chim, chiếc lá qua ngòi, cầu tre, cầu ao.”; “Cầu Hàm Rồng gắn với công lao của cha.”

  2. Giáo viên

    GV quan sát, hỗ trợ nhóm khó khăn. Hỏi: Vì sao con yêu cây cầu Hàm Rồng hơn các cầu khác? Từ “liên tưởng” trong bài có nghĩa là gì?

    Học sinh

    HS thảo luận. Dự kiến: “Vì cầu Hàm Rồng gắn với công lao của cha.”; “Liên tưởng là từ hình ảnh này nghĩ tới hình ảnh khác.”

  3. Giáo viên

    Mời 2 nhóm trình bày; các nhóm khác bổ sung. GV chốt mạch nội dung: cha gửi ảnh cây cầu vừa xây → con liên tưởng các nhịp nối trong tự nhiên, đời sống → con tự hào nhất về cây cầu gắn với cha. GV dùng thẻ từ để giải thích nghĩa: nhịp cầu, liên tưởng, tự hào.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; HS ghi mạch nội dung vào vở.

  4. Giáo viên

    GV nhấn mạnh: Cây cầu nối bờ cũng nối tình thân và niềm tự hào về người lao động. Nhắc HS phân biệt chi tiết có trong bài với điều mình tưởng tượng thêm.

    Học sinh

    HS nêu lại một ý chính của bài và một chi tiết làm bằng chứng.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 25 phút

Lập dàn ý bài văn miêu tả cây cối

Mục tiêu

HS nhận biết cấu tạo bài văn tả cây cối và biết chọn trình tự miêu tả; lập được dàn ý 3 phần từ bài mẫu.

Nội dung

GV giới thiệu hai cách tả cây: theo bộ phận (rễ, thân, cành, lá, hoa, quả) hoặc theo thời gian (cây đổi theo mùa). HS đọc bài mẫu tự soạn về cây bàng, sau đó điền Phiếu học tập số 2: ghi tên cây, sắp xếp ý vào mở bài, thân bài, kết bài.
Lưu ý: chưa viết thành bài dài; không bẻ cành, hái hoa khi quan sát cây.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành: dàn ý 3 phần cho bài mẫu, mỗi ý lớn kèm một chi tiết thật; nhận biết bài mẫu tả theo trình tự từ thân, cành, lá rồi biến đổi theo mùa.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu bài mẫu về cây bàng góc sân trường và giới thiệu hai cách tả. Câu hỏi: Bài mẫu tả cây bàng theo trình tự nào? Thông tin về lá đổi màu được đặt ở phần nào?

    Học sinh

    HS đọc bài mẫu. Dự kiến: “Bài mẫu tả từ thân, cành, lá rồi đến mùa thay lá.”; “Thông tin về lá đổi màu nằm trong phần tả lá.”

  2. Giáo viên

    Hướng dẫn nhóm đôi điền Phiếu học tập số 2: gạch chân ý ở mở bài, thân bài, kết bài. Nhắc HS chỉ ghi ý, không cần viết câu hoàn chỉnh.

    Học sinh

    HS làm việc theo cặp. Dự kiến: mở bài “Cây bàng góc sân trường”; thân bài “thân sần sùi, cành tỏa ngang, lá xanh rồi chuyển đỏ”; kết bài “cây che mát, em giữ gốc sạch.”

  3. Giáo viên

    Mời 2 cặp trình bày dàn ý. GV hỏi: Ý nào là chi tiết riêng của cây bàng? Ý nào có thể bỏ đi vì lạc đề?

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến: “Chi tiết riêng là hai bạn dang tay mới ôm hết thân.”; “Ý nói về trò chơi ở sân trường có thể bỏ vì lạc đề.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: Dàn ý là bộ khung gồm mở bài giới thiệu cây; thân bài tả bao quát rồi nét riêng; kết bài nêu ích lợi, tình cảm và cách chăm. Chọn một trình tự chính và thêm chi tiết về mùi, âm thanh, ánh sáng nếu đã quan sát.

    Học sinh

    HS ghi nhớ cấu trúc ba phần vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập đọc hiểu và lập dàn ý

Mục tiêu

Củng cố hiểu nội dung bài “Cái cầu”, nghĩa của từ ngữ và cách lập dàn ý 3 phần cho một đề bài tả cây.

Nội dung

HS làm các bài tập 2, 3, 4, 5 (đọc hiểu, nối từ với nghĩa, sắp xếp ý) và bài tập 7, 8 (trình tự tả cây và lập dàn ý). GV có thể cho HS kiểm tra thêm trên bài tập tương tác của NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành đáp án đúng và dàn ý 3 phần cho đề bài tả cây em quan sát.
Bài tập 2: A (gắn với công xây dựng của cha).
Bài tập 3: Đúng.
Bài tập 4: Cha gửi ảnh cây cầu vừa xây → con liên tưởng các nhịp nối trong tự nhiên, đời sống → con tự hào nhất về cây cầu gắn với cha.
Bài tập 5: nhịp cầu – phần cầu nối qua một khoảng; liên tưởng – từ hình ảnh này nghĩ tới hình ảnh khác; tự hào – vui, trân trọng giá trị hoặc đóng góp tốt.
Bài tập 7: C (từ thân, cành, lá rồi biến đổi theo mùa).
Bài tập 8 (dàn ý tham khảo): Mở bài: giới thiệu cây bàng góc sân trường. Thân bài: bao quát tán rộng → thân sần, cành tỏa ngang → lá xanh che mát, lá đổi đỏ vào mùa thay lá → tiếng xào xạc và kỉ niệm đọc sách. Kết bài: yêu bóng mát, giữ gốc sạch.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát đề bài tập 2, 3, 4, 5, 7 trên bảng phụ. Yêu cầu HS làm nhanh bài đọc hiểu và nối từ. Câu hỏi: Vì sao cây cầu trong ảnh được con yêu đặc biệt?

    Học sinh

    HS đọc đề, làm cá nhân. Dự kiến: “Vì cầu gắn với công xây dựng của cha.”

  2. Giáo viên

    Hướng dẫn HS đối chiếu đáp án với đoạn văn. GV yêu cầu HS nêu căn cứ khi chọn đáp án 3 và đáp án 7.

    Học sinh

    HS đối chiếu với đoạn tóm tắt và chỉ ra chi tiết làm căn cứ. Dự kiến: “Câu ‘Từ tấm ảnh, người con nghĩ đến nhiều kiểu cầu’ cho thấy đúng.”

  3. Giáo viên

    Chọn đề bài tập 8, yêu cầu cặp đôi lập dàn ý 3 phần theo mẫu rồi so sánh với dàn ý tham khảo. Mời 1 đến 2 cặp trình bày.

    Học sinh

    HS lập dàn ý và trình bày. Dự kiến: mở bài giới thiệu cây; thân bài có ít nhất ba chi tiết riêng; kết bài nêu tình cảm và cách chăm.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét: nội dung đúng nhiệm vụ, trình tự rõ, không bẻ cành, hái hoa khi quan sát. Nhắc HS sửa dàn ý nếu còn ý trùng hoặc lạc đề.

    Học sinh

    HS sửa lại dàn ý trong vở nếu cần.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 30 phút

Kể chuyện “Về quê ngoại”

Mục tiêu

HS kể lại câu chuyện bằng lời riêng theo trình tự năm chặng, giữ nguyên kết thúc, nêu được một điều rút ra và biết đặt câu hỏi cho bạn.

Nội dung

GV đọc lời kể tóm tắt “Về quê ngoại” hai lần: lượt một nghe trọn, lượt hai HS ghi tên nhân vật và 3 đến 5 sự việc. Năm chặng: đi về quê, gặp bà, ra biển, đi thuyền, chào tạm biệt.
HS kể theo nhóm đôi, sau đó kể trước lớp. Người nghe hỏi một câu về nguyên nhân hoặc kết quả.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS kể được câu chuyện bằng lời riêng, đủ năm chặng, kết thúc là lưu luyến khi trở về thành phố; nêu được một điều rút ra; đặt được một câu hỏi về nguyên nhân hoặc kết quả.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giao nhiệm vụ: Lượt một nghe trọn câu chuyện; lượt hai ghi tên nhân vật và sự việc chính. Câu hỏi: Câu chuyện có những nhân vật nào? Bình đi đâu trong kì nghỉ hè?

    Học sinh

    HS lắng nghe và ghi nhanh. Dự kiến: nhân vật Bình, mẹ, bà, chị, cậu; Bình về quê ngoại thăm bà và chị.

  2. Giáo viên

    Tổ chức nhóm đôi: mỗi HS kể lại bằng lời riêng, bạn nghe nhận xét và hỏi một câu về nguyên nhân hoặc kết quả. GV đi quan sát và gợi ý năm chặng khi HS bí.

    Học sinh

    HS kể cho bạn nghe. Câu hỏi của bạn dự kiến: “Vì sao Bình lưu luyến khi trở về thành phố?”; trả lời: “Vì ở quê Bình được gặp bà, chị, cậu và có tình thân đã nhận.”

  3. Giáo viên

    Mời 3 đến 4 HS kể trước lớp. Hỏi: Em rút ra điều gì từ câu chuyện? Câu chuyện giúp em nhớ đến điều gì trong cuộc sống của mình?

    Học sinh

    HS kể và nêu ý rút ra. Dự kiến: “Gia đình và tình thân rất đáng quý.”; “Em nhớ những ngày về quê thăm ông bà.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét theo tiêu chí: đủ nội dung đúng chủ đề; giữ đúng chuyện và kết thúc; nói rõ ràng; biết lắng nghe và đáp câu hỏi. Khen những HS kể mạch lạc, nhấn mạnh tình cảm gia đình trong câu chuyện.

    Học sinh

    HS tự nhận xét bản kể của mình và rút kinh nghiệm.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ nhóm 4: đọc đoạn tóm tắt “Cái cầu” và trả lời.

  • Câu 1. Người con liên tưởng tới những kiểu cầu nào? (Ghi đủ 5 kiểu.)
  • Câu 2. Cầu nào được con yêu nhất? Vì sao?
  • Câu 3. Sắp xếp 3 ý theo mạch nội dung:
    • Con tự hào nhất về cây cầu gắn với cha.
    • Cha gửi ảnh cây cầu vừa xây.
    • Con liên tưởng các nhịp nối trong tự nhiên, đời sống.
  • Câu 4. Giải nghĩa: nhịp cầu; liên tưởng; tự hào.
  • Câu 5. Nêu một điều em hiểu từ bài và chi tiết làm căn cứ.

Phiếu học tập số 2

Nhiệm vụ cặp đôi: đọc bài mẫu tả cây bàng và lập dàn ý 3 phần.

  • Tên cây được tả: ...
  • Trình tự chính của bài mẫu (chọn một): theo bộ phận / theo thời gian / theo diễn biến buổi học.
  • Mở bài: ghi ý giới thiệu cây.
  • Thân bài (ghi ý bao quát, ghi ý nét riêng, ghi chi tiết thật):
    • Bao quát: ...
    • Nét riêng: ...
    • Chi tiết về mùa: ...
  • Kết bài: ghi ý về ích lợi, tình cảm, cách chăm.
  • Ý trùng hoặc lạc đề cần cắt: ...

Hướng dẫn về nhà

  • Lập dàn ý 3 phần cho bài văn tả một cây em đã quan sát (ở nhà, ở trường hoặc ngoài công viên), có trình tự rõ và ít nhất ba chi tiết riêng; không bẻ cành, hái hoa để quan sát.
  • Kể lại câu chuyện “Về quê ngoại” cho người thân nghe, giữ đủ năm chặng và kết thúc; nhờ người thân hỏi một câu về nguyên nhân hoặc kết quả và trả lời.
  • Đọc lại bài “Cái cầu”, tìm thêm một chi tiết thể hiện tình cảm gia đình và ghi vào vở để chia sẻ trong tiết học sau.
  • Truy cập trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-22-cai-cau) để luyện các bài tập tương tác của bài 22.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.