NeoEdu
Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 10. Quê hương trong tôi

Giáo án Bài 21. Những cánh buồm

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính của bài “Những cánh buồm”: người kể yêu cánh buồm đi cùng thuyền trên sông; buồm gắn với người lao động và gắn bó lâu dài với dòng sông.
  • Giải thích được vì sao tác giả nhân hóa cánh buồm và so sánh màu buồm với áo của mẹ, chị, cha.
  • Nhận biết và giải thích được tác dụng của dấu ngoặc đơn: đánh dấu phần chú thích, giải thích thêm trong câu.
  • Vận dụng được cấu trúc mở bài (trực tiếp hoặc gián tiếp) và kết bài (không mở rộng hoặc mở rộng) cho bài văn tả cây cối.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu lời tóm tắt bài “Những cánh buồm”, nhận biết dấu ngoặc đơn, viết mở bài và kết bài tả cây cối; nghe và nói khi trình bày kết quả nhóm.
  • Năng lực văn học: cảm nhận hình ảnh nhân hóa, so sánh và tình cảm của người kể dành cho cánh buồm, con thuyền và những người lao động.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc lời tóm tắt, tự đối chiếu nội dung với văn bản và tự kiểm tra đáp án các bài tập.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm, cặp đôi, trình bày ý kiến rõ ràng, lắng nghe và nhận xét bạn.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng cách mở bài, kết bài để viết đoạn văn về một cây quen thuộc của em.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS tích cực tham gia các hoạt động, hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và bài viết mở bài, kết bài.
  • Trách nhiệm: HS biết giữ gìn cây cối xung quanh, không bẻ cành, hái hoa khi quan sát.
  • Nhân ái: HS biết trân trọng công việc lao động vất vả của cha mẹ, người thân và những người dân làm nghề sông nước.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Tranh minh họa thuyền buồm trên sông (in khổ lớn hoặc chiếu lên màn hình).
  • Bảng phụ ghi lời tóm tắt bài “Những cánh buồm”, câu ví dụ về dấu ngoặc đơn và bài mẫu tả cây bàng.
  • Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (in cho mỗi nhóm).
  • Thẻ mảnh ghép ba màu (ba mạch nội dung) và bút dạ, bảng nhóm.
  • Trang bài học số NeoEdu (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác): neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-21-nhung-canh-buom (dùng ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 4, vở ghi, bút chì, bút màu, bút bi.
  • Bút dạ và giấy nháp để viết mở bài, kết bài.
  • Thiết bị để truy cập trang bài học số NeoEdu khi GV hướng dẫn (nếu lớp có điều kiện).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 7 phút

Thuyền buồm trên sông quê

Mục tiêu

Tạo hứng thú, huy động vốn hiểu biết của HS về sông nước, thuyền buồm và liên hệ với bài đọc.

Nội dung

Trò chơi “Nối tiếp từ”: HS quan sát tranh thuyền buồm, lần lượt nêu một từ chỉ màu sắc hoặc hình dáng của cánh buồm; sau đó trả lời câu hỏi gợi mở của GV.

Sản phẩm dự kiến

Danh sách từ ngữ HS nêu về cánh buồm (ví dụ: trắng, nâu, căng, no gió, lướt sóng) và câu trả lời về nơi các em đã thấy thuyền buồm.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu hoặc treo tranh thuyền buồm trên sông và hỏi: “Các em đã thấy thuyền buồm ở đâu? Màu cánh buồm làm em nghĩ đến điều gì?”

    Học sinh

    HS quan sát tranh, suy nghĩ và trả lời. Dự kiến: “Em thấy thuyền buồm ở sông quê và ngoài biển.” “Em nghĩ đến màu áo của mẹ khi đi làm đồng.”

  2. Giáo viên

    GV tổ chức trò chơi: lần lượt từng nhóm nêu một từ về cánh buồm, nhóm nào không nghĩ ra từ mới thì bị loại. GV ghi các từ lên bảng.

    Học sinh

    Các nhóm lần lượt nói từ của mình, không lặp lại từ đã có. Dự kiến: “trắng”, “nâu”, “căng gió”, “lướt sóng”, “lặng lẽ”.

  3. Giáo viên

    GV nhận xét nhanh và hỏi: “Những từ các em vừa tìm có gợi cho em cảm xúc gì về cánh buồm không?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Em thấy cánh buồm rất đẹp và gần gũi.” “Em thấy cánh buồm gợi nhớ đến người lao động trên sông.”

  4. Giáo viên

    GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta cùng đọc bài “Những cánh buồm” của Băng Sơn, học dấu ngoặc đơn và cách viết mở bài, kết bài tả cây cối.” GV ghi tên bài lên bảng.

    Học sinh

    HS nhắc lại tên bài, mở sách và chuẩn bị tinh thần học tập.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 20 phút

Khám phá nội dung bài đọc bằng kĩ thuật mảnh ghép

Mục tiêu

HS nắm được ba mạch nội dung của bài “Những cánh buồm”, hiểu chi tiết và ý nghĩa của bài.

Nội dung

Chia lớp thành ba nhóm chuyên gia ứng với ba mạch nội dung; mỗi nhóm đọc lời tóm tắt, hoàn thành Phiếu học tập số 1. Sau đó, HS ghép sang nhóm mới (mỗi nhóm có đủ chuyên gia của ba mạch) để chia sẻ kết quả.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã điền đầy đủ; kết luận của lớp về nội dung và ý nghĩa bài “Những cánh buồm”.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành ba nhóm chuyên gia, giao mỗi nhóm một mạch: (1) người kể yêu buồm qua màu sắc quen; (2) buồm theo thuyền trong ngày đẹp và lúc bão; (3) buồm trở thành biểu tượng gắn bó với người và sông. GV phát Phiếu học tập số 1 và nhắc: “Đây là lời tóm tắt, không phải toàn văn tác phẩm.”

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, đọc lời tóm tắt thầm trong sách hoặc trên bảng phụ, gạch chân chi tiết liên quan đến mạch được giao.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý HS dựa vào văn bản để trả lời. Với nhóm 1, GV hỏi: “Màu buồm gợi nhớ tới ai?” Với nhóm 2: “Buồm làm gì trong ngày đẹp và khi bão?” Với nhóm 3: “Tác giả hình dung cánh buồm như thế nào?”

    Học sinh

    Các nhóm thảo luận, điền phiếu. Dự kiến: nhóm 1: “Màu buồm gợi áo của mẹ, chị và cha lao động.” Nhóm 2: “Ngày đẹp buồm no gió đưa thuyền xuôi ngược; khi bão buồm được hạ xuống trong bến.” Nhóm 3: “Cánh buồm như người bạn cần cù, bền bỉ của con người.”

  3. Giáo viên

    GV yêu cầu HS ghép sang nhóm mới, lần lượt từng chuyên gia trình bày mạch của mình. GV hỏi thêm: “Dù tàu lớn ngày càng nhiều, điều gì vẫn còn lại với cánh buồm?”

    Học sinh

    Mỗi HS trình bày phần mình đã tìm hiểu, các bạn lắng nghe và bổ sung. Dự kiến: “Dù tàu lớn ngày càng nhiều, buồm vẫn sống trong cảnh sông và kí ức.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: bài văn nhân hóa cánh buồm để nói về lao động và tình người; so sánh màu buồm với áo người thân giúp hình ảnh gần gũi. GV hỏi: “Bài văn giúp em yêu thêm điều gì?”

    Học sinh

    HS nêu ý nghĩa bài đọc. Dự kiến: “Bài văn thể hiện tình yêu quê hương, sông nước và sự trân trọng người lao động.”

Hoạt động 2.2: Khám phá · 13 phút

Dấu ngoặc đơn

Mục tiêu

HS nhận biết và giải thích được tác dụng của dấu ngoặc đơn trong câu.

Nội dung

Phân tích câu mẫu “Ông em trồng cây bàng (một loại cây cho bóng mát) ở sân.” để tìm ra tác dụng của dấu ngoặc đơn; thảo luận cặp đôi về các lưu ý khi dùng. HS làm Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 đã hoàn thành; HS nêu đúng tác dụng dấu ngoặc đơn và đặt được một câu có dấu ngoặc đơn.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV viết câu mẫu lên bảng và đặt câu hỏi: “Phần nằm trong dấu ngoặc đơn là gì? Nếu bỏ phần đó đi thì ý chính của câu còn không?”

    Học sinh

    HS đọc câu mẫu, suy nghĩ và trả lời. Dự kiến: “Phần trong ngoặc là giải thích thêm về cây bàng.” “Nếu bỏ đi thì câu vẫn còn ý chính là ông trồng cây bàng ở sân.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn cặp đôi: hai bạn cùng đọc lại câu ví dụ, nêu hai lưu ý khi dùng dấu ngoặc đơn, sau đó tự đặt một câu khác. GV đi giúp các cặp còn lúng túng.

    Học sinh

    HS thảo luận cặp đôi, điền Phiếu học tập số 2. Dự kiến lưu ý: “Phải có đủ dấu mở và dấu đóng.” “Không dùng ngoặc đơn để thay mọi dấu phẩy.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 cặp trình bày câu vừa đặt và nhận xét cách dùng dấu ngoặc đơn.

    Học sinh

    Đại diện cặp đọc câu của mình, cả lớp nhận xét. Dự kiến: “Em và mẹ đi chợ (sáng sớm) để mua rau.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: dấu ngoặc đơn đánh dấu phần chú thích, giải thích thêm; phải có đủ hai dấu; khi đọc có thể hạ giọng nhẹ ở phần giải thích.

    Học sinh

    HS ghi nhớ kiến thức vào vở và đọc lại ví dụ với giọng hạ nhẹ ở phần trong ngoặc.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Cấu trúc mở bài và kết bài tả cây cối

Mục tiêu

HS nhận biết được cách mở bài (trực tiếp, gián tiếp) và kết bài (không mở rộng, mở rộng) trong bài văn tả cây cối.

Nội dung

HS đọc bài mẫu tả cây bàng ở sân trường, xác định phần mở bài, thân bài, kết bài; phân tích cách mở và cách kết. HS làm Phiếu học tập số 3.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 đã hoàn thành; HS nêu được đặc điểm của mở bài trực tiếp, mở bài gián tiếp và hai kiểu kết bài.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV treo bài mẫu tả cây bàng và hỏi: “Câu nào giới thiệu cây ngay từ đầu? Câu nào nêu cảm nghĩ hoặc việc làm ở cuối bài?”

    Học sinh

    HS đọc bài mẫu, tìm câu mở bài và kết bài. Dự kiến: “Câu mở đầu là “Góc sân trường em có một cây bàng già.”” “Câu kết là “Em nhặt rác quanh gốc để cây luôn có một khoảng đất sạch.””

  2. Giáo viên

    GV chia nhóm 4 HS, phát Phiếu học tập số 3. GV gợi ý: mở gián tiếp thường bắt đầu từ kỉ niệm hoặc tình huống; kết bài mở rộng thường nêu hành động hoặc mong muốn.

    Học sinh

    Nhóm thảo luận, so sánh hai cách mở và hai cách kết, điền phiếu. Dự kiến: “Mở gián tiếp: “Mỗi giờ ra chơi, chúng em thường tìm một chỗ mát để đọc sách.”” “Kết mở rộng nêu việc sẽ giữ gốc cây sạch.”

  3. Giáo viên

    GV mời đại diện nhóm trình bày; GV ghi nhanh các ý đúng lên bảng.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV chốt: mở bài giới thiệu cây; kết bài nêu cảm nghĩ hoặc mở rộng bằng hành động, mong muốn; dù chọn cách nào cũng phải liên quan đúng đối tượng.

    Học sinh

    HS ghi vào vở: mở bài trực tiếp, mở bài gián tiếp, kết bài không mở rộng, kết bài mở rộng.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập dấu ngoặc đơn, từ ngữ và đọc hiểu

Mục tiêu

HS củng cố kiến thức về nội dung bài đọc, dấu ngoặc đơn và nghĩa của từ ngữ trong bài.

Nội dung

HS làm các bài tập 2, 3, 4, 5, 6, 7 trong bài học (có thể làm trên trang bài học số NeoEdu hoặc vở). GV hướng dẫn làm theo cặp đôi, sau đó chữa bài.

Sản phẩm dự kiến

Kết quả làm bài tập có đáp án như sau: (2) B – Áo của những người trong gia đình; (3) Sai – Khi dông bão, buồm được hạ xuống trong bến, không căng hết trên thuyền đi giữa sông; (4) Thứ tự đúng: người kể yêu buồm qua màu sắc quen → buồm theo thuyền trong ngày đẹp và lúc bão → buồm trở thành biểu tượng gắn bó với người, sông; (5) lam lũ – vất vả trong lao động, cuộc sống; nhẫn nại – bền bỉ, chịu khó mà không vội bỏ; chung thủy – gắn bó, trước sau không đổi; (6) C – Bổ sung năm sinh, năm mất; (7) A – Từ thân, cành, lá rồi biến đổi theo mùa.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu nhiệm vụ: làm bài 2–7 theo cặp đôi trong 8 phút. Với câu 3, GV nhắc: “Hãy đối chiếu với lời tóm tắt trước khi trả lời.”

    Học sinh

    HS đọc đề, cặp đôi thảo luận và ghi đáp án vào vở hoặc trên thiết bị.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp kiểm tra và gợi ý. Khi các cặp làm xong, GV mở trang bài học số NeoEdu để HS đối chiếu nhanh.

    Học sinh

    HS làm bài, đối chiếu với trang bài học số NeoEdu và sửa lỗi nếu có.

  3. Giáo viên

    GV mời 3 cặp chữa lần lượt câu 2, câu 3, câu 6 và hỏi: “Em căn cứ vào đâu để chọn đáp án này?”

    Học sinh

    HS trả lời, dẫn chứng từ lời tóm tắt. Dự kiến: “Em chọn B vì màu buồm gợi áo của mẹ, chị và cha.”

  4. Giáo viên

    GV chốt đáp án và nhấn mạnh: dấu ngoặc đơn dùng để chú thích, không dùng để hỏi hay nêu lời thoại.

    Học sinh

    HS sửa bài, ghi lại các câu sai để rút kinh nghiệm.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Viết mở bài và kết bài tả cây cối

Mục tiêu

HS viết được một mở bài và một kết bài phù hợp với đối tượng là cây em quan sát.

Nội dung

GV nêu đề: “Viết một mở bài và một kết bài phù hợp với yêu cầu: Tả một cây em quan sát, có trình tự rõ và ít nhất ba chi tiết riêng, không gây hại cây.” HS viết theo cặp đôi, sau đó đọc cho nhau nghe và nhận xét theo tiêu chí.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS có một mở bài và một kết bài hoàn chỉnh, đúng đối tượng; mở bài dùng một trong hai cách (trực tiếp hoặc gián tiếp), kết bài dùng cảm nghĩ hoặc mở rộng. Ví dụ tham khảo: Mở trực tiếp: “Góc sân trường em có một cây bàng già.” Kết mở rộng: “Em sẽ giữ gốc cây sạch và không bẻ cành để bóng bàng còn xanh qua nhiều mùa học.”

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu đề và nhắc tiêu chí: đúng đối tượng, mở bài giới thiệu cây, kết bài nêu tình cảm hoặc việc làm; không bẻ cành, hái hoa.

    Học sinh

    HS đọc đề, chọn một cây quen thuộc để viết.

  2. Giáo viên

    GV cho HS viết nháp mở bài và kết bài trong 8 phút; GV đi quanh lớp, gợi ý HS dùng chi tiết về màu sắc, mùi, âm thanh, ánh sáng nếu đã quan sát.

    Học sinh

    HS viết mở bài, kết bài vào giấy nháp; sau đó đổi bài cho bạn cùng cặp, đọc và góp ý.

  3. Giáo viên

    GV mời 3 HS đọc mở bài và kết bài của mình; cả lớp nhận xét theo tiêu chí: đúng đối tượng, có liên quan đến cây, có cảm xúc hoặc việc làm cụ thể.

    Học sinh

    HS đọc bài, các bạn nhận xét. Dự kiến: “Mở bài của bạn giới thiệu đúng cây bạn tả.” “Kết bài của bạn nêu việc chăm cây, rất hợp lí.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: mở bài và kết bài phải liên quan đúng đối tượng, không dùng một câu kết cho mọi bài.

    Học sinh

    HS chỉnh sửa bài viết của mình và ghi vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 20 phút

Viết đoạn văn tả cây em yêu thích

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về mở bài, kết bài và dấu ngoặc đơn để viết đoạn văn ngắn tả một cây gần gũi với em.

Nội dung

HS chọn một cây quen thuộc ở sân trường, nhà hoặc vườn; quan sát qua quan sát thực tế hoặc hình ảnh đã có, không bẻ cành, hái hoa; viết một đoạn văn gồm mở bài, thân bài ngắn (ít nhất ba chi tiết riêng) và kết bài; trong đoạn có ít nhất một câu dùng dấu ngoặc đơn.

Sản phẩm dự kiến

Một đoạn văn ngắn hoàn chỉnh về cây em yêu thích, có mở bài, thân bài, kết bài và một câu dùng dấu ngoặc đơn đúng cách.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu nhiệm vụ và nhắc: “Các em quan sát cây thật kĩ, không bẻ cành, hái hoa. Khi viết, hãy dùng một câu có dấu ngoặc đơn để giải thích thêm.”

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, chọn cây và suy nghĩ về các chi tiết sẽ tả.

  2. Giáo viên

    GV cho HS viết đoạn văn trong khoảng 12 phút; GV nhắc HS tả theo một trình tự rõ ràng (bộ phận hoặc theo mùa).

    Học sinh

    HS viết đoạn văn vào vở hoặc giấy, đảm bảo đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài.

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS đọc đoạn văn trước lớp; GV nhận xét về trình tự, chi tiết và cách dùng dấu ngoặc đơn.

    Học sinh

    HS đọc đoạn văn, các bạn lắng nghe và góp ý.

  4. Giáo viên

    GV tổng kết: cây cối quanh em rất gần gũi; khi chăm sóc và giữ gìn cây, em đã thể hiện trách nhiệm với môi trường.

    Học sinh

    HS lắng nghe, rút kinh nghiệm và hứa sẽ chăm sóc cây xanh quanh mình.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc lời tóm tắt bài “Những cánh buồm” và điền vào bảng sau:

  • Mạch nội dung của nhóm em: ……………………………
  • Chi tiết tìm được trong bài: ……………………………
  • Câu hỏi 1: Màu cánh buồm gợi người kể nhớ tới điều gì?
  • Câu hỏi 2: Buồm làm gì trong ngày đẹp và khi có bão?
  • Câu hỏi 3: Tác giả hình dung cánh buồm như thế nào?
  • Câu hỏi 4: Dù tàu lớn ngày càng nhiều, điều gì vẫn còn với cánh buồm?
  • Ý nghĩa của mạch nội dung nhóm em: ……………………………

Phiếu học tập số 2

Câu mẫu: Ông em trồng cây bàng (một loại cây cho bóng mát) ở sân.

  • Phần trong dấu ngoặc đơn là: ……………………………
  • Tác dụng của dấu ngoặc đơn: ……………………………
  • Nếu bỏ phần trong ngoặc, ý chính của câu còn không? ……………………………
  • Hai lưu ý khi dùng dấu ngoặc đơn:
    • ……………………………
    • ……………………………
  • Em hãy đặt một câu có dấu ngoặc đơn: ……………………………

Phiếu học tập số 3

Đọc bài mẫu tả cây bàng và điền bảng sau:

  • Mở bài trực tiếp là câu: ……………………………
  • Mở bài gián tiếp (em tự đặt một ví dụ): ……………………………
  • Kết bài không mở rộng là câu: ……………………………
  • Kết bài mở rộng là câu: ……………………………
  • Đặc điểm của mở bài: giới thiệu đối tượng; mở gián tiếp thường bắt đầu từ ……………………………
  • Đặc điểm của kết bài: nêu cảm nghĩ hoặc mở rộng bằng ……………………………

Hướng dẫn về nhà

  • Đọc lại lời tóm tắt bài “Những cánh buồm” thành tiếng, chú ý ngắt nghỉ đúng ở ranh giới cụm từ và dấu câu; sau đó nói 2–3 câu về điều em tâm đắc nhất trong bài.
  • Hoàn thiện đoạn văn tả cây em yêu thích đã viết trên lớp, bổ sung ít nhất ba chi tiết riêng (màu sắc, hình dáng, âm thanh, ánh sáng hoặc mùi) và kiểm tra lại mở bài, kết bài.
  • Tìm trong sách, báo hoặc sách tham khảo hai câu có dấu ngoặc đơn, nêu tác dụng của từng dấu ngoặc đơn và chép vào vở.
  • Ôn lại kiến thức về cấu trúc mở bài, kết bài và cách dùng dấu ngoặc đơn để chuẩn bị cho tiết học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.