Tiếng ViệtLớp 4Phần 7. Sống để yêu thương

Giáo án Bài 2. Vệt phấn trên mặt bàn

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính của bài “Vệt phấn trên mặt bàn”: Minh thay đổi cách nghĩ và hành động sau khi biết Thi Ca phải chữa tay phải.
Giải thích được vì sao Minh ân hận và xóa đường phấn, dựa trên chi tiết trong lời tóm tắt.
Sắp xếp được các ý theo đúng mạch nội dung của bài (kẻ đường phấn → cô báo tin → Minh ân hận, xóa đường).
Nêu được nghĩa của các từ ranh giới, ân hận, cảm thông và vận dụng được trong câu.
Vận dụng được cách tìm ý cho đoạn văn nêu tình cảm về một người gần gũi: đối tượng, kỉ niệm cụ thể, cảm xúc, mong muốn.
Nêu được cách giúp một bạn gặp khó khăn: hỏi bạn cần gì, đề xuất việc vừa sức và tôn trọng lời từ chối.
Năng lực ngôn ngữ: đọc đúng ngắt nghỉ theo dấu câu, đọc hiểu chi tiết, tìm ý cho đoạn văn nêu tình cảm và nói – nghe trong tình huống giúp bạn.
Năng lực văn học: nhận biết nhân vật Minh và Thi Ca, nhận ra sự thay đổi trong suy nghĩ của Minh và hiểu thông điệp về sự cảm thông, xóa bỏ ngăn cách trong lòng.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: tự đọc bài, tự ghi ý vào phiếu học tập và tự kiểm tra đáp án theo hướng dẫn.
Giao tiếp và hợp tác: làm việc nhóm, trao đổi, lắng nghe ý kiến bạn khi thảo luận và đóng vai giúp bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: đề xuất cách giúp bạn phù hợp với nhu cầu thực tế và thể hiện sáng tạo khi đóng vai.

3. Phẩm chất

Nhân ái: biết cảm thông, tôn trọng bạn thuận tay trái và sẵn sàng giúp đỡ bạn gặp khó khăn.
Trách nhiệm: hoàn thành phiếu học tập, tham gia đóng vai và thực hiện bài viết ở nhà đúng thời hạn.
Trung thực: phân biệt chi tiết có trong văn bản với suy nghĩ riêng của bản thân khi trả lời và viết bài.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Sách Tiếng Việt 4 (Kết nối tri thức với cuộc sống), tập 2, bài “Vệt phấn trên mặt bàn”.
Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi sẵn mạch nội dung của bài và các từ khóa: ranh giới, ân hận, cảm thông.
Phiếu học tập số 1 và số 2 (in cho mỗi nhóm), bút dạ, băng dính, khăn trải bàn khổ lớn (4 nhóm).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-2-vet-phan-tren-mat-ban, dùng để chiếu bài tập trắc nghiệm trong hoạt động luyện tập.

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 4, vở ghi, bút chì, bút màu.
Bảng con và bút dạ để ghi đáp án nhanh trong hoạt động luyện tập.
Thẻ “Đúng” và “Sai” bằng giấy màu (tự làm từ giấy thường).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đường kẻ trên bàn

Mục tiêu

Kích hoạt trải nghiệm của HS về việc ngồi cạnh bạn và dẫn dắt vào bài đọc.

Nội dung

GV đặt câu hỏi gợi mở về việc chia sẻ chỗ ngồi với bạn. HS quan sát tranh minh họa chủ điểm “Sống để yêu thương” và dự đoán nội dung bài đọc.

Sản phẩm dự kiến

HS kể được một tình huống nhỏ về việc ngồi cạnh bạn và dự đoán được điều bài đọc sẽ nói đến.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hỏi: “Em đã bao giờ ngồi cạnh bạn và phải chia bàn chưa? Khi đó em cảm thấy thế nào?”
Học sinh
HS suy nghĩ và trả lời dự kiến: “Dạ có, em từng kẻ đường bằng bút chì để không ai lấn sang phần của mình.”
Giáo viên
GV treo tranh minh họa, ghi tên bài “Vệt phấn trên mặt bàn” lên bảng và hướng dẫn HS quan sát: “Hai bạn trong tranh đang làm gì? Em đoán điều gì đã xảy ra?”
Học sinh
HS quan sát tranh và đoán: “Hai bạn ngồi chung bàn, có vẻ như có chuyện không vui vì vệt phấn.”
Giáo viên
GV chốt: “Bài đọc hôm nay kể về một vệt phấn trên bàn và chuyện thay đổi trong lòng một bạn nhỏ. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu.”
Học sinh
HS lắng nghe và ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 20 phút

Đọc hiểu văn bản “Vệt phấn trên mặt bàn”

Mục tiêu

HS đọc đúng nhịp, hiểu nội dung, chi tiết và mạch truyện; giải thích được sự thay đổi của Minh; hiểu nghĩa các từ khó.

Nội dung

GV đọc mẫu lời tóm tắt, hướng dẫn cách ngắt nghỉ ở ranh giới cụm từ và dấu câu. HS đọc nhóm và làm Phiếu học tập số 1. Nhóm xác định mạch nội dung, nêu nguyên nhân Minh thay đổi và học nghĩa của các từ ranh giới, ân hận, cảm thông.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành; HS trình bày được mạch nội dung (3 ý) và giải thích được vì sao Minh ân hận, xóa vệt phấn.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu lời tóm tắt, nhấn ở các chỗ ngắt và đổi giọng khi nhắc đến cảm xúc của Minh và Thi Ca. Sau đó GV chia lớp thành 4 nhóm, phát Phiếu học tập số 1 và giao nhiệm vụ: đọc thầm, thảo luận và hoàn thành phiếu trong 8 phút.
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại cách ngắt nghỉ, nhận phiếu và phân công nhóm trưởng, người đọc, người ghi.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ các nhóm còn lúng túng. Gợi ý: “Chi tiết nào cho thấy Minh đã thay đổi? Điều gì khiến Minh hiểu ra?”
Học sinh
HS đọc nhóm, trao đổi và trả lời. Dự kiến: “Khi cô báo Thi Ca phải chữa tay phải, Minh hiểu vì sao bạn phải dùng tay trái nên Minh ân hận.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày mạch nội dung và giải thích nghĩa từ “ranh giới”, “ân hận”, “cảm thông”. GV yêu cầu nhóm khác nhận xét bằng cách chỉ ra chi tiết trong văn bản làm căn cứ.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: “Mạch truyện: Minh kẻ đường phấn vì bị chạm tay → cô cho biết Thi Ca chữa tay phải → Minh ân hận, xóa đường và mong bạn về.” HS khác nhận xét và bổ sung.
Giáo viên
GV chốt: “Bài không nói viết tay trái là sai. Khi biết thêm thông tin, Minh thay đổi cách nhìn và xóa đi ranh giới trong lòng. Đó là thông điệp của bài.” GV nhấn mạnh phân biệt chi tiết trong văn bản với suy nghĩ của người đọc.
Học sinh
HS ghi ý chính vào vở và đọc lại phần Ghi nhớ của bài.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Tìm ý cho đoạn văn về người thân thiết

Mục tiêu

HS biết chọn đối tượng, kỉ niệm cụ thể và cảm xúc để chuẩn bị ý cho đoạn văn nêu tình cảm.

Nội dung

GV hướng dẫn HS ghi ý vào Phiếu học tập số 2 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm chọn một người thân thiết (không nhất thiết là người trong bài đọc), ghi ý ngắn theo từng mục, đánh dấu chi tiết là có thật hay là suy nghĩ riêng. GV dùng bài mẫu tự soạn về bà để minh họa cách làm.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm có một khăn trải bàn gồm ít nhất 4 ý cụ thể; HS phân biệt được chi tiết trong văn bản và suy nghĩ riêng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV trình bày bài mẫu về bà và chỉ ra các ý: tình cảm, kỉ niệm, hành động, cảm nhận, mong muốn. GV nhắc: “Không chỉ lặp rất yêu quý nhiều lần; chọn một hai kỉ niệm làm bằng chứng.”
Học sinh
HS lắng nghe, nhận Phiếu học tập số 2 và khăn trải bàn, chọn người thân thiết để viết ý.
Giáo viên
GV yêu cầu mỗi thành viên viết ý vào ô của mình trên khăn trải bàn, sau đó cả nhóm thống nhất ý chung. GV đi quan sát và hỏi: “Kỉ niệm này có cụ thể không? Cảm xúc có đúng mức không?”
Học sinh
HS viết ý ngắn gọn. Dự kiến: “Ông ngoại – Em nhớ hôm ông dạy em đạp xe. Ông không quát khi em ngã, ông đỡ em dậy và cười. Em thấy yên tâm và muốn luyện tập để ông vui.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm chia sẻ ý đã chọn và yêu cầu HS nhận xét: “Ý này là chi tiết trong văn bản hay suy nghĩ riêng của em?”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét và góp ý.
Giáo viên
GV chốt cách ghi ý: ghi ngắn, không chép câu mẫu có sẵn; với sự vật thật chỉ ghi điều đã quan sát an toàn; với truyện thì đánh dấu chi tiết trong văn bản và suy nghĩ riêng.
Học sinh
HS hoàn thiện Phiếu học tập số 2 và giữ lại để làm bài viết ở nhà.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập đọc hiểu và từ ngữ

Mục tiêu

Củng cố kiến thức về mạch nội dung, chi tiết, nghĩa từ và tiêu chí viết đoạn văn nêu tình cảm.

Nội dung

HS làm các bài tập 2, 3, 4, 5, 7 trong SGK (có thể chiếu trên trang bài học NeoEdu). GV tổ chức trò chơi “Đúng hay Sai” và “Nối nhanh”.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: (1) Bài 2 – Đáp án C: Thi Ca phải chữa cánh tay phải. (2) Bài 3 – Sai: bài không nói viết tay trái là sai. (3) Bài 4 – Mạch đúng: Minh kẻ đường phấn vì bị chạm tay → Cô cho biết Thi Ca đang chữa tay phải → Minh ân hận, xóa đường và mong bạn về. (4) Bài 5 – ranh giới: đường phân chia hai phần; ân hận: day dứt vì việc chưa đúng mình đã làm; cảm thông: hiểu hoàn cảnh, cảm xúc và biết chia sẻ. (5) Bài 7 – Đáp án B: Nêu một kỉ niệm cụ thể.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu câu hỏi bài 2 và bài 3, nêu luật chơi: “Đọc câu hỏi, giơ bảng con đáp án hoặc thẻ Đúng/Sai. Đúng thì cả lớp cổ vũ bằng một cái vỗ tay.”
Học sinh
HS đọc thầm câu hỏi và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV đọc từng câu, đợi HS giơ đáp án, sau đó chiếu đáp án và giải thích ngắn. Với bài 4 và bài 5, GV yêu cầu HS nối nhanh trên bảng phụ.
Học sinh
HS giơ bảng con: “Đáp án C.” “Sai.” HS nối: “ranh giới – đường phân chia hai phần”, “ân hận – day dứt vì việc chưa đúng mình đã làm”, “cảm thông – hiểu hoàn cảnh, cảm xúc và biết chia sẻ”.
Giáo viên
GV hỏi nhanh bài 7: “Vì sao đáp án B đúng? Tại sao không chọn A?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Đáp án B đúng vì đoạn văn có kỉ niệm cụ thể làm bằng chứng. Đáp án A không đúng vì lặp lại nhiều lần thì không làm rõ cảm xúc.”
Giáo viên
GV nhận xét, khen những HS trả lời đúng và giải thích rõ, sau đó nhắc lại những lỗi thường gặp.
Học sinh
HS sửa lại đáp án sai và ghi chú vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Giúp bạn trong tình huống thực tế

Mục tiêu

HS thực hành nói và nghe: cách giúp một bạn gặp khó khăn, hỏi nhu cầu, đề xuất vừa sức và tôn trọng lời từ chối.

Nội dung

Nhóm 3 HS đóng vai: một bạn bị đau tay, một bạn giúp đỡ, một bạn quan sát và nhận xét. Tình huống: bạn không viết được bài do tay đau. Người giúp cần hỏi nhu cầu, đề xuất việc vừa sức, không công khai chuyện riêng của bạn và tôn trọng nếu bạn từ chối.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm trình bày được một đoạn hội thoại ngắn 4–6 câu; HS nêu được ít nhất ba điều cần làm khi giúp bạn.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống và yêu cầu: “Người giúp phải hỏi bạn cần gì, đề xuất việc vừa sức, không làm thay bạn và không kể chuyện riêng của bạn cho người khác.”
Học sinh
HS nhận vai, thảo luận 3 phút và chuẩn bị câu thoại.
Giáo viên
GV đi quan sát các nhóm, gợi ý khi cần: “Em có thể hỏi bạn: Bạn có muốn mình mang hộ sách không?”
Học sinh
HS đóng vai. Dự kiến: “Bạn ơi, bạn có muốn mình mang hộ sách không? Mình có thể đọc yêu cầu cho bạn nghe và nhờ cô giúp đỡ.” Bạn bị giúp: “Cảm ơn bạn, hôm nay mình tự làm được, khi nào cần mình sẽ nhờ.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm đóng vai trước lớp. Sau đó yêu cầu nhóm quan sát nêu nhận xét về cách hỏi, cách đề xuất và cách tôn trọng lời từ chối.
Học sinh
Nhóm quan sát nhận xét: “Bạn hỏi nhu cầu trước khi giúp, không tự làm thay bạn.”
Giáo viên
GV chốt: “Giúp bạn cần đúng nhu cầu, không chỉ làm điều mình thích. Đồng thời giữ kín chuyện riêng của bạn.” GV giao bài viết về nhà.
Học sinh
HS ghi ba điều cần làm khi giúp bạn vào vở và nhận nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc lời tóm tắt bài “Vệt phấn trên mặt bàn” và hoàn thành các câu sau:

Điều gì khiến Minh kẻ vệt phấn chia bàn?

A. Thi Ca sắp chuyển sang bàn khác.
B. Hai tay của hai bạn hay chạm nhau khiến Minh bực.
C. Cô giáo yêu cầu hai bạn chia bàn.

Thông tin nào khiến Minh thay đổi cách nghĩ?

Ghi lại chi tiết trong bài: ………………………………

Sắp xếp các ý theo đúng mạch nội dung (ghi số 1, 2, 3):

……… Minh ân hận, xóa đường phấn và mong bạn sớm trở lại.
……… Minh kẻ đường phấn vì bị chạm tay.
……… Cô cho biết Thi Ca đang chữa tay phải.

Nghĩa của từ “ân hận” là: ………………………………
Theo em, vì sao “ranh giới vật chất được xóa cùng với sự ngăn cách trong lòng”? Giải thích bằng một chi tiết trong bài: ………………………………

Phiếu học tập số 2

Chọn một người thân thiết với em và ghi ý ngắn vào từng mục (không chép câu mẫu có sẵn):

Ai/cái gì (người em muốn nói đến): ………………………………
Ở đâu, khi nào: ………………………………
Chi tiết nổi bật (kỉ niệm hoặc hành động cụ thể): ………………………………
Em nghĩ/cảm thấy gì: ………………………………
Mong muốn hoặc việc em sẽ làm: ………………………………
Lưu ý đánh dấu cho từng ý:
(T): chi tiết có thật hoặc có trong văn bản.
(R): suy nghĩ riêng của em.
Ghi tối thiểu 4 ý cụ thể để chuẩn bị viết đoạn 6–8 câu.

Hướng dẫn về nhà

Dựa vào Phiếu học tập số 2, viết đoạn văn 6–8 câu nêu tình cảm, cảm xúc về một người gần gũi, thân thiết. Đoạn văn cần có ít nhất một kỉ niệm hoặc hành động cụ thể làm bằng chứng, dùng từ cảm xúc đúng mức và kết đoạn bằng mong muốn hoặc việc em sẽ làm.
Tự kiểm tra bài viết theo tiêu chí: nội dung đúng nhiệm vụ, có chi tiết cụ thể, câu văn liên kết và chính tả đúng.
Trong tuần, hãy thực hiện một việc giúp đỡ một bạn trong lớp (hỏi bạn cần gì, không làm thay bạn, giữ kín chuyện riêng của bạn) và ghi lại cảm nhận vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.