Giáo án Bài 1. Hải Thượng Lãn Ông

Tạo hứng thú, giúp HS hình dung về nghề thầy thuốc và việc giúp đỡ người khác trước khi đọc bài.

Trò chơi “Đoán nghề”: GV đưa ra gợi ý, HS đoán nghề. Sau đó HS trả lời câu hỏi: Người làm nghề chữa bệnh giúp em điều gì? Em đã từng thấy ai giúp đỡ người khác như thế chưa?

HS gọi được tên nghề thầy thuốc và chia sẻ một ý về việc cứu giúp người khác; tâm thế sẵn sàng vào bài đọc.

HS hiểu nội dung, chi tiết và ý nghĩa của bài đọc; nhận ra tài năng đi cùng lòng nhân hậu và trách nhiệm của danh y.

Bước 1: GV đọc mẫu lời tóm tắt bài đọc, nhấn ngắt nghỉ ở ranh giới cụm từ. HS đọc thầm, đánh dấu từ khó (danh y, thuyên giảm, nhân hậu).
Bước 2 (mảnh ghép): Nhóm gốc 3 HS, mỗi HS nhận một mạch nội dung: (1) Ông nhận ra giá trị nghề y và học nghề; (2) Ông chữa bệnh, giúp người nghèo; (3) Ông viết sách để lại kiến thức. Các HS cùng mạch họp nhóm chuyên gia, tìm chi tiết trong bài làm bằng chứng, rồi quay về nhóm gốc để giảng lại cho bạn.
Bước 3: Cả lớp trả lời câu hỏi về chi tiết và ý nghĩa, theo Phiếu học tập số 1.
Nội dung đọc: chữ “Lãn Ông” là danh xưng của danh y; lưu ý thông tin năm sinh 1720–1791 thuộc thế kỉ XVIII.

Mỗi nhóm trình bày được ba mạch nội dung kèm một chi tiết làm bằng chứng; HS trả lời đúng các câu hỏi trong Phiếu học tập số 1 và nêu được ý nghĩa của bài: ca ngợi tài năng đi cùng lòng nhân hậu và trách nhiệm.

HS hiểu câu là gì, phân biệt cụm từ với câu, nhận biết hình thức viết hoa và dấu câu.

GV dùng bộ thẻ từ: “trên cành cây” và “Chim hót trên cành cây.” Hỏi HS cụm nào nêu được một ý trọn vẹn. Sau đó HS sắp xếp thẻ từ thành câu đủ ý, đối chiếu với các thẻ: bên dòng sông; vườn của bà; Lan chăm sóc cây. Nhóm 2 làm nhanh Phiếu học tập số 2 (phần sắp xếp và chọn câu rõ nghĩa).

HS nêu được khái niệm câu: diễn đạt ý tương đối trọn vẹn; nhận biết được câu đúng hình thức (chữ đầu viết hoa, cuối câu có dấu) và ghi được ghi nhớ về câu vào vở.

HS nhận biết đặc điểm của đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc: nói rõ tình cảm dành cho ai, vì sao, có kỉ niệm cụ thể làm bằng chứng.

Đọc bài mẫu “Em biết ơn bà…” theo ba câu hỏi: người viết muốn làm gì? Thông tin sắp theo cách nào? Chi tiết nào làm rõ mục đích? HS dùng bút đánh dấu phần mở, phần chính, phần kết hoặc các mục thông tin. Sau đó HS viết thử một câu mở đầu bằng lời riêng.

HS chỉ ra được mục đích của đoạn (bày tỏ lòng biết ơn bà), đánh dấu được phần mở, chính, kết và viết được một câu mở đầu bằng lời riêng.

HS vận dụng kiến thức đọc hiểu, từ ngữ và câu để làm các bài tập 2 đến 6.

Bài 2: Việc nào cho thấy lòng nhân hậu của danh y? A. Chỉ chữa khi gia đình trả đủ tiền trước; B. Chữa miễn phí và giúp thêm gia đình nghèo; C. Khuyên người nghèo tự lo mà không thăm khám.
Bài 3: Ông chỉ coi học y là cách chữa riêng cho mình. (Đúng hay sai?)
Bài 4: Xếp các ý theo mạch nội dung của bài.
Bài 5: Nối từ với nghĩa: danh y, thuyên giảm, nhân hậu.
Bài 6: Dòng nào là câu rõ nghĩa, đúng hình thức? A. Bên dòng sông; B. vườn của bà; C. Lan chăm sóc cây.
Học liệu số NeoEdu có bài tập tương tác tương ứng để HS kiểm tra nhanh.

Đáp án: Bài 2: B. Bài 3: Sai (ông học y để chữa bệnh và cứu giúp người, không chỉ cho riêng mình). Bài 4: (1) Ông nhận ra giá trị nghề y và học nghề; (2) Ông chữa bệnh, giúp người nghèo; (3) Ông viết sách để lại kiến thức. Bài 5: danh y – thầy thuốc giỏi, có tiếng; thuyên giảm – bệnh bớt nặng; nhân hậu – có lòng thương và đối xử tốt với người. Bài 6: C (Lan chăm sóc cây.).

HS áp dụng cách viết đoạn nêu tình cảm để phân tích một đoạn mẫu và rút ra điều áp dụng được vào bài của mình.

Bài 7: Cách viết nào giúp cảm xúc có căn cứ? A. Nêu một kỉ niệm cụ thể; B. Lặp “rất yêu quý” năm lần; C. Bỏ hết việc làm của người đó.
Bài 8: Phân tích bài mẫu “Em biết ơn bà…”: chỉ ra mục đích, hai chi tiết phù hợp và một điều có thể áp dụng vào bài của em.
HS làm việc theo cặp, ghi kết quả vào Phiếu học tập số 3.

Đáp án bài 7: A. Bài 8 (gợi ý): mục đích là bày tỏ lòng biết ơn bà; hai chi tiết phù hợp là bà cùng em gom đất sau khi em làm đổ chậu cây và bà chỉ cách đặt chậu vào nơi chắc chắn; điều áp dụng được là dùng một kỉ niệm cụ thể để giải thích tình cảm và kết đoạn bằng mong muốn hoặc việc sẽ làm.

HS luyện đọc thành tiếng lời tóm tắt, nói ý tâm đắc và viết một đoạn ngắn nêu tình cảm của mình với người thân hoặc thầy cô.

Bài 9: HS đọc thành tiếng lời tóm tắt cho bạn nghe, sau đó nói 2–3 câu giải thích điều em tâm đắc nhất. Tiêu chí bạn chấm: đọc chính xác; ngắt nghỉ, âm lượng phù hợp; ý giải thích có chi tiết.
Sau đó HS viết một đoạn 5–7 câu về người em yêu quý, theo cấu trúc: nêu tình cảm và đối tượng; kể một kỉ niệm cụ thể; kết đoạn bằng mong muốn hoặc việc em sẽ làm.

HS đọc thành tiếng đúng, nói được 2–3 câu về điều tâm đắc có chi tiết; viết được đoạn 5–7 câu có đủ ba phần, đúng hình thức câu. Phần viết hoàn thiện được giao về nhà.