Giáo án Bài 4. Tiết 6, 7 (trang 143, 144, 145)

Kích hoạt lại kiến thức về hai văn bản đã học và tạo không khí sôi nổi đầu tiết ôn tập.

Trò chơi “Đoán văn bản qua chi tiết”: GV đọc lần lượt 4 mô tả ngắn, không nêu tên văn bản (ví dụ: một thế giới nơi con vật làm những việc khác thường; một bạn thành phố nghỉ hè ở quê và tập câu cá; một chú mèo có mảng lông trắng trước ngực). HS giơ thẻ hoặc đọc to tên văn bản đoán được.

HS gọi đúng tên hai văn bản “Nhắm mắt lại” và “Hương vị đồng quê” theo từng mô tả và nêu được một lí do ngắn.

HS hệ thống được mạch nội dung của hai văn bản, nhận ra nhân vật và phân biệt được mơ tưởng với việc được kể như trải nghiệm.

Hoạt động nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm có một khăn chia 4 ô, cùng hoàn thành Phiếu học tập số 1. Các ô gồm: mạch nội dung của “Nhắm mắt lại”; mạch nội dung của “Hương vị đồng quê”; nhân vật Nam và Siêng; cách phân biệt mơ tưởng với trải nghiệm. Căn cứ vào tóm tắt đã cho, HS không thêm chi tiết ngoài ngữ liệu.

Khăn trải bàn của nhóm đã điền đủ 4 ô, trong đó: “Nhắm mắt lại” là thế giới tưởng tượng, người và vật có thể làm điều khác thường; “Hương vị đồng quê”: Nam nghỉ hè ở Thất Sơn, Siêng dẫn Nam câu cá rồi thưởng thức món cá địa phương, Nam chuyển từ nhớ trò chơi thành phố sang thích trải nghiệm ở quê và nhận ra bạn hiền, không cười chê mình. Mơ tưởng là điều không có thật trong câu chuyện tưởng tượng; trải nghiệm là việc nhân vật làm hoặc được kể như có thật.

HS nhắc lại cách phân loại danh từ, động từ, tính từ dựa trên nghĩa và chức năng trong câu; nêu đúng tác dụng của dấu gạch ngang.

GV dùng câu “Bạn Nam chăm chỉ đọc sách” làm ví dụ mẫu để phân loại từ: Nam, bạn, sách gọi tên sự vật (danh từ); đọc chỉ hoạt động (động từ); chăm chỉ nêu đặc điểm (tính từ). GV nhấn mạnh không kết luận chỉ dựa vào vị trí của từ trong câu. Sau đó GV trình bày dấu gạch ngang: đặt đầu dòng khi đánh dấu lời nói trực tiếp của nhân vật (mỗi lượt lời xuống dòng, mở đầu bằng gạch ngang) hoặc đánh dấu các ý liệt kê; không nhầm với gạch nối trong tên phiên âm.

HS trình bày được bảng phân loại: danh từ (Nam, bạn, sách), động từ (đọc), tính từ (chăm chỉ); nêu được hai tác dụng của dấu gạch ngang đầu dòng và phân biệt được với gạch nối trong tên phiên âm.

HS nêu được cấu trúc ba phần của bài văn tả con vật và nhận ra cách chọn chi tiết riêng, cách quan sát an toàn.

GV chiếu đoạn văn mẫu về chú mèo Mơ (đọc theo văn bản trên slide). GV hướng dẫn HS tìm: câu mở bài giới thiệu con vật; các câu thân bài tả đặc điểm nổi bật (mảng lông trắng trước ngực, hai tai hướng về cửa) và hoạt động (bước nhẹ trên hiên, cuộn mình bên chân bà); câu kết bài nêu tình cảm và cách chăm sóc (thích nhìn từ xa, xin phép bà trước khi chăm chú). GV nhấn mạnh: chọn chi tiết riêng thay vì liệt kê mọi bộ phận; so sánh hoặc nhân hoá vừa phải; quan sát từ xa, không chọc con vật.

HS nêu đúng: mở bài – giới thiệu con vật (chú mèo Mơ ở nhà bà); thân bài – đặc điểm và hoạt động (mảng lông trắng, hai tai, bước nhẹ, cuộn mình); kết bài – tình cảm và cách chăm sóc (nhìn từ xa, xin phép bà). HS ghi được quy tắc viết ngắn gọn vào vở.

Vận dụng kiến thức đọc hiểu và luyện từ, câu để làm bài tập ngắn, có đáp án rõ ràng.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm 5 câu: Câu 1 (điều gì làm Nam thêm quý Siêng, chọn A, B hoặc C); Câu 2 (đúng hay sai về thế giới Nhắm mắt lại); Câu 3 (nối từ trong “Lan đọc quyển sách mới” với loại từ); Câu 4 (chức năng dấu gạch ngang trong “– Mời bạn vào nhà!”, chọn A, B hoặc C); Câu 5 (nối diễn biến thái độ của Nam và Siêng theo ngữ liệu). GV chữa đáp án ngay sau khi nhóm hoàn thành.

Đáp án: Câu 1 là B (Siêng chia sẻ trải nghiệm và không chê bạn, căn cứ lời tóm tắt); Câu 2 là Sai (không có căn cứ trong ngữ liệu, không thay chi tiết bằng điều mình đoán); Câu 3: Lan – danh từ, đọc – động từ, mới – tính từ; Câu 4 là B (đánh dấu lời nhân vật); Câu 5: Nam lúc đầu – Nhớ sinh hoạt thành phố; Siêng – Chia sẻ trải nghiệm ở quê; Nam về sau – Thêm quý hương vị và tình bạn.

HS viết được một đoạn văn theo một trong hai đề, đủ bố cục, có căn cứ; biết góp ý bạn và tự sửa bài.

HS chọn một trong hai đề: (1) tả con vật em từng nuôi hoặc nhìn thấy và có ấn tượng; (2) viết đoạn tưởng tượng mới dựa trên câu chuyện đã đọc hoặc nghe. HS chỉ chọn một dạng và đảm bảo đủ ba phần. Sau khi viết, HS đổi bài cho bạn cùng bàn, mỗi bạn nêu một điểm rõ và một chỗ cần bổ sung, rồi tự sửa bằng bút màu khác để nhận ra điều thay đổi. Gợi ý đọc mẫu: GV yêu cầu một HS đọc đoạn mẫu về chú mèo Mơ và trả lời câu hỏi “Hoạt động nào làm rõ dáng đi của Mơ?” (đáp án: bước nhẹ trên hiên rồi cuộn mình bên chân bà).

Bài viết 8–10 câu theo một đề, đủ ba phần; phiếu góp ý của bạn ghi một điểm rõ và một chỗ cần bổ sung; bài đã sửa bằng màu khác. Tiêu chí người lớn đánh giá: đúng yêu cầu và kiểu bài (3 điểm); chi tiết và ý có căn cứ (3 điểm); bố cục và liên kết câu (2 điểm); câu, từ, chính tả (2 điểm). Chấp nhận cách viết khác hợp lí, không chấm tự động.

HS trình bày được một ý kèm chi tiết minh chứng bằng lời nói rõ ràng, đồng thời vận dụng cách quan sát an toàn và tôn trọng trong thực tế.

HS chọn một ý trong ngữ liệu (ví dụ: Nam thay đổi thái độ với quê hương; Siêng không chê bạn; mơ tưởng khác với trải nghiệm), trình bày 1 phút trước bạn cùng bàn, sau đó trả lời câu hỏi “Chi tiết nào giúp bạn nghĩ vậy?”. HS lắng nghe và góp ý bằng hai câu nhận xét: một điểm rõ, một điều có thể nói thêm. Sau đó GV đặt tình huống thực tế: khi đi chơi ở quê hoặc công viên, muốn quan sát con vật hay món ăn địa phương thì làm thế nào để an toàn và tôn trọng?

HS nói được một ý kèm chi tiết minh chứng (đúng thông tin 3 điểm; nêu chi tiết 3 điểm; rõ tiếng và ngắt nghỉ 2 điểm; lắng nghe và trả lời 2 điểm); HS nêu được ít nhất hai việc nên và không nên khi quan sát con vật, món ăn địa phương (nên quan sát từ xa, không chọc con vật, không tự dùng lửa, không câu ở chỗ nước nguy hiểm, không ăn thực phẩm lạ khi chưa có người lớn). Không chấm tự động.