Tiếng ViệtLớp 4Phần 8. Uống nước nhớ nguồn

Giáo án Bài 13. Vườn của ông tôi

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính của bài “Vườn của ông tôi”: người cháu về quê, được bà dẫn thăm vườn ông trồng và nhớ ông qua cây cối, công chăm sóc và nếp sinh hoạt gia đình.
Giải thích được vì sao cây trong vườn giúp người cháu nhớ ông, và phân biệt được chi tiết có trong bài với phần người cháu tưởng tượng.
Nhận biết được trạng ngữ chỉ thời gian (trả lời Khi nào? Bao giờ?) và trạng ngữ chỉ nơi chốn (trả lời Ở đâu?); dùng được dấu phẩy để tách trạng ngữ đầu câu.
Viết được đoạn văn ngắn nêu ý kiến về lí do thích một câu chuyện về tình yêu thương hoặc lòng biết ơn, có tên truyện, lí do kèm chi tiết và phần nhận xét ở cuối.
Năng lực ngôn ngữ: đọc đúng, ngắt nghỉ theo cụm từ và dấu câu; nhận biết và sử dụng trạng ngữ chỉ thời gian, nơi chốn; viết đoạn nêu ý kiến rõ lí do và có chi tiết làm căn cứ.
Năng lực văn học: cảm nhận tình cảm gia đình và lòng biết ơn qua hình ảnh khu vườn; nhận ra cách tác giả dùng cây cối và lời kể để gợi kỉ niệm.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: đọc lời tóm tắt, tự trả lời câu hỏi và tự kiểm tra đáp án trên phiếu học tập.
Giao tiếp và hợp tác: trao đổi theo cặp và nhóm khi sắp xếp mạch nội dung, phân loại trạng ngữ, góp ý cho câu viết của bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: xác định căn cứ trong bài để trả lời, sửa câu chung chung thành câu có lí do và chi tiết cụ thể.

3. Phẩm chất

Nhân ái: biết trân trọng công lao của ông bà, cha mẹ và người thân trong gia đình qua việc chia sẻ kỉ niệm.
Trách nhiệm: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và phần viết ý kiến, nộp bài đúng thời hạn.
Trung thực: nêu đúng điều có trong bài, không lấy phần tưởng tượng làm chi tiết thật khi trả lời.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Sách giáo khoa Tiếng Việt 4, tập 2, bài 13 “Vườn của ông tôi”.
Tranh hoặc ảnh một khu vườn có nhiều cây, bảng phụ ghi lời tóm tắt và các ví dụ về trạng ngữ.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Thẻ từ ghi các trạng ngữ: “Sáng thứ Hai”, “Vào mùa xuân”, “Trong vườn”, “Bên bờ sông”, “Mùa hè năm ấy”, “Trong khu vườn”.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-2-bai-13-vuon-cua-ong-toi), dùng ở hoạt động luyện tập để HS tự kiểm tra.

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 4, vở ghi, bút chì, bút màu.
Bảng con và bút dạ để trình bày đáp án nhanh.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Vườn nhà em và kỉ niệm

Mục tiêu

Tạo hứng thú và kết nối trải nghiệm của HS với chủ đề “Uống nước nhớ nguồn”.

Nội dung

GV đưa tranh khu vườn và hỏi HS về cây trong vườn nhà hoặc vườn của người thân, ai đã trồng và ai chăm sóc.

Sản phẩm dự kiến

Một số HS nêu được tên cây, người trồng hoặc người chăm sóc vườn, làm nền để vào bài.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo tranh vườn cây và hỏi: “Trong vườn này có những cây nào? Em đoán ai đã trồng và chăm sóc chúng?”
Học sinh
HS quan sát tranh, suy nghĩ và giơ tay phát biểu.
Giáo viên
GV gợi ý thêm: “Nhà em hoặc nhà ông bà có cây nào do người thân trồng không?”
Học sinh
HS kể nhanh một hai câu. Dự kiến trả lời: “Nhà em có cây mít do ông trồng.” “Bà em tưới cây hằng sáng.”
Giáo viên
GV mời 2–3 HS chia sẻ và khen ngợi những câu kể có chi tiết.
Học sinh
HS trình bày ngắn gọn, lắng nghe bạn.
Giáo viên
GV nhận xét: “Khu vườn thường gắn với người đã trồng nó. Hôm nay chúng ta đọc câu chuyện về khu vườn của một người ông.” GV ghi tên bài lên bảng.
Học sinh
HS nhắc lại tên bài “Vườn của ông tôi” và mở sách.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 20 phút

Đọc hiểu nội dung và mạch bài

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và ý nghĩa của bài; xác định được mạch nội dung và phân biệt chi tiết có trong bài với phần tưởng tượng.

Nội dung

HS đọc bài trong sách (lời tóm tắt trên bảng phụ hỗ trợ), làm việc theo cặp để hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm: trả lời câu hỏi về lí do cháu nhớ ông, xếp ba ý theo mạch bài và chỉ ra chi tiết là tưởng tượng.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành; đáp án: câu 2 chọn A; câu 3 Đúng; mạch nội dung: (1) Bà dẫn cháu xem các cây ông trồng → (2) Cháu hình dung công chăm của ông → (3) Vườn xanh và nếp nhà lưu giữ tình nhớ thương. HS nêu được ý nghĩa: khu vườn là nơi lưu giữ sự biết ơn và gắn bó giữa các thế hệ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn: “Các em đọc thầm bài, gạch chân những câu nói về cây và công chăm sóc của ông. Sau đó làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1.”
Học sinh
HS đọc thầm, gạch chân các chi tiết về cây, về bà và về ông, rồi nhận phiếu.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, nhắc cặp chú ý từ “hình dung” và hỏi: “Người cháu có tận mắt thấy ông làm vườn không? Vì sao em biết?”
Học sinh
HS thảo luận cặp đôi. Dự kiến trả lời: “Cháu không thấy ông làm, cháu chỉ hình dung bàn tay ông vun xới.” “Bài có nói cháu không có nhiều kí ức trực tiếp với ông.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày, một cặp nói đáp án câu 2 và câu 3, một cặp nói thứ tự ba ý. GV yêu cầu bạn khác nhận xét bằng căn cứ trong bài.
Học sinh
HS trình bày: “Đáp án A vì cây gắn với công trồng, chăm và lời bà kể.” “Câu 3 là đúng vì bà giữ cách trồng cũ, cây nào hỏng thì con cháu trồng thay vào chỗ ấy.”
Giáo viên
GV chốt: “Bài có ba ý lớn. Chi tiết người cháu hình dung là phần tưởng tượng, không phải điều đã thấy. Khu vườn là nơi lưu giữ tình nhớ thương và lòng biết ơn.” GV nêu câu hỏi: “Theo em, vì sao tác giả chọn khu vườn để nói về tình cảm gia đình?”
Học sinh
HS ghi ý nghĩa vào vở. Dự kiến trả lời: “Vì cây cối lớn lên theo thời gian, nên gợi nhớ người đã trồng.”

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Trạng ngữ chỉ thời gian và nơi chốn

Mục tiêu

HS nhận biết trạng ngữ chỉ thời gian và chỉ nơi chốn, biết dùng dấu phẩy để tách trạng ngữ đầu câu.

Nội dung

GV đưa ví dụ, HS so sánh câu có và không có trạng ngữ, phân loại theo câu hỏi Khi nào? Bao giờ? và Ở đâu?. Các nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, bảng phân loại đúng: trạng ngữ thời gian gồm “Sáng thứ Hai”, “Vào mùa xuân”, “Mùa hè năm ấy”; trạng ngữ nơi chốn gồm “Trong vườn”, “Bên bờ sông”, “Trong khu vườn”. HS nêu được ví dụ câu có cả hai loại: “Chiều nay, tại sân trường, chúng em tập hát.”

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết trên bảng: “Ông trồng cây bưởi vào mùa xuân.” và “Ông trồng cây bưởi.” Hỏi: “Câu nào đầy đủ ý hơn? Phần “Vào mùa xuân” trả lời cho câu hỏi nào?”
Học sinh
HS so sánh hai câu. Dự kiến trả lời: “Câu có “Vào mùa xuân” cho biết khi nào ông trồng.”
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 và thẻ từ cho nhóm. GV hướng dẫn: “Đặt thẻ vào cột Khi nào? Bao giờ? hoặc cột Ở đâu?. Lưu ý: nếu một cụm từ là một phần của chủ ngữ thì không phải trạng ngữ.”
Học sinh
Nhóm đặt thẻ và thảo luận. Dự kiến trả lời: “Trong vườn trả lời câu Ở đâu?, nên là trạng ngữ nơi chốn.”
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày bảng phân loại, nhóm khác bổ sung. GV đặt câu hỏi: “Trong câu ‘Những cây cam trong vườn nhà ông đã ra quả’, có trạng ngữ không?”
Học sinh
HS trả lời: “Không có trạng ngữ, vì “trong vườn nhà ông” là một phần của chủ ngữ.”
Giáo viên
GV chốt: “Trạng ngữ chỉ thời gian trả lời Khi nào? Bao giờ?, trạng ngữ chỉ nơi chốn trả lời Ở đâu?. Khi trạng ngữ đứng đầu câu, ta dùng dấu phẩy để tách với phần sau.” GV viết ví dụ “Chiều nay, tại sân trường, chúng em tập hát.” lên bảng.
Học sinh
HS ghi quy tắc và ví dụ vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Cấu trúc đoạn văn nêu ý kiến

Mục tiêu

HS nắm được cấu trúc đoạn văn nêu lí do yêu thích một câu chuyện về tình yêu thương hoặc lòng biết ơn, biết dùng chi tiết làm căn cứ.

Nội dung

GV đọc bài mẫu tự soạn về truyện “Người thầy đầu tiên của bố tôi”, HS tìm các phần: giới thiệu truyện, lí do có chi tiết, kết bằng nhận xét. Kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm ghi ý lên phần khăn của mình rồi thống nhất.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ bốn phần của đoạn văn ý kiến: (1) Giới thiệu tên truyện và tác giả/nguồn; (2) Một hai lí do kèm chi tiết; (3) Nhận xét kết đoạn. Đáp án câu 7 của bài tập: chọn B, vì thầy giữ tờ bài chính tả của học trò qua nhiều năm là chi tiết làm căn cứ cho nhận xét thầy quan tâm lâu bền.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc bài mẫu, sau đó nêu câu hỏi: “Đoạn văn này mở đầu bằng điều gì? Lí do được nêu bằng chi tiết nào? Đoạn kết nói gì?”
Học sinh
HS lắng nghe, ghi nhanh các ý chính vào vở.
Giáo viên
GV chia nhóm theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi một ý vào ô của mình, thảo luận và chọn ý chung cho ô giữa. Gợi ý: “Chi tiết nào cho thấy thầy quan tâm lâu bền?”
Học sinh
HS thảo luận. Dự kiến trả lời: “Chi tiết thầy giữ tờ bài chính tả nhiều năm cho thấy sự quan tâm bền bỉ.”
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm trình bày; GV ghi lên bảng sơ đồ bốn phần.
Học sinh
Đại diện nhóm đọc nội dung khăn trải bàn của nhóm mình.
Giáo viên
GV nhấn mạnh: “Đoạn ý kiến phải nói vì sao em thích truyện, không chỉ kể lại diễn biến hoặc đề nghị tổ chức hoạt động. Lí do cần có chi tiết làm căn cứ.”
Học sinh
HS ghi ba phần của đoạn văn vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện từ ngữ và đọc hiểu

Mục tiêu

HS hiểu nghĩa từ khó trong bài và củng cố nội dung đã học qua bài tập tương tác.

Nội dung

HS làm bài tập 1 (nối từ với nghĩa), bài tập 2–4 (đọc hiểu, sắp xếp mạch) và kiểm tra bằng học liệu số NeoEdu. GV tổ chức trò chơi “Ghép đúng nhanh” bằng bảng con.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: vun xới – chăm đất quanh gốc cho cây phát triển; hình dung – làm hiện trong trí óc điều không có trước mắt; phai nhạt – mờ bớt, dần không rõ. Câu 2: A. Câu 3: Đúng. Câu 4: (1) → (2) → (3). HS nêu đúng ít nhất hai trong ba từ khi trả lời nhanh.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc từng từ “vun xới”, “hình dung”, “phai nhạt” và yêu cầu HS giơ bảng con ghi nghĩa tương ứng trong bài.
Học sinh
HS suy nghĩ và ghi nghĩa vào bảng con.
Giáo viên
GV cho HS mở học liệu số NeoEdu hoặc làm bài trong sách, tự kiểm tra câu 2–4 và đặt thêm câu hỏi: “Vì sao câu 3 là đúng?”
Học sinh
HS làm bài, đối chiếu căn cứ: “Bà giữ cách trồng cũ, cây nào hỏng lại nhờ con cháu trồng vào chỗ ấy.”
Giáo viên
GV gọi ngẫu nhiên 3 HS đọc đáp án và căn cứ.
Học sinh
HS trả lời và bạn nhận xét.
Giáo viên
GV nhận xét và chốt đáp án đúng, nhắc HS: “Phân biệt điều có trong bài với điều em tưởng tượng là một cách đọc hiểu quan trọng.”
Học sinh
HS sửa lỗi trên bảng con nếu có.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện trạng ngữ và sửa câu viết

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức trạng ngữ để nối và đặt câu; sửa được câu nêu lí do thích truyện còn chung chung.

Nội dung

HS làm bài tập 6 (nối trạng ngữ với loại) và bài tập 8 (sửa câu chung chung). GV hướng dẫn HS chỉ ra trước và sau, rồi viết lại câu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án bài 6: “Mùa hè năm ấy” – thời gian (trả lời Khi nào?); “Trong khu vườn” – nơi chốn (trả lời Ở đâu?). Câu sửa mẫu: Trước: “Em thích Người thầy đầu tiên của bố tôi vì rất hay.” Sau: “Em thích truyện vì tờ chính tả thầy giữ nhiều năm cho thấy sự quan tâm bền bỉ với học trò.” Lí do: câu sau nối nhận xét với chi tiết cụ thể.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc câu “Em thích Người thầy đầu tiên của bố tôi vì rất hay.” và hỏi: “Lí do “rất hay” có cụ thể không? Em cần bổ sung chi tiết nào?”
Học sinh
HS nhận xét: “Lí do chung chung, chưa có chi tiết làm căn cứ.”
Giáo viên
GV cho HS làm việc cặp đôi: nối trạng ngữ với loại, sau đó viết câu sửa vào vở. GV đi kiểm tra từng cặp.
Học sinh
HS thảo luận và viết câu sửa. Dự kiến: “Em thích truyện vì tờ chính tả thầy giữ nhiều năm cho thấy sự quan tâm bền bỉ với học trò.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp đọc câu sửa, cả lớp nhận xét về lí do và chi tiết.
Học sinh
HS đọc câu sửa, bạn góp ý.
Giáo viên
GV khen những câu có chi tiết cụ thể và nhắc lại: “Câu nêu lí do cần nói rõ thích vì sao và có căn cứ.”
Học sinh
HS sửa câu của mình theo góp ý.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 20 phút

Chia sẻ kỉ niệm và viết đoạn ý kiến

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về đọc, trạng ngữ và đoạn văn nêu ý kiến để thể hiện lòng biết ơn trong thực tế cuộc sống.

Nội dung

Trong lớp: HS đọc thành tiếng lời tóm tắt theo cặp và nói 2–3 câu về điều em tâm đắc. Về nhà: viết đoạn 4–6 câu nêu lí do em thích một câu chuyện về tình yêu thương hoặc lòng biết ơn, có ít nhất một trạng ngữ chỉ thời gian hoặc nơi chốn, và đọc cho người thân nghe.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS đọc được đoạn tóm tắt và nói được 2–3 câu có chi tiết; đoạn viết ở nhà có tên truyện, lí do có chi tiết, nhận xét kết đoạn và dùng dấu phẩy đúng khi có trạng ngữ đầu câu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn: “Đọc lời tóm tắt với giọng kể, ngắt nghỉ đúng chỗ. Sau đó nói điều em tâm đắc nhất trong bài.”
Học sinh
HS đọc thầm lại lời tóm tắt và chọn một ý tâm đắc.
Giáo viên
GV tổ chức đọc theo cặp, một bạn đọc, một bạn lắng nghe và góp ý. GV đi kiểm tra và hỗ trợ.
Học sinh
HS đọc cho bạn nghe và nói câu giải thích. Dự kiến: “Em tâm đắc chi tiết bà giữ cách trồng cũ vì thấy tình cảm của gia đình được gìn giữ.”
Giáo viên
GV mời 2–3 HS đọc trước lớp; GV nhận xét về ngắt nghỉ và ý giải thích.
Học sinh
HS trình bày trước lớp, bạn và GV nhận xét.
Giáo viên
GV giao nhiệm vụ về nhà: viết đoạn ý kiến và đọc cho người thân nghe, nhắc HS: “Hãy kể một kỉ niệm với ông bà hoặc người thân khi làm việc này.”
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ vào vở bài tập.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc bài “Vườn của ông tôi” và trả lời các câu hỏi sau.

Câu 1: Vì sao vườn cây làm cháu nhớ ông?
A. Vì cây gắn với công trồng, chăm và lời bà kể.
B. Vì vườn chỉ có loại cây cháu thích ăn.
C. Vì bà vừa chuyển tất cả cây từ nơi khác tới.
Câu 2: Đánh dấu Đúng hoặc Sai: “Bà chủ động giữ lại cách trồng và cây trong vườn cũ.”
Câu 3: Xếp các ý theo mạch bài (ghi số 1, 2, 3):
… Cháu hình dung công chăm của ông.
… Bà dẫn cháu xem các cây ông trồng.
… Vườn xanh và nếp nhà lưu giữ tình nhớ thương.
Câu 4: Người cháu có tận mắt thấy ông vun xới đất không? Chi tiết nào cho em biết điều đó?

Phiếu học tập số 2

Phân loại các trạng ngữ sau vào bảng.
Thẻ trạng ngữ: “Sáng thứ Hai”, “Vào mùa xuân”, “Trong vườn”, “Bên bờ sông”, “Mùa hè năm ấy”, “Trong khu vườn”.

Cột 1: Trạng ngữ chỉ thời gian (trả lời Khi nào? Bao giờ?)
Cột 2: Trạng ngữ chỉ nơi chốn (trả lời Ở đâu?)
Viết một câu có cả hai loại trạng ngữ, nhớ dùng dấu phẩy để tách trạng ngữ đầu câu.
Câu kiểm tra: Trong câu “Những cây cam trong vườn nhà ông đã ra quả”, có trạng ngữ không? Vì sao?

Hướng dẫn về nhà

Đọc lại bài “Vườn của ông tôi”, gạch chân ba chi tiết cho thấy tình cảm của gia đình với ông.
Viết đoạn văn 4–6 câu nêu lí do em thích một câu chuyện về tình yêu thương hoặc lòng biết ơn: nêu tên truyện và tác giả/nguồn, đưa một hai lí do kèm chi tiết, kết đoạn bằng nhận xét. Trong đoạn có ít nhất một trạng ngữ chỉ thời gian hoặc nơi chốn, dùng dấu phẩy đúng.
Đọc lời tóm tắt bài “Vườn của ông tôi” cho người thân nghe, sau đó nói 2–3 câu về điều em tâm đắc nhất. Hỏi người thân về một cây hoặc kỉ niệm gia đình và ghi lại vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.