Tiếng ViệtLớp 4Phần 1. Mỗi người một vẻ

Giáo án Bài 5. Thằn lằn xanh và tắc kè

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính và các chi tiết quan trọng của bài “Thằn lằn xanh và tắc kè”, sắp xếp đúng ba phần của mạch nội dung.
Giải thích được vì sao mỗi bạn gặp khó khăn khi đổi chỗ và hiểu ý nghĩa của bài: trải nghiệm giúp hiểu mình hơn và biết tôn trọng sự khác biệt.
Nhận diện được danh từ chỉ người, vật, con vật, thời gian, hiện tượng tự nhiên trong câu.
Viết được đoạn văn nêu lí do thích một câu chuyện, có giới thiệu tên truyện, nhận xét và chi tiết minh họa.
Vận dụng được nghĩa của các từ bám dính, thích nghi, khoái chí khi đọc và đặt câu.
Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc đúng, ngắt nghỉ theo cụm từ và dấu câu; nghe và nói rõ ý khi trao đổi; viết đoạn văn nêu ý kiến đủ bốn phần.
Năng lực văn học: nhận biết mạch truyện, hiểu cách hai nhân vật trải nghiệm đời sống của nhau và cảm nhận thông điệp về tình bạn, sự khác biệt.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc thầm, tự tìm chi tiết trong bài để trả lời câu hỏi và tự đối chiếu đáp án.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm, trao đổi, nhận xét bài viết của bạn bằng lời lẽ lịch sự, đúng mực.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng cách hỏi “gọi tên ai, cái gì, con gì, điều gì” để nhận diện danh từ và tự xây dựng dàn ý cho đoạn văn.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực đọc, tìm chi tiết và hoàn thành đoạn văn trong thời gian quy định.
Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc của nhóm và tự chịu trách nhiệm với bài viết của mình.
Trung thực: HS chỉ nêu chi tiết có trong bài, không thêm tưởng tượng của bản thân vào nội dung văn bản.
Nhân ái: HS biết tôn trọng đời sống và đặc điểm khác biệt của bạn bè trong lớp.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy tính, máy chiếu và trang bài học số NeoEdu: neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-1-bai-5-than-lan-xanh-va-tac-ke (bài giảng, ví dụ, bài tập tương tác) để chiếu phần luyện tập và kiểm tra nhanh đáp án.
Bảng phụ ghi lời tóm tắt bài đọc và ba thẻ mạch nội dung: “Hai bạn tò mò và đổi cuộc sống”, “Mỗi bạn gặp khó vì cơ thể không phù hợp”, “Họ trở về chỗ cũ và vẫn giữ tình bạn”.
Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 in đủ cho các nhóm.
Thẻ từ ghi ba từ khó và nghĩa: bám dính, thích nghi, khoái chí.
Tranh minh họa chủ điểm “Mỗi người một vẻ” trong sách giáo khoa (chiếu hoặc treo trên bảng).

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 4, tập 1 (Kết nối tri thức với cuộc sống), vở ghi, bút chì, bút màu hai màu.
Bảng con và bút dạ để làm bài tập nhanh.
Thẻ từ hoặc giấy nháp để ghi ý trong hoạt động nhóm.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 10 phút

Khởi động: Em và bạn khác nhau thế nào?

Mục tiêu

Tạo hứng thú vào bài và kích hoạt trải nghiệm của HS về sự khác biệt giữa các bạn.

Nội dung

Tiết 1. GV đặt hai câu hỏi nhanh: “Em thích hoạt động vào ban ngày hay ban đêm? Vì sao?” và “Nếu phải đổi chỗ học với bạn trong một tuần, em sẽ gặp khó khăn gì?”. HS trả lời ngắn, không cần viết.

Sản phẩm dự kiến

Vài ý kiến ngắn của HS về sở thích và khó khăn khi thay đổi môi trường; HS hiểu chủ đề “khác biệt” sẽ được học trong bài.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu tranh minh họa chủ điểm “Mỗi người một vẻ”, nêu hai câu hỏi khởi động và mời HS suy nghĩ khoảng 30 giây.
Học sinh
HS quan sát tranh, lắng nghe câu hỏi và suy nghĩ cá nhân.
Giáo viên
GV mời HS giơ tay trả lời theo từng câu hỏi, ghi nhanh hai cột “ban ngày” và “ban đêm” lên bảng.
Học sinh
HS trả lời, ví dụ: “Em thích ban ngày vì được chơi ngoài sân.”; “Em thích buổi tối vì yên tĩnh để đọc sách.”
Giáo viên
GV hỏi: “Nếu đổi chỗ với bạn, điều gì sẽ khó với em nhất?”
Học sinh
HS trả lời, ví dụ: “Em sẽ khó quen giờ giấc.”; “Em sẽ nhớ nhà.”
Giáo viên
GV nhận xét: mỗi người có đặc điểm và nhu cầu riêng. GV dẫn vào bài “Thằn lằn xanh và tắc kè”, ghi tên bài lên bảng.
Học sinh
HS nhắc lại tên bài và tâm thế sẵn sàng đọc văn bản.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc hiểu nội dung và mạch truyện

Mục tiêu

HS nêu được nội dung, các chi tiết chính và sắp xếp đúng mạch nội dung của bài đọc; giải thích được vì sao hai bạn gặp khó khi đổi chỗ.

Nội dung

Tiết 1. GV đọc mẫu lời tóm tắt, hướng dẫn ngắt nghỉ theo cụm từ và dấu câu, đổi giọng theo người kể và cảm xúc. HS đọc thầm và luyện đọc ba từ khó: bám dính, thích nghi, khoái chí. Sau đó, HS làm theo kĩ thuật mảnh ghép: lớp chia 3 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nhận một thẻ mạch nội dung và làm Phiếu học tập số 1. Sau khi thống nhất, các nhóm ghép lại theo đúng thứ tự mạch nội dung.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ ba ô mạch nội dung trên bảng nhóm, mỗi ô có một chi tiết tiêu biểu; câu trả lời đúng cho các câu hỏi trong Phiếu học tập số 1.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu lời tóm tắt, hướng dẫn HS đọc thầm, sau đó chia lớp thành 3 nhóm chuyên gia và phát Phiếu học tập số 1 cùng thẻ mạch nội dung tương ứng. GV nêu nhiệm vụ: tìm chi tiết trong bài để trả lời phiếu và thống nhất một câu tóm tắt cho ý của nhóm.
Học sinh
HS lắng nghe, đọc thầm lại lời tóm tắt, nhận phiếu và thẻ, bắt đầu thảo luận trong nhóm.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỗ trợ nhóm đọc đúng từ khó. Gợi ý: “Căn cứ vào câu nào trong bài để trả lời?”
Học sinh
HS gạch chân chi tiết trong bài, ví dụ: “Thằn lằn xanh kiếm ăn trên cây vào ban ngày”; “Tắc kè lại không chịu nổi nắng.” HS ghi câu trả lời vào phiếu.
Giáo viên
GV mời mỗi nhóm chuyên gia trình bày ý của nhóm, sau đó hướng dẫn các nhóm ghép lại và hỏi: “Vì sao sau khi đổi chỗ, hai bạn lại gặp khó khăn?”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. HS trả lời dự kiến: “Thằn lằn không bám tường tốt như bạn.”; “Tắc kè không chịu được nắng ban ngày.”; “Cả hai đều đói.”
Giáo viên
GV chốt mạch nội dung: hai bạn tò mò và đổi cuộc sống → mỗi bạn gặp khó vì cơ thể không phù hợp → họ trở về chỗ cũ và vẫn giữ tình bạn. GV nhấn mạnh: trở về không phải thất bại của tình bạn, mà là hiểu mình hơn.
Học sinh
HS ghi mạch nội dung vào vở, nhắc lại ý nghĩa chính của bài.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Nhận diện danh từ qua cách hỏi

Mục tiêu

HS nhận diện được danh từ trong câu và phân loại được danh từ theo nhóm sự vật (người, vật, con vật, thời gian, hiện tượng tự nhiên).

Nội dung

Tiết 2. GV nêu câu ví dụ “Buổi sáng, chị Lan mang sách đến lớp” và hướng dẫn HS đặt câu hỏi “gọi tên ai/cái gì/con gì/điều gì” để nhận diện danh từ. Sau đó, HS làm Phiếu học tập số 2, phần A: phân loại các từ nắng, mưa, niềm vui, buổi sáng, chị Lan, sách, lớp.

Sản phẩm dự kiến

Bảng phân loại danh từ theo nhóm trên phiếu, kèm câu hỏi kiểm tra của HS đối với từng từ; kết luận: danh từ không chỉ là vật có thể sờ thấy.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết câu ví dụ lên bảng, hỏi: “Từ nào gọi tên sự vật trong câu?” và hướng dẫn cách đặt câu hỏi để kiểm tra từ có phải danh từ không.
Học sinh
HS quan sát câu, lắng nghe hướng dẫn và thử đặt câu hỏi với một từ mẫu, ví dụ “sách”.
Giáo viên
GV chia nhóm đôi, phát Phiếu học tập số 2 (phần A). GV hỏi: “Nắng có sờ thấy được không? Vì sao vẫn là danh từ?”
Học sinh
HS làm việc đôi, trả lời dự kiến: “Nắng không sờ thấy được nhưng gọi tên một hiện tượng tự nhiên nên là danh từ.”; “Niềm vui gọi tên một điều nên cũng là danh từ.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày bảng phân loại, các cặp khác nhận xét.
Học sinh
HS trình bày: nhóm người (chị Lan), nhóm vật (sách), nhóm địa điểm (lớp), nhóm thời gian (buổi sáng), nhóm hiện tượng tự nhiên (nắng, mưa), nhóm điều trừu tượng (niềm vui).
Giáo viên
GV chốt: danh từ là từ gọi tên sự vật, gồm người, vật, con vật, thời gian, hiện tượng tự nhiên và cả điều người ta cảm nhận. Nhận diện bằng cách hỏi “ai, cái gì, con gì, điều gì”.
Học sinh
HS ghi quy tắc nhận diện danh từ vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện đọc hiểu, từ ngữ và danh từ

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức đọc hiểu, nghĩa của từ và nhận diện danh từ để làm các bài tập.

Nội dung

Tiết 2. Trò chơi “Ai nhanh hơn” với bảng con. GV đọc từng câu hỏi, HS giơ bảng đáp án. Các câu hỏi gồm: câu 2 (vì sao tắc kè gặp khó), câu 3 (đúng hay sai về việc hai bạn vẫn làm bạn), câu 4 (xếp mạch nội dung), câu 5 (nối từ với nghĩa), câu 6 (tìm danh từ chỉ hiện tượng tự nhiên). HS thực hiện phần B của Phiếu học tập số 2 để củng cố. Sau đó GV dùng trang bài học NeoEdu để kiểm tra nhanh đáp án.

Sản phẩm dự kiến

Bảng con ghi đáp án; phiếu phần B được hoàn thành với các đáp án đúng nêu trong mục đáp án.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu luật chơi: đọc câu hỏi, suy nghĩ, giơ bảng đáp án cùng lúc. GV nhấn mạnh: phải có căn cứ trong bài.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút dạ.
Giáo viên
GV đọc câu 2: “Vì sao tắc kè gặp khó khi đổi cuộc sống? A. Không chịu được sức nóng ban ngày; B. Chưa quen đi lại trên cành cao; C. Không tìm được bạn cùng chơi.” GV hỏi: “Căn cứ nào trong bài?”
Học sinh
HS giơ bảng đáp án A và nêu căn cứ: “Tắc kè lại không chịu nổi nắng.” GV tiếp tục với câu 3, 4, 5, 6 theo cách tương tự.
Giáo viên
GV chiếu đáp án trên trang NeoEdu, mời HS tự chấm bảng của mình và sửa nếu sai.
Học sinh
HS so đối chiếu và sửa lỗi. Đáp án đúng: câu 2 chọn A; câu 3 Đúng; câu 4 Hai bạn tò mò và đổi cuộc sống → Mỗi bạn gặp khó vì cơ thể không phù hợp → Họ trở về chỗ cũ và vẫn giữ tình bạn; câu 5 bám dính – giữ chặt trên bề mặt, thích nghi – phù hợp dần với điều kiện sống, khoái chí – rất vui và thích thú; câu 6 chọn B (mưa).
Giáo viên
GV nhận xét chung, khen những HS trả lời có căn cứ rõ ràng và nhắc lại: làm bài đọc hiểu phải dựa vào chi tiết có trong bài.
Học sinh
HS ghi đáp án đúng vào vở, nêu lại căn cứ cho đáp án mình chọn.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Viết đoạn văn nêu lí do thích một câu chuyện

Mục tiêu

HS viết được đoạn văn nêu lí do thích một câu chuyện, có giới thiệu tên truyện, nhận xét, chi tiết minh họa và câu kết khẳng định cảm nhận.

Nội dung

Tiết 3. GV hướng dẫn cấu trúc đoạn văn gồm bốn phần: giới thiệu tên truyện và nêu nhận xét; giải thích em thích nội dung, nhân vật hoặc cách kể nào; đưa chi tiết minh họa; kết đoạn khẳng định cảm nhận. GV cho HS xem ví dụ sửa câu: Trước: “Em thích Bó đũa vì truyện rất hay.” Sau: “Em thích Bó đũa vì người cha dùng phép thử gần gũi để các con tự hiểu sức mạnh đoàn kết.” HS làm bài 7 (chọn chi tiết minh họa) rồi viết đoạn văn theo Phiếu học tập số 3. Không chỉ kể lại toàn bộ truyện hay đề nghị lớp làm một hoạt động.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn văn hoàn chỉnh (khoảng 6 đến 8 câu) đủ bốn phần; đáp án bài 7: chọn C (“Cho các con thử bẻ cả bó đũa rồi từng chiếc”) vì đây là chi tiết minh họa cho cách dạy của người cha.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu bài 7 và hỏi: “Chi tiết nào minh họa lí do em thích cách dạy của người cha?” GV hướng dẫn HS chọn đáp án C vì đó là chi tiết cụ thể, không chỉ là lời khen chung.
Học sinh
HS đọc lựa chọn A, B, C, chọn C và giải thích ngắn: “Vì đó là việc cụ thể người cha đã làm.”
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 3, hướng dẫn HS viết đoạn văn theo bốn bước trong phiếu. GV nhắc: viết tên truyện đúng và có chi tiết trong truyện, không chép nguyên văn.
Học sinh
HS viết đoạn văn cá nhân trong khoảng 12 phút; nhiều HS lựa chọn các truyện đã học như Bó đũa hoặc truyện các em đã đọc.
Giáo viên
GV yêu cầu HS đổi bài với bạn cùng bàn, đối chiếu bảng kiểm trong phiếu và nhận xét đúng, sai. GV mời 2 HS đọc đoạn văn của mình.
Học sinh
HS đọc và nhận xét, ví dụ: “Bạn nêu được chi tiết người cha cho các con thử bẻ đũa.”; “Câu kết của bạn còn chung chung, bạn nên nói rõ cảm nhận.”
Giáo viên
GV nhận xét chung về nội dung, trình tự, dùng từ và chính tả; nhắc HS sửa lại đoạn văn ở nhà. GV tham khảo tiêu chí: nội dung đúng nhiệm vụ và đủ chi tiết (0,75 điểm); trình tự, bố cục, liên kết (0,5 điểm); dùng từ, câu phù hợp (0,5 điểm); chính tả, trình bày (0,25 điểm).
Học sinh
HS ghi nhận xét của GV và bạn vào bài viết, chỉnh sửa một câu cho rõ ý hơn.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Đọc thành tiếng và chia sẻ điều tâm đắc

Mục tiêu

HS đọc thành tiếng đúng nhịp, nói được điều em tâm đắc từ bài học và liên hệ với cách tôn trọng sự khác biệt của bạn bè.

Nội dung

Tiết 3. Mỗi HS đọc thành tiếng lời tóm tắt, sau đó nói 2 đến 3 câu về điều em tâm đắc nhất. Với câu hỏi “Trong lớp, em có thể tôn trọng điều khác biệt của bạn như thế nào?”, HS chia sẻ một việc làm cụ thể trong tuần tới. GV lắng nghe, không chấm phát âm bằng câu trả lời gõ.

Sản phẩm dự kiến

Bài đọc thành tiếng có ngắt nghỉ đúng; 2 đến 3 câu nói về điều tâm đắc; một cam kết nhỏ về việc tôn trọng sự khác biệt của bạn.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: đọc thành tiếng lời tóm tắt, sau đó nói 2 đến 3 câu về điều em tâm đắc. GV nhắc HS nhấn vào câu “Đổi chỗ là một phép thử làm rõ sự phù hợp giữa đặc điểm cơ thể và môi trường.”
Học sinh
HS đọc thầm lại đoạn văn, đánh dấu chỗ ngắt nghỉ và suy nghĩ về điều mình tâm đắc.
Giáo viên
GV mời từng HS hoặc từng cặp đọc thành tiếng và nói về điều tâm đắc. GV ghi nhận nhanh các ý nổi bật.
Học sinh
HS đọc và nói, ví dụ: “Em tâm đắc vì trở về không phải là thất bại, mà giúp mình hiểu mình hơn.”; “Em thấy các bạn khác nhau nên cần tôn trọng nhau.”
Giáo viên
GV hỏi: “Trong lớp, em có thể tôn trọng điều khác biệt của bạn như thế nào?”
Học sinh
HS trả lời, ví dụ: “Em sẽ không chê bạn nói chậm.”; “Em sẽ giúp bạn khi bạn chưa quen một hoạt động.”
Giáo viên
GV khen ngợi những HS đọc đúng, nói rõ ý, và nhắc HS thực hiện cam kết trong tuần học tới.
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại một cam kết nhỏ của mình.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: ……… Thẻ mạch nội dung của nhóm: ………
Đọc lại lời tóm tắt, tìm chi tiết trả lời các câu hỏi sau:

Thằn lằn xanh kiếm ăn ở đâu và vào lúc nào?
Tắc kè thường bám ở đâu và hoạt động khi nào?
Vì sao hai bạn thích thú và thử đổi chỗ?
Thằn lằn gặp khó khăn gì khi sống ở môi trường mới?
Tắc kè gặp khó khăn gì khi sống ở môi trường mới?
Cuối cùng, hai bạn làm gì và giữ được điều gì?
Nhiệm vụ nhóm: viết một câu tóm tắt cho ý của nhóm, dán thẻ vào ô đúng trong sơ đồ ba ô: (1) Hai bạn tò mò và đổi cuộc sống; (2) Mỗi bạn gặp khó vì cơ thể không phù hợp; (3) Họ trở về chỗ cũ và vẫn giữ tình bạn.

Phiếu học tập số 2

Phần A. Phân loại danh từ
Nhận diện các từ sau bằng cách hỏi “ai, cái gì, con gì, điều gì”, rồi xếp vào nhóm phù hợp:

Từ: buổi sáng, chị Lan, sách, lớp, nắng, mưa, niềm vui
Nhóm người; nhóm vật; nhóm địa điểm; nhóm thời gian; nhóm hiện tượng tự nhiên; nhóm điều được cảm nhận
Phần B. Luyện tập
Câu 1: Trong câu “Cơn mưa làm mát khu vườn”, từ nào gọi tên hiện tượng tự nhiên? A. làm; B. mưa; C. mát.
Câu 2: Nối từ với nghĩa đúng trong bài: bám dính – giữ chặt trên bề mặt; thích nghi – phù hợp dần với điều kiện sống; khoái chí – rất vui và thích thú.
Đáp án tham khảo: Phần A: buổi sáng (thời gian), chị Lan (người), sách (vật), lớp (địa điểm), nắng và mưa (hiện tượng tự nhiên), niềm vui (điều được cảm nhận). Phần B: câu 1 chọn B; câu 2 nối đúng như trên.

Phiếu học tập số 3

Đề: Viết đoạn văn (6 đến 8 câu) nêu lí do em thích một câu chuyện.
Các bước:

Bước 1: Giới thiệu tên truyện và nêu nhận xét ngắn về truyện.
Bước 2: Giải thích em thích nội dung, nhân vật hoặc cách kể nào.
Bước 3: Đưa chi tiết minh họa có trong truyện để làm rõ lí do.
Bước 4: Kết đoạn, khẳng định cảm nhận của em.
Lưu ý: không chỉ kể lại toàn bộ truyện; không đề nghị lớp làm một hoạt động thay cho nhiệm vụ.
Bảng kiểm đổi bài với bạn:
Có nêu tên truyện và nhận xét?
Có lí do kèm chi tiết minh họa?
Có câu kết khẳng định cảm nhận?
Câu văn đã rõ ý, chính tả đúng?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện đoạn văn nêu lí do thích một câu chuyện theo bốn bước trong Phiếu học tập số 3, chỉnh sửa theo nhận xét của GV và bạn, nộp vào tiết sau.
Đọc lại lời tóm tắt bài “Thằn lằn xanh và tắc kè”, luyện đọc thành tiếng theo nhịp ngắt nghỉ; ghi lại 2 đến 3 câu nói về điều em tâm đắc.
Tìm 5 danh từ trong một đoạn văn bất kì ở sách Tiếng Việt 4 và ghi vào vở theo nhóm: người, vật, con vật, thời gian, hiện tượng tự nhiên.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.