Tiếng ViệtLớp 4Phần 5. Chắp cánh ước mơ

Giáo án Bài 32. Anh Ba

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính của bài “Anh Ba”: anh Ba muốn ra nước ngoài tìm hiểu cách làm việc để về giúp đồng bào, rủ bạn Lê cùng đi và tự lao động để trang trải chuyến đi.
Giải thích được ý nghĩa của hình ảnh “đôi bàn tay” và việc anh Ba vẫn đi dù bạn không theo, từ đó nêu được lòng yêu nước, ý chí và tinh thần tự lực.
Nêu được cấu trúc của bức thư gồm phần đầu, phần chính và phần cuối; biết cách xưng hô nhất quán với người nhận.
Vận dụng được cấu trúc bức thư để viết thư thăm hỏi một người thân quý mến, có kể một việc và lời chúc phù hợp.
Nêu được nghĩa của các từ “đồng bào”, “tự lực”, “nhiệt huyết” và dùng đúng trong câu.
Năng lực ngôn ngữ: đọc thành tiếng đúng nhịp, ngắt ở ranh giới cụm từ và dấu câu; nghe và nói ý kiến rõ ràng; viết được bức thư có bố cục đủ ba phần, liên kết các ý và dùng đúng dấu câu, viết hoa.
Năng lực văn học: nhận biết nhân vật, sự việc và ý nghĩa của câu chuyện về ước mơ và lòng yêu nước; phân biệt chi tiết có trong văn bản với suy nghĩ, tưởng tượng thêm của người đọc.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc tóm tắt, tự đối chiếu chi tiết trong văn bản để trả lời câu hỏi và tự kiểm tra bài viết theo yêu cầu.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm mảnh ghép, trao đổi cặp đôi khi đọc soát và góp ý bài viết một cách lịch sự, rõ ràng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đề xuất cách hiểu hợp lí về nhân vật, lựa chọn chi tiết thể hiện sự quan tâm khi viết thư và đưa ra cách giới thiệu sách phù hợp với bạn đọc.

3. Phẩm chất

Yêu nước: nêu được việc anh Ba muốn học hỏi để giúp đồng bào và thể hiện tình cảm với quê hương qua bài viết hoặc lời chia sẻ của mình.
Trách nhiệm: viết thư và hoàn thành phiếu đọc mở rộng đúng hạn, trung thực với nội dung đã đọc, không tự ý thêm chi tiết không có trong văn bản.
Chăm chỉ: tích cực luyện đọc, luyện viết và tự sửa bài để thư rõ ràng, mạch lạc hơn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Lời tóm tắt bài “Anh Ba” (tác giả Trần Dân Tiên, đây không phải toàn văn tác phẩm), tranh minh họa chủ điểm “Chắp cánh ước mơ” trong SGK Tiếng Việt 4 tập 1.
Bảng phụ hoặc slide ghi mạch nội dung: 1. Anh Ba muốn tìm hiểu thế giới để giúp đồng bào; 2. Anh rủ bạn và nêu cách tự lao động trang trải; 3. Anh vẫn đi dù người bạn không theo.
Bảng phụ ghi bài thư mẫu của bạn Lan và sơ đồ ba phần của bức thư.
Bộ thẻ “Đúng” – “Sai” và thẻ ghi nghĩa từ để trò chơi nối từ.
Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (in cho mỗi nhóm).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-1-bai-32-anh-ba (dùng ở phần luyện tập để HS tự kiểm tra đáp án).

2. Học sinh

SGK Tiếng Việt 4, tập 1, vở ghi, bút chì, bút mực, tẩy.
Bút dạ và giấy nháp để ghi dàn ý thư.
Thẻ “Đúng/Sai” (tự làm bằng giấy bìa nhỏ) nếu có điều kiện.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chia sẻ ước mơ

Mục tiêu

Kết nối HS với chủ điểm “Chắp cánh ước mơ” và tạo tâm thế học bài mới.

Nội dung

GV cho HS quan sát tranh chủ điểm và trả lời hai câu hỏi: Em mơ ước điều gì sau này? Điều gì giúp em thực hiện được ước mơ đó?

Sản phẩm dự kiến

Vài ý kiến của HS về ước mơ và cách thực hiện ước mơ; HS nhận ra ước mơ cần đi kèm hành động.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo tranh chủ điểm, nêu câu hỏi: “Em mơ ước điều gì sau này? Điều gì giúp em thực hiện được ước mơ đó?” và mời 3 HS trả lời nhanh.
Học sinh
HS quan sát tranh, suy nghĩ và tự trả lời trong khoảng 1 phút.
Giáo viên
GV gợi ý: “Các bạn đều có ước mơ đẹp. Muốn đạt ước mơ, ngoài mong muốn còn cần làm gì?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Em muốn làm bác sĩ, em phải học giỏi và chăm tập đọc.” “Em muốn trở thành nhà khoa học, em cần ham học hỏi và làm thí nghiệm.”
Giáo viên
GV mời một vài HS nói ngắn gọn ước mơ của mình, nhận xét và khen ngợi những câu trả lời có nêu việc làm cụ thể.
Học sinh
HS lắng nghe bạn, nhận xét và nói lại ý chính.
Giáo viên
GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta gặp anh Ba, một thanh niên có ước mơ lớn: ra nước ngoài tìm hiểu để giúp đồng bào. Anh đã nghĩ cách làm cụ thể như thế nào?”
Học sinh
HS mở SGK ở bài 32 “Anh Ba” và đọc thầm tên bài.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Tìm hiểu nội dung bài “Anh Ba”

Mục tiêu

HS nắm được nội dung, chi tiết chính và ý nghĩa của bài đọc; giải thích được hình ảnh “đôi bàn tay” và ý chí của anh Ba.

Nội dung

Kĩ thuật mảnh ghép: chia lớp thành 3 nhóm gốc; mỗi nhóm đọc và tìm hiểu một đoạn theo mạch nội dung, rồi ghép với các nhóm khác để trình bày toàn bài. Các nhóm dùng Phiếu học tập số 1 để ghi chi tiết và ý nghĩa.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành với mạch nội dung của bài và ý nghĩa; HS nêu được: anh Ba muốn học hỏi để giúp đồng bào; đôi bàn tay là hình ảnh cho khả năng lao động tự lập; anh vẫn đi dù bạn không theo.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu toàn bài (hoặc đọc mẫu từng đoạn), hướng dẫn HS ngắt nghỉ ở ranh giới cụm từ và dấu câu, đổi giọng theo người kể, nhân vật. GV chia 3 nhóm gốc và giao Phiếu học tập số 1: “Nhóm 1 tìm ý mạch 1; Nhóm 2 tìm ý mạch 2; Nhóm 3 tìm ý mạch 3.”
Học sinh
HS lắng nghe, theo dõi trong SGK; nhóm nhận phiếu, đọc đoạn văn của nhóm mình và tìm chi tiết chính.
Giáo viên
GV hướng dẫn tạo nhóm mảnh ghép: mỗi nhóm cử một thành viên sang nhóm mới đủ ba mạch. GV hỏi: “Vì sao anh Ba muốn ra nước ngoài? Anh định lấy gì để đi và sống?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Anh Ba muốn tìm hiểu cách các nước làm việc để về giúp đồng bào.” “Anh chỉ có đôi bàn tay và tin có thể lao động để trang trải chuyến đi.”
Giáo viên
GV mời 2–3 nhóm trình bày mạch nội dung theo thứ tự 1–2–3, nhận xét và chốt từng ý. GV hỏi: “Vì sao tác giả chọn hình ảnh đôi bàn tay? Anh Ba có vẫn đi khi bạn không theo không?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Đôi bàn tay là hình ảnh cho khả năng tự làm việc để vượt thiếu thốn, không phải tiền tự nhiên có.” “Anh Ba vẫn đi vì anh có mục đích giúp dân và tin vào hành động của mình.”
Giáo viên
GV chốt: “Bài văn ca ngợi lòng yêu nước, ý chí và tinh thần tự lực của anh Ba. Niềm tin của anh gắn với hành động và mục đích giúp dân.” GV lưu ý HS: lời tóm tắt là bản rút gọn, không phải toàn văn tác phẩm.
Học sinh
HS ghi ý nghĩa vào phiếu, nhắc lại ý nghĩa của bài bằng một câu của riêng mình.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 20 phút

Nhận biết cấu trúc bức thư

Mục tiêu

HS nhận biết được ba phần của bức thư, cách xưng hô nhất quán và những chi tiết thể hiện sự quan tâm đến người nhận.

Nội dung

Phân tích bài thư mẫu của bạn Lan theo Phiếu học tập số 2. HS đọc thư, xác định các phần và nhận xét về cách hỏi han, xưng hô.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành; HS nêu được: thư có ba phần (đầu: địa điểm, ngày, lời chào; chính: thăm hỏi, kể việc; cuối: lời chúc, hẹn, tên người gửi); xưng hô “bà” – “cháu” nhất quán; câu hỏi thăm sức khỏe thể hiện sự quan tâm thật.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bài thư mẫu của bạn Lan lên bảng phụ, phát Phiếu học tập số 2 và nêu nhiệm vụ: “Đọc thư, đánh dấu ba phần của bức thư và tìm chi tiết thể hiện sự quan tâm đến người nhận.”
Học sinh
HS đọc thầm thư mẫu, nhóm cặp đôi thảo luận nhanh.
Giáo viên
GV hỏi: “Phần đầu thư có những gì? Phần chính kể việc gì? Phần cuối có những gì?” và hỏi: “Lan xưng hô với bà như thế nào?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Phần đầu: Hà Nội, ngày 10 tháng 12 năm 2026, lời chào Bà kính yêu!” “Phần chính: hỏi thăm chân bà, kể việc làm góc đọc nhỏ.” “Phần cuối: lời chúc, chữ ký Cháu của bà, Lan.” “Lan xưng cháu, gọi bà nhất quán.”
Giáo viên
GV mời một cặp HS trình bày và yêu cầu các nhóm khác bổ sung. GV hỏi: “Câu hỏi thăm chân bà có thật sự quan tâm không? Vì sao?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Có, vì Lan nhắc bà tập nhẹ theo lời bác sĩ, thể hiện sự lo lắng cho bà.” Các HS khác bổ sung ý kiến.
Giáo viên
GV chốt nội dung mục Ghi nhớ về viết thư: ba phần, cách xưng hô nhất quán, hỏi han có sự quan tâm thật. GV lưu ý: khi luyện tập không ghi địa chỉ, điện thoại thật.
Học sinh
HS ghi vào vở ba phần của bức thư và hai lưu ý khi viết.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập đọc hiểu và từ ngữ

Mục tiêu

Củng cố hiểu nội dung bài “Anh Ba”, xác định mạch nội dung và nghĩa của từ.

Nội dung

Trò chơi “Đúng hay Sai”: GV đọc lần lượt các nhận định, HS giơ thẻ. Sau đó làm bài tập nối từ với nghĩa và xếp các ý theo mạch nội dung. Có thể dùng học liệu số NeoEdu để HS tự kiểm tra thêm.
Đề và đáp án: (1) Anh Ba dự định lấy gì để sống và đi? A. Lao động bằng đôi bàn tay; B. Số tiền bạn cho để dùng suốt chuyến đi; C. Tài sản bán từ ngôi nhà của mình. Đáp án: A. (2) Mục đích chuyến đi chỉ là du lịch cho vui. Đáp án: Sai, anh Ba muốn tìm hiểu cách các nước làm việc để giúp đồng bào. (3) Xếp các ý: Anh Ba muốn tìm hiểu thế giới để giúp đồng bào → Anh rủ bạn và nêu cách tự lao động trang trải → Anh vẫn đi dù người bạn không theo. (4) Nối: đồng bào – những người cùng một dân tộc, đất nước; tự lực – dựa vào công sức, năng lực của chính mình; nhiệt huyết – sự hăng hái và quyết tâm mạnh.

Sản phẩm dự kiến

HS chọn đúng đáp án A ở câu 1, xác định đúng nhận định Sai ở câu 2, xếp đúng mạch nội dung ở câu 3 và nối đúng ba từ với nghĩa ở câu 4; sửa được các câu trả lời sai (nếu có).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: đọc nhận định, cả lớp giơ thẻ Đúng hoặc Sai, sau đó giải thích bằng chi tiết trong bài. Nêu nhận định: “Anh Ba muốn ra nước ngoài để học cách làm việc, sau đó về giúp đồng bào.” và “Anh Ba đi du lịch cho vui.”
Học sinh
HS lắng nghe luật, giơ thẻ Đúng hoặc Sai.
Giáo viên
GV chiếu câu hỏi trắc nghiệm: “Anh Ba dự định lấy gì để sống và đi?” và yêu cầu HS chọn đáp án đúng, nêu căn cứ.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Em chọn A, vì anh Ba chỉ có đôi bàn tay và tin có thể lao động để trang trải chuyến đi.”
Giáo viên
GV tổ chức nối từ: mời 3 HS lên bảng nối từ với nghĩa, cả lớp kiểm tra; GV hướng dẫn HS xếp đúng mạch nội dung ở câu 3.
Học sinh
HS nối: đồng bào – những người cùng một dân tộc, đất nước; tự lực – dựa vào công sức, năng lực của chính mình; nhiệt huyết – sự hăng hái và quyết tâm mạnh. HS xếp mạch 1–2–3.
Giáo viên
GV nhận xét, khen ngợi và chốt đáp án. GV hướng dẫn HS tự kiểm tra trên trang bài học NeoEdu nếu còn thời gian.
Học sinh
HS sửa lỗi (nếu có) và ghi lại từ mới vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Viết thư thăm hỏi người thân

Mục tiêu

HS viết được bức thư có đủ ba phần, có kể một việc và lời chúc phù hợp; biết đọc soát và góp ý cho bạn.

Nội dung

Đề: Viết thư thăm hỏi một người em quý mến, có kể một việc và lời chúc phù hợp.
Dàn ý gợi ý: Đầu thư: địa điểm, ngày, lời chào. Phần chính: thăm hỏi người nhận, kể một việc em đã làm, nhắc đến người nhận. Phần cuối: lời chúc, lời hẹn, tên người gửi.
Gợi ý đáp án (bài mẫu): Hà Nội, ngày 10 tháng 12 năm 2026. Bà kính yêu! Dạo này chân bà còn đau không ạ? Cháu mong bà nhớ tập nhẹ theo lời bác sĩ. Tuần qua, cháu cùng lớp làm một góc đọc nhỏ. Cháu phụ xếp sách và viết thẻ mượn. Khi tìm thấy cuốn truyện bà từng kể, cháu nhớ bà nhiều lắm. Nghỉ hè, cháu mong được về đọc cho bà nghe. Cháu chúc bà luôn khỏe. Cháu của bà, Lan.
HS tự viết theo dàn ý, sau đó đọc thành tiếng và nhờ bạn góp ý một chỗ hay nhất và một chỗ cần hỏi lại.

Sản phẩm dự kiến

Bức thư hoàn chỉnh với đủ ba phần; mỗi đoạn một ý chính; xưng hô nhất quán; có ít nhất một câu hỏi thăm thể hiện sự quan tâm; HS nêu được một chỗ hay và một chỗ cần sửa qua góp ý của bạn.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu đề và dàn ý ba phần; nhắc HS viết mỗi đoạn một ý chính, không ghi địa chỉ hay số điện thoại thật.
Học sinh
HS đọc đề, chọn người nhận (ví dụ: ông, bà, cô, anh, chị) và ghi nhanh ý vào nháp.
Giáo viên
GV cho HS viết khoảng 10 phút, quan sát và hỗ trợ những HS còn lúng túng về cách mở đầu và lời chúc.
Học sinh
HS viết thư theo dàn ý; có thể hỏi GV về cách xưng hô.
Giáo viên
GV hướng dẫn HS đọc thành tiếng và đổi bài cho bạn ngồi cạnh. GV hỏi: “Bạn đã hỏi thăm người nhận như thế nào?”
Học sinh
HS đọc soát, góp ý: “Chỗ hay là phần kể việc làm, rõ ràng và sinh động.” “Chỗ cần hỏi lại là lời chúc còn chung chung.”
Giáo viên
GV nhận xét một số bài tiêu biểu, nêu điểm cần chú ý: đủ ba phần, xưng hô nhất quán, chữ hoa và dấu câu. GV khen HS có lời hỏi thăm chân thành.
Học sinh
HS sửa bài theo góp ý, hoàn thiện bức thư và nộp GV (nếu cần).

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 20 phút

Đọc mở rộng và lập phiếu đọc “Góc sách của Vy”

Mục tiêu

HS đọc một văn bản mới cùng thể loại về ước mơ, lập phiếu đọc bằng lời riêng và chia sẻ với bạn, người thân.

Nội dung

Đọc văn bản “Góc sách của Vy” (ngữ liệu mới do nhóm biên soạn, không phải văn bản chép từ SGK). HS lập Phiếu học tập số 3 gồm: tên bài, tác giả/nguồn, ngày đọc; nhân vật; mơ ước; việc thực hiện; ý nghĩa và cảm nghĩ. Sau đó nói với bạn một điều thú vị hoặc xúc động và trả lời một câu hỏi.
Gợi ý câu hỏi: Vì sao Vy biết lắng nghe bạn đọc là quan trọng? Em học được gì từ cách Vy biến ước mơ xa thành việc nhỏ làm được ngay?

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 hoàn thành bằng lời riêng, nêu được nhân vật Vy, mơ ước làm người giới thiệu sách, các việc Vy đã làm và ý nghĩa; HS nói được một điều thú vị và trả lời câu hỏi cho bạn nghe.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 3, đọc mẫu hoặc mời HS đọc văn bản “Góc sách của Vy”, nêu yêu cầu ghi phiếu bằng lời riêng, không chép nguyên văn.
Học sinh
HS đọc văn bản, đọc thầm và ghi các mục trong phiếu.
Giáo viên
GV hướng dẫn HS trả lời: “Vy đã làm gì để hiểu bạn đọc?” và “Điều gì cho thấy ước mơ của Vy đang được thực hiện?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Vy đặt hộp câu hỏi để biết bạn thích truyện phiêu lưu hay sách về cây.” “Vy chọn hai cuốn mỗi tuần và hỏi lại lí do khi ít bạn mượn.”
Giáo viên
GV mời 2–3 HS chia sẻ phiếu trước lớp, khuyến khích HS nói một điều thú vị hoặc xúc động trong bài.
Học sinh
HS chia sẻ; bạn lắng nghe và đặt một câu hỏi.
Giáo viên
GV chốt: ước mơ lớn cần bắt đầu bằng việc nhỏ như lắng nghe, học hỏi mỗi ngày. GV giao HS mang phiếu chia sẻ với người thân ở nhà.
Học sinh
HS ghi nhận ý nghĩa và nhận nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Bài đọc: Anh Ba (tóm tắt, tác giả Trần Dân Tiên)
Nhóm: …… Thành viên: ……
Mạch nội dung và chi tiết cần tìm:

Mạch 1: Anh Ba muốn tìm hiểu thế giới để giúp đồng bào. Chi tiết: ……
Mạch 2: Anh rủ bạn và nêu cách tự lao động trang trải. Chi tiết: ……
Mạch 3: Anh vẫn đi dù người bạn không theo. Chi tiết: ……
Ý nghĩa của bài (ghi bằng lời riêng):
Hình ảnh “đôi bàn tay” thể hiện điều gì? ……
Anh Ba thể hiện những phẩm chất nào? ……

Phiếu học tập số 2

Bài thư mẫu của bạn Lan.
Đánh dấu ba phần của bức thư:

Phần đầu (địa điểm, ngày, lời chào): ……
Phần chính (thăm hỏi, kể việc): ……
Phần cuối (lời chúc, hẹn, tên người gửi): ……
Trả lời:
Lan xưng hô với bà như thế nào? ……
Câu hỏi thăm nào thể hiện sự quan tâm thật? Vì sao? ……
Lan kể việc gì để bà vui? ……

Phiếu học tập số 3

Tên bài: Góc sách của Vy
Tác giả/nguồn: nhóm biên soạn (ngữ liệu mới) Ngày đọc: ……

Nhân vật: ……
Mơ ước: ……
Việc thực hiện: ……
Ý nghĩa và cảm nghĩ (ghi bằng lời riêng): ……
Nói với bạn: một điều thú vị hoặc xúc động trong bài: ……
Câu hỏi trả lời: Vì sao Vy cần lắng nghe bạn đọc? ……

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện bức thư thăm hỏi người thân theo dàn ý ba phần; đọc lại và kiểm tra lỗi chính tả, chữ hoa, dấu câu trước khi gửi.
Đọc thêm một câu chuyện hoặc bài văn về ước mơ trong sách, thư viện hoặc do người lớn lựa chọn; ghi phiếu đọc bằng lời riêng gồm tên bài, nhân vật, mơ ước, việc thực hiện và cảm nghĩ.
Chia sẻ phiếu đọc với người thân và kể lại một điều em học được từ anh Ba hoặc từ nhân vật vừa đọc; ghi lại ý kiến của người thân vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.