Tiếng ViệtLớp 4Phần 4. Niềm vui sáng tạo

Giáo án Bài 23. Bét-tô-ven và Bản xô-nát Ánh trăng

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính của giai thoại “Bét-tô-ven và Bản xô-nát Ánh trăng” theo ba ý trong mạch nội dung: nghe tiếng đàn trong đêm, gặp cô gái và hiểu mong ước, âm nhạc giúp hai cha con hình dung cảnh trăng.
Giải thích được vì sao nhà soạn nhạc chơi đàn: do xúc động và đồng cảm trước tiếng đàn và tình cha con.
Nhận biết được tính từ chỉ đặc điểm (màu sắc, hình dáng, kích thước, tính chất) và vận dụng được rất, hơi, quá để làm rõ mức độ khi đặt câu.
Nêu được các thành phần chính của lá đơn (quốc hiệu, tiêu ngữ, địa điểm – ngày, tên đơn, người nhận, thông tin người viết, lí do và đề nghị, lời cam kết hoặc cảm ơn, chữ kí) và viết được một phần của đơn bằng lời riêng.
Năng lực ngôn ngữ: đọc đúng, ngắt nghỉ đúng ranh giới cụm từ và dấu câu; nhận biết và sử dụng tính từ; viết được một phần lá đơn đúng hình thức, lời lẽ lễ phép.
Năng lực văn học: nhận ra giá trị nhân văn của giai thoại (âm nhạc kết nối, an ủi và mở ra trải nghiệm tinh thần); cảm nhận được hình ảnh ánh trăng và không gian ánh sáng trong trí tưởng tượng qua tiếng đàn.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: đọc thầm lời tóm tắt, tự đánh dấu các phần mở, chính, kết của bài mẫu và tự kiểm tra đáp án trong phần luyện tập.
Giao tiếp và hợp tác: thảo luận theo nhóm 4 để hoàn thành phiếu học tập, trình bày kết quả và nhận xét bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: lựa chọn tính từ phù hợp để tả đối tượng, viết đơn đề nghị có lí do rõ ràng cho tình huống thực tế.

3. Phẩm chất

Nhân ái: thể hiện sự đồng cảm, tôn trọng người khiếm thị; hiểu rằng khiếm khuyết thị giác không đồng nghĩa với thiếu cảm xúc.
Trung thực: phân biệt được chi tiết có trong văn bản với suy nghĩ, tưởng tượng thêm của người đọc; khi viết đơn dùng thông tin trung thực, không khoe khoang hay bịa đặt.
Trách nhiệm: hoàn thành phiếu học tập, phần việc của nhóm và bài viết đơn ở nhà; giữ gìn nội quy khi tham gia hoạt động.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi lời tóm tắt bài đọc, bài mẫu đơn và bảng tính từ mẫu.
Đoạn nhạc không lời nhẹ, chậm, dùng để khởi động (thiết bị phát âm thanh).
Phiếu học tập số 1 và phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Bút dạ hoặc bút đánh dấu màu cho nhóm.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-1-bai-23-bet-to-ven-va-ban-xo-nat-anh-trang), dùng ở hoạt động luyện tập.

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 4, tập 1, bài 23.
Vở ghi, bút chì, bút bi, bút đánh dấu hoặc bút dạ màu.
Bảng con và bút viết bảng (nếu có) để trình bày nhanh đáp án.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Nghe nhạc đoán cảm xúc

Mục tiêu

Tạo hứng thú, kết nối HS với chủ điểm Niềm vui sáng tạo và với âm nhạc trong giai thoại.

Nội dung

GV bật đoạn nhạc không lời nhẹ, chậm và hỏi HS cảm nhận. HS nêu một đến hai từ chỉ cảm xúc, sau đó GV dẫn vào bài “Bét-tô-ven và Bản xô-nát Ánh trăng”.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được cảm nhận ban đầu bằng một đến hai từ chỉ cảm xúc và biết tên bài học mới.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Các em hãy nhắm mắt lắng nghe đoạn nhạc. Khi nghe, em thấy trong lòng mình có cảm giác gì?”
Học sinh
HS nhắm mắt, lắng nghe khoảng 1 phút và suy nghĩ về cảm nhận của mình.
Giáo viên
GV mời 2–3 HS chia sẻ. Gợi ý: “Bản nhạc làm em nghĩ đến cảnh gì?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Em thấy nhẹ nhàng, êm dịu.”; “Em nghĩ đến đêm trăng yên tĩnh.”; “Em thấy hơi buồn nhưng ấm áp.”
Giáo viên
GV nhận xét và giới thiệu: “Bản nhạc này gợi ánh trăng và tình cảm. Hôm nay chúng ta học về giai thoại có liên quan đến một đêm trăng và tiếng đàn.” GV ghi tên bài lên bảng.
Học sinh
HS nhắc lại tên bài: “Bét-tô-ven và Bản xô-nát Ánh trăng”.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 20 phút

Đọc hiểu giai thoại Bét-tô-ven

Mục tiêu

Hiểu nội dung, chi tiết chính và ý nghĩa của giai thoại; nhận biết mạch nội dung và lí do nhà soạn nhạc chơi đàn.

Nội dung

Nhóm 4 HS đọc lời tóm tắt, trả lời Phiếu học tập số 1 gồm ba câu hỏi theo ba ý của mạch nội dung và một câu hỏi về lí do nhà soạn nhạc chơi đàn. GV lưu ý: đây là giai thoại truyền miệng, không phải toàn văn tác phẩm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ; HS nêu được ba ý của mạch nội dung và lí do nhà soạn nhạc chơi đàn (xúc động và đồng cảm).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu lời tóm tắt, ngắt nghỉ ở ranh giới cụm từ, đổi giọng theo cảm xúc. Sau đó GV giao Phiếu học tập số 1 cho nhóm: “Hãy đọc thầm, tìm chi tiết trả lời từng câu hỏi và gạch dưới câu văn làm căn cứ.”
Học sinh
HS lắng nghe, đọc thầm lời tóm tắt và nhận phiếu học tập, bàn bạc trong nhóm để tìm chi tiết.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý nhóm khó khăn: “Câu văn nào cho biết nhạc sĩ nghe tiếng đàn vào lúc nào?” và “Vì sao cô gái muốn cảm nhận cảnh trăng?” GV lưu ý nhóm phân biệt chi tiết có trong văn bản với tưởng tượng thêm.
Học sinh
HS thảo luận, ghi kết quả vào phiếu. Đáp án dự kiến: ý 1 là nhạc sĩ nghe tiếng đàn trong đêm trăng; ý 2 là ông tìm đến nhà người cha có con gái không nhìn thấy và hiểu mong ước được cảm nhận cảnh trăng trên sông; ý 3 là âm nhạc giúp hai người nghe hình dung không gian đầy ánh sáng.
Giáo viên
GV mời đại diện 2 nhóm trình bày. Hỏi: “Vì sao nhạc sĩ lại ngồi chơi đàn cho cô gái nghe?”
Học sinh
HS trả lời: “Vì ông xúc động trước tiếng đàn và tình cha con.” Nhóm khác bổ sung: “Vì ông đồng cảm với cô gái không nhìn thấy.”
Giáo viên
GV chốt: “Đây là giai thoại. Câu chuyện cho thấy âm nhạc có thể kết nối, an ủi và mở ra trải nghiệm tinh thần. Chúng ta cần tôn trọng người khiếm thị, không nghĩ người khiếm thị thiếu cảm xúc.”
Học sinh
HS ghi ý chính vào vở, nêu lại ý nghĩa của giai thoại.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Tính từ chỉ đặc điểm và mức độ

Mục tiêu

Nhận biết tính từ chỉ đặc điểm và biết dùng rất, hơi, quá để làm rõ mức độ; chọn từ sát đối tượng.

Nội dung

GV đưa ví dụ “Bông hoa trắng tỏa hương dịu” và các từ xanh, tròn, cao, chăm chỉ. HS tìm tính từ, phân loại theo màu sắc, hình dáng, kích thước, tính chất, sau đó thử thêm rất, hơi, quá hoặc thay bằng đỏ thắm, trắng tinh.

Sản phẩm dự kiến

Bảng phân loại tính từ trên bảng lớp và ít nhất 2 câu có tính từ kết hợp với rất, hơi hoặc quá.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết câu “Bông hoa trắng tỏa hương dịu” lên bảng và hỏi: “Từ nào chỉ đặc điểm của bông hoa? Từ nào chỉ đặc điểm của mùi hương?”
Học sinh
HS quan sát, tìm các từ trắng và dịu, nêu ý kiến.
Giáo viên
GV chia bảng thành bốn cột: màu sắc, hình dáng, kích thước, tính chất. Yêu cầu nhóm điền các từ xanh, tròn, cao, chăm chỉ, đỏ thắm, trắng tinh. GV hỏi: “Thêm rất hoặc hơi vào từ cao thì câu có gì thay đổi?”
Học sinh
HS điền từ vào cột phù hợp: xanh, đỏ thắm, trắng tinh (màu sắc); tròn (hình dáng); cao (kích thước); chăm chỉ (tính chất). Dự kiến: “Cây hơi cao” chỉ mức độ vừa phải; “rất cao” chỉ mức độ cao hơn.
Giáo viên
GV mời HS đặt câu có rất, hơi hoặc quá và nhận xét. Lưu ý: “Trắng tinh đã là mức cao nên không cần nói rất trắng tinh.”
Học sinh
HS đặt câu, ví dụ: “Bầu trời hôm nay hơi xanh.”; “Bạn ấy rất chăm chỉ.”; “Chiếc váy này quá rộng.”
Giáo viên
GV chốt: “Tính từ chỉ đặc điểm về màu sắc, hình dáng, kích thước, tính chất. Có thể kết hợp với rất, hơi, quá để làm rõ mức độ. Hãy chọn từ sát đối tượng.”
Học sinh
HS ghi nội dung chốt vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Cách viết đơn xin tham gia câu lạc bộ

Mục tiêu

Nhận biết cấu trúc và cách trình bày một lá đơn; biết đọc bài mẫu theo ba câu hỏi về mục đích, cách sắp xếp thông tin và chi tiết làm rõ mục đích.

Nội dung

Nhóm 4 HS đọc bài mẫu “Đơn xin tham gia Câu lạc bộ đọc sách”, dùng bút màu đánh dấu phần mở, phần chính, phần kết và điền Phiếu học tập số 2 theo ba câu hỏi: người viết muốn làm gì? Thông tin sắp theo cách nào? Chi tiết nào làm rõ mục đích?

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 được điền; HS nêu được mục đích đơn (đề nghị tham gia câu lạc bộ), các thành phần của đơn và hai chi tiết làm rõ mục đích.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bài mẫu lên bảng và giới thiệu: “Đơn nêu một đề nghị với người có trách nhiệm. Các em đọc bài mẫu, đánh dấu các phần và trả lời ba câu hỏi trong Phiếu học tập số 2.”
Học sinh
HS đọc bài mẫu, dùng bút màu đánh dấu quốc hiệu, tiêu ngữ, tên đơn, lí do, lời cam kết, chữ kí.
Giáo viên
GV đi kiểm tra nhóm, gợi ý: “Chi tiết nào cho thấy bạn Minh An muốn tham gia câu lạc bộ? Em nhận thấy lời lẽ trong đơn như thế nào?”
Học sinh
HS thảo luận và điền phiếu. Dự kiến: mục đích là đề nghị được tham gia Câu lạc bộ đọc sách; chi tiết 1 là “mong được tham gia để đọc và trao đổi sách”; chi tiết 2 là “xin chấp hành nội quy và giữ gìn sách”.
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm trình bày và hỏi: “Nếu bỏ quốc hiệu và tiêu ngữ thì đơn có đúng hình thức không?”
Học sinh
HS trả lời: “Không đúng hình thức vì thiếu phần quốc hiệu và tiêu ngữ.” HS nêu thêm: “Lí do và đề nghị là hai nội dung cốt lõi.”
Giáo viên
GV chốt các thành phần của đơn, nhấn mạnh lời lẽ lễ phép, trung thực và dùng thông tin giả định, không dùng thông tin cá nhân thật.
Học sinh
HS ghi các thành phần của đơn vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập tính từ và đọc hiểu

Mục tiêu

Củng cố nội dung bài đọc, nhận biết tính từ và phân biệt chi tiết có trong văn bản; vận dụng kiến thức về đơn để chọn đáp án đúng.

Nội dung

HS làm các bài tập 2, 3, 4, 5, 6, 7 trong bài học. Với bài 2, 3, 4, 5, 6, 7, HS làm trên học liệu số NeoEdu hoặc trên bảng phụ, sau đó đối chiếu đáp án. Bài 8 để về nhà.

Sản phẩm dự kiến

Bài làm đúng các bài tập. Đáp án: bài 2 là A (sự xúc động và đồng cảm); bài 3 là Đúng (giai thoại có tính truyền tụng); bài 4 là nhạc sĩ nghe tiếng đàn trong đêm → ông gặp cô gái và hiểu mong ước → âm nhạc giúp hai cha con hình dung cảnh trăng; bài 5 là giai thoại – chuyện lưu truyền về một người, sự việc có thể pha yếu tố kể thêm; đồng cảm – hiểu và chia sẻ cảm xúc; ngẫu hứng – nảy ra và thể hiện theo cảm hứng lúc ấy; bài 6 là B (chăm chỉ); bài 7 là C (đề nghị và lí do hợp lí).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu bài tập 2 và bài tập 6, mở học liệu số NeoEdu. Nói: “Các em làm cá nhân trong 5 phút, sau đó đổi vở kiểm tra chéo.”
Học sinh
HS làm bài tập cá nhân trên bảng con hoặc trên thiết bị.
Giáo viên
GV đọc bài 4 và bài 5, mời HS sắp xếp ý và nối từ với nghĩa. Với bài 7, GV hỏi: “Đơn cần nêu điều gì rõ nhất?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: bài 4 sắp xếp đúng thứ tự ba ý; bài 5 nối đúng ba từ với nghĩa; bài 7 chọn C. HS đối chiếu đáp án với bảng lớp.
Giáo viên
GV hỏi bài 3: “Vì sao câu này đúng?” GV hỏi bài 6: “Vì sao không chọn quyển vở hay đọc?”
Học sinh
HS giải thích: “Vì văn bản dùng tương truyền nên gọi là giai thoại.” “Chăm chỉ là tính cách, quyển vở là danh từ, đọc là hoạt động.”
Giáo viên
GV nhận xét, khen ngợi nhóm làm đúng và chốt: “Khi làm bài, các em cần dựa vào căn cứ trong văn bản để trả lời.”
Học sinh
HS sửa lại bài nếu sai, ghi đáp án đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 30 phút

Đọc diễn cảm và viết đơn đề nghị

Mục tiêu

Đọc đúng, ngắt nghỉ hợp lí lời tóm tắt; vận dụng cách viết đơn để viết một đơn đề nghị có thông tin giả định.

Nội dung

Phần 1: HS đọc lời tóm tắt theo cặp, người nghe chấm đọc chính xác và ngắt nghỉ, sau đó nói 2–3 câu giải thích điều em tâm đắc. Phần 2: HS viết một đơn xin tham gia một hoạt động ở trường (ví dụ: Câu lạc bộ âm nhạc, Câu lạc bộ đọc sách), dùng thông tin giả định, gồm đủ các thành phần đã học. Nếu chưa xong, HS hoàn thành ở nhà.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS đọc đúng lời tóm tắt và nói được 2–3 câu về điều tâm đắc; có một đơn viết đúng hình thức, có mục đích, lí do và lời cảm ơn.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn cặp đôi: “Một bạn đọc lời tóm tắt, bạn kia lắng nghe và chấm theo tiêu chí: đọc chính xác, ngắt nghỉ đúng. Sau đó bạn nghe hỏi lại: Em tâm đắc điều gì nhất?” GV giao phần viết đơn bằng thông tin giả định.
Học sinh
HS đọc và lắng nghe theo cặp, sau đó chuyển sang viết đơn vào vở.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, kiểm tra đơn của HS, nhắc: “Nhớ ghi quốc hiệu, tiêu ngữ, địa điểm và ngày, lí do rõ ràng, lời cảm ơn và chữ kí.”
Học sinh
HS đọc bài cho bạn nghe, sau đó viết đơn. Dự kiến: HS viết “Em tên là … học sinh lớp 4…(thông tin giả định). Em mong được tham gia… Em xin chấp hành nội quy. Em cảm ơn cô.”
Giáo viên
GV mời 2–3 cặp đọc lời tóm tắt và 2–3 HS đọc đơn trước lớp. Hỏi: “Đơn của bạn đã đủ các thành phần chưa?”
Học sinh
HS đọc, nhận xét bạn về nội dung và hình thức đơn; bổ sung phần còn thiếu.
Giáo viên
GV tổng kết: “Đọc đúng là đọc rõ ràng, ngắt nghỉ đúng; viết đơn là đưa ra đề nghị với lí do hợp lí và lời lẽ lễ phép.” GV khen những bài viết tốt và giao bài về nhà.
Học sinh
HS lắng nghe và ghi nhớ ý chính.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc lời tóm tắt “Bét-tô-ven và Bản xô-nát Ánh trăng”, trả lời các câu hỏi:

1. Đêm trăng, nhạc sĩ nghe thấy gì? Ông làm gì sau đó?
1. Ông tìm đến nhà ai? Cô gái có đặc điểm gì và mong ước điều gì?
1. Âm nhạc của nhạc sĩ giúp hai cha con điều gì?
1. Vì sao nhạc sĩ ngồi chơi đàn? Chọn đáp án đúng: A. Sự xúc động và đồng cảm; B. Mong biểu diễn để nhận phần thưởng; C. Muốn thử lại bản nhạc đã chơi ở nơi khác.
1. Câu chuyện cho em bài học gì về âm nhạc? Chọn một chi tiết trong bài để làm căn cứ.

Phiếu học tập số 2

Đọc bài mẫu “Đơn xin tham gia Câu lạc bộ đọc sách” và trả lời:

1. Người viết muốn làm gì? (Mục đích của đơn)
1. Đơn được sắp xếp theo các phần nào? Liệt kê theo thứ tự: quốc hiệu, tiêu ngữ, địa điểm – ngày, tên đơn, kính gửi, thông tin người viết, lí do và đề nghị, lời cam kết, cảm ơn, chữ kí.
1. Chi tiết nào làm rõ mục đích?
- Chi tiết 1:
- Chi tiết 2:
1. Điều em có thể áp dụng vào đơn của mình:

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành bài viết đơn xin tham gia một hoạt động ở trường (dùng thông tin giả định), đủ các thành phần: quốc hiệu, tiêu ngữ, địa điểm – ngày, tên đơn, người nhận, thông tin người viết, lí do và đề nghị, lời cảm ơn, chữ kí.
Làm bài tập 8 trong phần luyện tập: phân tích bài mẫu, chỉ ra mục đích, hai chi tiết phù hợp và một điều em có thể áp dụng vào bài viết của mình.
Đọc lại lời tóm tắt “Bét-tô-ven và Bản xô-nát Ánh trăng” để luyện đọc đúng nhịp; có thể mở bản in hợp pháp để luyện đọc diễn cảm.
Tìm và ghi vào vở 5 tính từ chỉ đặc điểm, đặt câu có rất, hơi hoặc quá.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.