Giáo án Bài 19. Thanh âm của núi

GV nói: “Hôm nay chúng ta sẽ nghe một âm thanh rất đặc biệt của núi rừng Tây Bắc. Các em nhắm mắt, lắng nghe và nghĩ xem âm thanh ấy gợi cho em điều gì.”

GV hỏi: “Em đã từng nghe âm thanh nào của núi rừng hoặc nhạc cụ dân tộc chưa? Âm thanh đó khiến em nhớ đến điều gì?”

GV mời 2–3 HS chia sẻ và khen ngợi những cách nói có hình ảnh.

GV kết luận: “Hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về cây khèn và tiếng khèn của người Mông, đồng thời luyện nhân hóa và viết đoạn văn tưởng tượng.” GV ghi tên bài lên bảng.

GV chiếu hoặc ghi lời tóm tắt bài “Thanh âm của núi” lên bảng, nêu nhiệm vụ: “Các nhóm đọc thầm, tìm câu trả lời cho ô của mình trên khăn trải bàn. Chỉ ghi chi tiết có trong bài.” GV đọc mẫu một đoạn, đổi giọng chậm và ngắt nghỉ đúng ranh giới cụm từ.

GV đi quanh lớp, hỗ trợ nhóm gặp khó khăn về từ “nghệ nhân”, “di sản”. GV hỏi: “Nhạc cụ khèn được làm từ những gì? Có bao nhiêu ống trúc?”

GV mời một nhóm trình bày bốn ô, các nhóm khác bổ sung hoặc nêu ý kiến. GV hỏi thêm: “Đâu là phần văn bản nói về tình cảm của người đọc, đâu là phần thông tin?”

GV tóm tắt mạch nội dung: (1) Văn bản giới thiệu âm thanh khèn; (2) Người đọc biết cấu tạo và vai trò của khèn; (3) Hình ảnh nghệ nhân gợi vẻ đẹp di sản giữa núi rừng. GV nhấn mạnh: “Tiếng khèn mang kí ức của cộng đồng qua nhiều thế hệ.”

GV nêu ví dụ “Bác trống gọi chúng em vào lớp.” và hỏi: “Trống có biết nói không? Vì sao câu này lại gọi trống là bác?”

GV phát Phiếu học tập số 2, hướng dẫn cặp đôi đọc từng câu, đánh dấu câu có nhân hóa và ghi lí do. GV nhắc: “Không phải câu nào có con vật cũng là nhân hóa.”

GV mời 2 cặp trình bày, hỏi: “Tác dụng của nhân hóa trong câu b là gì?”

GV chốt: nhân hóa là gán cho sự vật đặc điểm, hành động, cảm xúc của người; tác dụng làm sự vật sống động, gần gũi, gợi tình cảm. GV yêu cầu HS ghi vào vở ghi nhớ.

GV đọc đề bài tập 1 và hỏi: “Từ nào trong đáp án cho thấy dòng sông được gọi như người?”

GV hướng dẫn cặp đôi làm bài tập 2: “Hãy nghĩ về tiếng khèn, cây khèn hoặc núi rừng, sau đó đặt một câu có từ chỉ người hoặc hành động của người.”

GV mời 2–3 cặp đọc câu, cả lớp nhận xét câu nào có nhân hóa và tác dụng của câu đó.

GV kiểm tra đáp án trên học liệu NeoEdu (bài tập tương tác) và chốt: “Muốn nhận ra nhân hóa, hãy xem sự vật có được gọi hay tả bằng từ dành cho người không.”

GV nêu yêu cầu: “Viết đoạn 6–8 câu tưởng tượng dựa vào một câu chuyện đã đọc hoặc nghe. Em hãy ghi rõ điểm tựa và phần em sáng tạo. Đoạn văn phải có mở, diễn biến và kết, không chuyển thành giấc mơ không liên quan tới truyện.”

GV phát Phiếu học tập số 3, nhắc HS điền dàn ý trước khi viết. GV đi quanh lớp kiểm tra điểm tựa và hỏi: “Phần em tưởng tượng bắt đầu từ đâu?”

GV mời 2–3 HS đọc đoạn văn, cả lớp đối chiếu với tiêu chí: có điểm tựa, có mở, diễn biến, kết; phần sáng tạo được ghi rõ.

GV nhận xét chung, nêu một ưu điểm và một điều cần sửa. GV yêu cầu HS chỉnh sửa lại đoạn văn trước khi nộp.

GV nêu nhiệm vụ: “Các em đọc lời tóm tắt trong nhóm đôi, sau đó nói 2–3 câu về điều em tâm đắc. Một số bạn sẽ đóng vai nghệ nhân giới thiệu cây khèn.”

GV đi quanh lớp, nhắc HS ngắt nghỉ ở ranh giới cụm từ và dấu câu, đổi giọng theo người kể và cảm xúc. GV hỏi: “Điều gì trong bài làm em tâm đắc nhất?”

GV mời 2–3 nhóm đóng vai trước lớp. Sau mỗi màn, GV hỏi: “Bạn đã dùng cách nhân hóa nào để làm tiếng khèn sinh động?”

GV nhận xét, khen những HS đọc diễn cảm, nói rõ ý và có cảm xúc. GV nhắc: “Di sản văn hóa cần được trân trọng và giữ gìn.”