Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 4. Niềm vui sáng tạo

Giáo án Bài 20. Bầu trời mùa thu

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (68 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung lời tóm tắt bài “Bầu trời mùa thu”: thầy đưa HS ra cánh đồng, mỗi bạn tả bầu trời một cách, Va-li-a im lặng để tìm lời riêng và cả lớp cùng nghĩ cách miêu tả mới.
  • Giải thích được vì sao nói “bầu trời trầm ngâm” là nhân hóa, không có nghĩa bầu trời thực sự biết suy nghĩ.
  • Nêu được yêu cầu của đoạn văn tưởng tượng: dựa vào câu chuyện đã đọc hoặc nghe, giữ nhân vật, hoàn cảnh, điểm tựa; có mở, diễn biến, kết và ghi rõ phần sáng tạo.
  • Vận dụng được cách ghi phiếu đọc mở rộng với văn bản thông tin khoa học: tên bài, thiết bị, công dụng, điều kiện hoạt động, giới hạn và điều thú vị.
  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc lời tóm tắt ngắt nhịp đúng dấu câu, nói được cách tả bầu trời bằng từ ngữ phù hợp, viết được đoạn văn tưởng tượng có mở, diễn biến và kết.
  • Năng lực văn học: nhận ra cách nhân hóa và so sánh trong việc tả bầu trời, cảm nhận vẻ dịu dàng và sự sáng tạo trong cách miêu tả thiên nhiên.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc lời tóm tắt, tự làm bài tập trên phiếu, đối chiếu đáp án gợi ý và tự ghi phiếu đọc mở rộng.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp đôi, chia sẻ cách tả bầu trời, lắng nghe và nhận xét bài viết của bạn một cách lịch sự.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS tìm cách miêu tả bầu trời theo cảm nhận riêng và viết phần kết tiếp nối cho câu chuyện Bó đũa.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: quan sát tranh, suy nghĩ kỹ và hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và đoạn văn trong thời gian quy định.
  • Trách nhiệm: khi đọc mở rộng về pin mặt trời, không tự trèo mái hay chạm dây điện để quan sát; thực hiện đúng hướng dẫn an toàn.
  • Trung thực: ghi rõ phần sáng tạo trong đoạn văn tưởng tượng, không nhận đó là nguyên văn của truyện.
  • Nhân ái: lắng nghe, khen ngợi và góp ý nhẹ nhàng cách diễn đạt của bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bảng phụ hoặc slide ghi lời tóm tắt bài “Bầu trời mùa thu”, ghi rõ đây là lời tóm tắt, không phải toàn văn tác phẩm.
  • Tranh hoặc ảnh cánh đồng và bầu trời mùa thu; ảnh tấm pin mặt trời.
  • Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 in sẵn cho từng cặp hoặc từng nhóm.
  • Thẻ từ ghi nghĩa các từ: trầm ngâm, diễn đạt, sáng tạo.
  • Đồng hồ bấm giờ trên máy chiếu.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-1-bai-20-bau-troi-mua-thu, dùng ở hoạt động luyện tập và vận dụng.

2. Học sinh

  • SGK Tiếng Việt 4, tập 1.
  • Vở ghi, bút chì, bút mực, thước kẻ.
  • Bút màu hoặc bút dạ để gạch chân chi tiết và đánh dấu từ ngữ.
  • Giấy nháp hoặc vở bài tập để viết đoạn văn tưởng tượng.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Bầu trời trong tranh em thấy gì

Mục tiêu

Tạo hứng thú và kích hoạt vốn quan sát, vốn từ về bầu trời.

Nội dung

GV đưa tranh cánh đồng mùa thu lên màn hình. HS nói nhanh một từ hoặc một câu tả bầu trời trong tranh.

Sản phẩm dự kiến

Ít nhất ba cách nói hoặc từ ngữ khác nhau về bầu trời do HS đưa ra.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nói: “Nhìn tranh cánh đồng buổi thu, nếu chỉ được dùng một từ để tả bầu trời, em sẽ chọn từ nào?” GV dành khoảng 30 giây để HS suy nghĩ.

    Học sinh

    HS quan sát tranh và suy nghĩ. Dự kiến: “xanh”, “trong”, “cao”.

  2. Giáo viên

    GV mời 3 HS nói và khuyến khích dùng hình ảnh so sánh: “Bầu trời trông giống cái gì?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Bầu trời xanh như mặt nước hồ.”; “Bầu trời trong veo như vừa được gội rửa sau cơn mưa.”

  3. Giáo viên

    GV khen các cách tả khác nhau và nói: “Các em tả rất khác nhau. Hôm nay chúng ta cùng đọc để xem các bạn trong câu chuyện tả bầu trời thế nào.” GV ghi tên bài lên bảng.

    Học sinh

    HS lắng nghe, mở SGK trang bài 20 và nhắc lại tên bài “Bầu trời mùa thu”.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Đọc hiểu lời tóm tắt “Bầu trời mùa thu”

Mục tiêu

HS hiểu mạch nội dung, các chi tiết chính và ý nghĩa của lời tóm tắt bài đọc.

Nội dung

GV đọc mẫu lời tóm tắt, ngắt nhịp ở ranh giới cụm từ và dấu câu, đổi giọng theo người kể và cảm xúc. HS đọc thầm, làm theo cặp đôi Phiếu học tập số 1. Lưu ý: đây là lời tóm tắt, không phải toàn văn tác phẩm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, gồm: ba ý của mạch nội dung; ba cách tả bầu trời (so sánh với nước, cảm giác sau mưa, dùng màu xanh); lí do Va-li-a im lặng.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu lời tóm tắt và phát Phiếu học tập số 1. GV nêu nhiệm vụ cặp đôi trong 6 phút: “Thầy đưa học trò đi đâu? Các bạn tả bầu trời thế nào? Vì sao Va-li-a im lặng?”

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm lời tóm tắt và nhận phiếu.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý khi cặp đôi gặp khó, ví dụ: “Em tìm câu có chữ ‘cánh đồng’ xem.”

    Học sinh

    Cặp đôi đọc, trao đổi và điền phiếu. Dự kiến: “Thầy đưa học trò ra cánh đồng trong buổi thu.”; “Va-li-a muốn tìm lời riêng nên im lặng.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp báo cáo và hỏi: “Cách tả nào gắn với cảm giác sau mưa?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Bầu trời trong như vừa được gội rửa sau cơn mưa.”

  4. Giáo viên

    GV chốt mạch nội dung gồm ba ý: quan sát bầu trời, các bạn đưa ra cách tả khác nhau, Va-li-a và cả lớp tìm lời diễn đạt riêng. GV nhấn mạnh: giờ học khuyến khích quan sát, suy nghĩ và diễn đạt sáng tạo, không lặp câu người khác.

    Học sinh

    HS ghi ý chính vào vở và tự kiểm tra phiếu của mình.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Nhân hóa và cấu trúc đoạn văn tưởng tượng

Mục tiêu

HS nhận biết nhân hóa khi tả bầu trời và nêu được cấu trúc đoạn văn tưởng tượng dựa trên câu chuyện đã đọc.

Nội dung

Phần 1: nhân hóa trong câu “Bầu trời hôm nay trầm ngâm quá.” Phần 2: so sánh câu trước và sau khi sửa một chi tiết tưởng tượng; nêu ba yêu cầu của đoạn văn tưởng tượng: giữ nhân vật, hoàn cảnh, điểm tựa; thêm mở, diễn biến, kết; ghi rõ phần sáng tạo.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: từ chỉ tâm trạng người được dùng cho bầu trời là nhân hóa, không có nghĩa bầu trời thực sự biết buồn hay nghĩ; đoạn văn tưởng tượng gồm mở, diễn biến, kết và không tách khỏi truyện đã đọc.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV viết lên bảng: “Bầu trời hôm nay trầm ngâm quá.” Hỏi: “Từ trầm ngâm vốn dùng để tả người. Vì sao có thể dùng cho bầu trời?”

    Học sinh

    HS suy nghĩ và trả lời. Dự kiến: “Vì tác giả gán cảm xúc của người cho bầu trời, câu văn sinh động hơn.”

  2. Giáo viên

    GV giải thích: bầu trời không thực sự biết suy nghĩ; đây là cách nhân hóa. GV đưa ví dụ: “Trước: ‘Sau bài học bó đũa, người cha bảo các con không cần giúp nhau nữa.’ Sau: ‘Người cha vui khi thấy các con biết chia việc và giúp nhau sửa nhà.’” GV hỏi: “Vì sao câu trước cần sửa?”

    Học sinh

    HS đọc ví dụ, so sánh hai câu. Dự kiến: “Vì câu trước trái với bài học đoàn kết của truyện.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS nêu lại ba yêu cầu của đoạn văn tưởng tượng và nhận xét.

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Giữ nhân vật, hoàn cảnh và điểm tựa; thêm diễn biến, lời nói hoặc kết thúc; ghi rõ phần sáng tạo.”

  4. Giáo viên

    GV đọc phần ghi nhớ và yêu cầu HS ghi vào vở: nhân hóa, cấu trúc đoạn văn tưởng tượng.

    Học sinh

    HS ghi nhớ và đọc theo GV một lần.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập đọc hiểu và từ ngữ

Mục tiêu

Củng cố hiểu nội dung bài, mạch nội dung và nghĩa của các từ trong bài.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm bài tập 2 đến 6 trong sách làm cá nhân, sau đó đổi phiếu kiểm tra với bạn bên cạnh. HS có thể đối chiếu thêm trên trang bài học NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 2: B (Muốn tìm cách nói bằng lời riêng). Bài 3: Sai (Bầu trời có thể gợi nhiều cảm xúc, không chỉ có một cách tả). Bài 4: 1 – Thầy yêu cầu quan sát bầu trời; 2 – Các bạn đưa ra cách tả khác nhau; 3 – Va-li-a và cả lớp tìm lời diễn đạt riêng. Bài 5: trầm ngâm – có vẻ suy nghĩ sâu; diễn đạt – nói hoặc viết để thể hiện ý; sáng tạo – tạo cách nghĩ, cách làm mới có ý nghĩa. Bài 6: HS nêu một ý hiểu hợp lí và dùng ít nhất một chi tiết trong lời tóm tắt (ví dụ: “Bầu trời có thể gợi nhiều cảm xúc, nên mỗi người có thể tả một cách.”); chấp nhận cách hiểu khác có chi tiết hợp lí.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2, nêu thời gian 5 phút làm cá nhân.

    Học sinh

    HS nhận phiếu và làm bài cá nhân.

  2. Giáo viên

    GV quan sát, nhắc HS đọc kỹ câu lệnh bài 3 có từ “chỉ”, đổi phiếu với bạn và đối chiếu.

    Học sinh

    HS đổi phiếu, đối chiếu và sửa lỗi cho nhau.

  3. Giáo viên

    GV mời HS đọc đáp án bài 2, 3, 4, 5 và hỏi: “Vì sao thứ tự 1 – 2 – 3 ở bài 4 là hợp lí?”

    Học sinh

    HS trình bày đáp án. Dự kiến: “Vì bắt đầu bằng việc quan sát, rồi các bạn nói, cuối cùng mới đến cách tả riêng.”

  4. Giáo viên

    GV chốt đáp án, khen HS làm bài đúng và hướng dẫn HS mở trang bài học NeoEdu để làm bài tập tương tác nếu còn thời gian.

    Học sinh

    HS sửa lỗi (nếu có) và ghi đáp án đúng vào phiếu.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Viết đoạn văn tưởng tượng từ truyện Bó đũa

Mục tiêu

HS vận dụng cấu trúc mở – diễn biến – kết để viết đoạn văn tưởng tượng và ghi rõ phần sáng tạo.

Nội dung

Bài 7: HS đọc bài mẫu tự soạn về truyện Bó đũa, xác định phần tưởng tượng và nêu lí do. Bài 8: HS làm Phiếu học tập số 3, sửa một chi tiết tưởng tượng không hợp tính cách hoặc nội dung truyện, ghi trước và sau. Khi viết, giữ nhân vật (anh cả, người em, người cha), điểm tựa (bó đũa, sự đoàn kết).

Sản phẩm dự kiến

Đáp án bài 7: C là phương án sai, đáp án đúng là A (Các anh em chia việc sửa nhà sau khi hiểu lời cha). Bài 8: đoạn sửa gồm câu trước và câu sau, giữ đúng nhân vật, có ghi chú phần sáng tạo; đáp án gợi ý: Trước: “Sau bài học bó đũa, người cha bảo các con không cần giúp nhau nữa.” Sau: “Người cha vui khi thấy các con biết chia việc và giúp nhau sửa nhà.”

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu nhiệm vụ: “Đọc bài mẫu, tìm phần em tưởng tượng; sau đó sửa một chi tiết theo Phiếu học tập số 3 trong 5 phút.”

    Học sinh

    HS đọc bài mẫu, gạch chân phần tưởng tượng và bắt đầu làm bài 8.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, kiểm tra việc giữ đúng nhân vật và điểm tựa. Nhắc HS viết đủ mở, diễn biến, kết.

    Học sinh

    HS viết hoặc sửa câu. Dự kiến: “Người em mang dây và nhắc anh rằng từng chiếc đũa đứng riêng rất yếu.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc câu trước và sau khi sửa, hỏi: “Phần nào là sáng tạo của em?”

    Học sinh

    HS đọc và trả lời. Dự kiến: “Phần em thêm là câu người cha vui khi thấy các con giúp nhau.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung về nội dung, bố cục và cách dùng từ; nhắc HS ghi rõ phần sáng tạo khi nộp bài.

    Học sinh

    HS lắng nghe, tự sửa bài của mình.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 18 phút

Đọc mở rộng: ghi phiếu về pin mặt trời

Mục tiêu

HS đọc ngữ liệu thông tin khoa học và công nghệ, ghi phiếu đọc bằng lời riêng và trao đổi với bạn.

Nội dung

HS đọc văn bản “Điện từ ánh sáng” (ngữ liệu do nhóm biên soạn). Dựa vào Phiếu học tập số 3 mặt sau, HS ghi tên bài, thiết bị, công dụng, điều kiện hoạt động, giới hạn và điều thú vị. Nói cho bạn một điều thú vị và trả lời một câu hỏi; ghi nhớ mang phiếu chia sẻ với người thân.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu đọc mở rộng hoàn chỉnh: thiết bị là tấm pin mặt trời; công dụng là biến năng lượng ánh sáng thành điện năng; điều kiện hoạt động là cần ánh sáng, bị che bóng hoặc ánh sáng yếu thì lượng điện giảm; giới hạn là ban đêm cần nguồn tích trữ hoặc nguồn khác; điều thú vị được ghi bằng lời riêng.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu văn bản “Điện từ ánh sáng”, nêu yêu cầu ghi phiếu và nhắc an toàn: “Không tự trèo mái hay chạm dây điện để quan sát.”

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm văn bản và nhận phiếu.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS xác định các thông tin trong phiếu, nhắc ghi bằng lời riêng, không chép nguyên văn.

    Học sinh

    HS làm việc cá nhân rồi trao đổi với bạn cùng bàn. Dự kiến: “Tấm pin mặt trời biến ánh sáng thành điện; trời tối thì không dùng được ngay.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS trình bày điều thú vị và trả lời câu hỏi: “Vì sao không nên nói pin mặt trời tạo điện trong mọi điều kiện?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Vì khi bị che bóng hoặc ánh sáng yếu, lượng điện giảm.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét, nhấn mạnh cách đọc tin công nghệ: ghi thiết bị làm gì, hoạt động nhờ đâu và có giới hạn nào. Giao HS về nhà hoàn thiện phiếu.

    Học sinh

    HS ghi nhận và hoàn thiện phiếu theo hướng dẫn.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc lời tóm tắt bài “Bầu trời mùa thu” và trả lời:

  • Thầy đưa học trò đi đâu?
  • Các bạn tả bầu trời bằng những cách nào? (ví dụ: so sánh với nước; gắn với cảm giác sau mưa; dùng màu xanh)
  • Vì sao Va-li-a im lặng lúc đầu?
  • Mạch nội dung gồm ba ý: 1) ……; 2) ……; 3) ……

Phiếu học tập số 2

Làm bài cá nhân, khoanh vào đáp án đúng hoặc điền ý:

  • Bài 2: Vì sao Va-li-a im lặng lúc đầu? A. Đang đợi được nhắc lại câu trả lời của bạn; B. Muốn tìm cách nói bằng lời riêng; C. Cho rằng chỉ có một cách tả trời đúng.
  • Bài 3: Thầy chỉ chấp nhận một cách tả giống hệt nhau cho cả lớp. (Đúng/Sai) Vì sao?
  • Bài 4: Xếp các ý theo mạch nội dung: Va-li-a và cả lớp tìm lời diễn đạt riêng; Thầy yêu cầu quan sát bầu trời; Các bạn đưa ra cách tả khác nhau.
  • Bài 5: Nối từ với nghĩa: trầm ngâm; diễn đạt; sáng tạo (nghĩa: có vẻ suy nghĩ sâu; nói hoặc viết để thể hiện ý; tạo cách nghĩ, cách làm mới có ý nghĩa).
  • Bài 6: Nêu một điều em hiểu từ bài đọc và dùng ít nhất một chi tiết trong lời tóm tắt để giải thích.

Phiếu học tập số 3

Bài 7: Phần mới nào được tưởng tượng dựa trên truyện Bó đũa?

  • A. Các anh em chia việc sửa nhà sau khi hiểu lời cha.
  • B. Người cha nêu bài học đoàn kết vốn có trong truyện.
  • C. Đổi sang một giấc mơ khác, bỏ qua truyện.

Bài 8: Sửa một chi tiết tưởng tượng không hợp tính cách hoặc nội dung truyện.

  • Trước: ……
  • Sau: ……
  • Phần sáng tạo em thêm: ……

Phiếu đọc mở rộng “Điện từ ánh sáng”:

  • Tên bài, tác giả/nguồn, ngày đọc: ……
  • Thiết bị: ……
  • Công dụng: ……
  • Điều kiện hoạt động: ……
  • Giới hạn: ……
  • Điều thú vị (ghi bằng lời riêng): ……

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện phiếu đọc mở rộng “Điện từ ánh sáng”, ghi bằng lời riêng và không chép nguyên văn.
  • Tìm thêm một văn bản thông tin khoa học và công nghệ trong sách, thư viện hoặc nguồn người lớn chọn; ghi phiếu theo mẫu đã học.
  • Viết hoàn chỉnh đoạn văn tưởng tượng kết tiếp truyện Bó đũa (có mở, diễn biến, kết), ghi rõ phần sáng tạo; nói cho người thân nghe một điều em thích trong bài “Bầu trời mùa thu”.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.