NeoEdu
Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 2. Trải nghiệm và khám phá

Giáo án Bài 15. Gặt chữ trên non

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính và chi tiết của bài “Gặt chữ trên non”: bạn nhỏ miền núi vượt suối, rừng, thung sâu để đến lớp.
  • Giải thích được vì sao từ “gặt” được dùng cho việc học và nêu được ý nghĩa của hình ảnh con chữ mở ra hi vọng.
  • Nêu được công dụng của từ điển; tra được từ theo thứ tự chữ cái và chọn nghĩa phù hợp với ngữ cảnh.
  • Nêu được bố cục của bài văn kể chuyện (mở bài, thân bài, kết bài) và viết được bài văn kể lại một câu chuyện bằng lời của mình.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu lời tóm tắt, tra từ điển, viết bài văn kể chuyện có mở bài, thân bài, kết bài; đọc thành tiếng và nói 2–3 câu nêu điều tâm đắc.
  • Năng lực văn học: nhận biết hình ảnh “gặt chữ” và cảm nhận được nghị lực của bạn nhỏ miền núi; nhận ra nhân vật, sự việc chính và điều rút ra từ câu chuyện được kể.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: tự đọc thầm lời tóm tắt, tự tra từ điển để giải nghĩa từ, tự kiểm tra bài viết bằng cách đọc thành tiếng.
  • Giao tiếp và hợp tác: trao đổi theo nhóm và cặp đôi, nêu ý kiến rõ ràng, lắng nghe và góp ý bài viết của bạn.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: suy luận nghĩa của từ theo ngữ cảnh, lựa chọn chi tiết để kể lại câu chuyện theo cách riêng của mình.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: kiên trì hoàn thành phiếu học tập và bài viết dựa trên dàn ý.
  • Trách nhiệm: tự giác tra từ điển khi chưa hiểu từ, hoàn thành bài tập về nhà.
  • Nhân ái: trân trọng nghị lực và hoàn cảnh học tập của bạn nhỏ miền núi, không xem mọi trẻ có cùng hoàn cảnh.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách Tiếng Việt 4, tập 1 (Kết nối tri thức với cuộc sống), trang bài 15 “Gặt chữ trên non”.
  • Bảng phụ hoặc slide ghi lời tóm tắt, ba mạch nội dung và đề bài viết.
  • Từ điển tiếng Việt (bản in) để minh họa cách tra từ.
  • Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (in cho mỗi nhóm/cặp).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-1-bai-15-gat-chu-tren-non (dùng ở hoạt động tra từ và luyện tập).

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 4, vở ghi, bút chì, bút mực.
  • Từ điển tiếng Việt (nếu gia đình có) hoặc sổ tay ghi từ mới.
  • Thẻ Đ – S tự làm từ giấy bìa nhỏ (dùng ở hoạt động luyện tập).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Hành trình đến lớp

Mục tiêu

Tạo tâm thế học bài; gợi nhớ những khó khăn khi đi học để dẫn vào bài thơ.

Nội dung

GV hỏi HS về quãng đường từ nhà đến trường và những khó khăn gặp phải khi đi học. HS kể ngắn một vài điều em nhớ về đường đi học.

Sản phẩm dự kiến

HS kể được từ 1–2 khó khăn hoặc niềm vui khi đi học.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV hỏi: “Em đi học bằng gì, đường đi mất bao lâu? Trên đường có khó khăn nào không?”

    Học sinh

    HS suy nghĩ và trả lời. Dự kiến: “Em đi bộ khoảng 15 phút qua cánh đồng.” “Em phải lội qua con mương khi trời mưa.”

  2. Giáo viên

    GV hỏi tiếp: “Nếu đường đến trường phải vượt suối, băng rừng thì em cảm thấy thế nào?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Em sẽ thấy vất vả nhưng vẫn muốn đến lớp.”

  3. Giáo viên

    GV dẫn: “Hôm nay chúng ta gặp một bạn nhỏ miền núi trên con đường đến lớp đầy gian nan. Hãy cùng đọc bài thơ Gặt chữ trên non.”

    Học sinh

    HS lắng nghe và mở sách trang bài 15.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc và khám phá bài Gặt chữ trên non

Mục tiêu

Hiểu nội dung, chi tiết và ý nghĩa của bài; đọc đúng nhịp, ngắt nghỉ ở chỗ hợp lí.

Nội dung

HS đọc thầm lời tóm tắt của bài (lưu ý: đây là lời tóm tắt, không phải toàn văn tác phẩm). Lời tóm tắt chia thành ba mạch: (1) Bình minh, bạn lên đường; (2) Bạn vượt đường núi để đến trường; (3) Việc học mở ra hi vọng cho cuộc sống. Các nhóm làm theo kĩ thuật mảnh ghép, hoàn thành phần việc trong Phiếu học tập số 1.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành; HS nêu được chi tiết của từng mạch và ý nghĩa của từ “gặt” trong bài.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành 3 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nhận một mạch nội dung. GV phát Phiếu học tập số 1 và giao nhiệm vụ: đọc kĩ mạch được giao, trả lời câu hỏi tương ứng.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, đọc thầm mạch được giao và ghi chi tiết cần thiết vào phiếu.

  2. Giáo viên

    GV đi quan sát, gợi ý: “Trong mạch này, tác giả nhắc đến những khó khăn nào? Tìm từ ngữ cho thấy điều đó.”

    Học sinh

    HS thảo luận trong nhóm. Dự kiến: “Đường học qua suối, rừng và những thung sâu nên rất vất vả.” “Bạn vẫn mang theo sách, vẫn bước về lớp học trên đồi.”

  3. Giáo viên

    GV tổ chức ghép nhóm mới (mỗi nhóm có đủ ba mạch). Mỗi HS trình bày ý chính của mạch mình phụ trách, GV hướng dẫn đọc: ngắt ở ranh giới cụm từ và dấu câu, đổi giọng theo cảm xúc. GV hỏi: “Vì sao tác giả dùng từ “gặt” cho việc học?”

    Học sinh

    HS trình bày theo nhóm mới. Dự kiến câu trả lời: “Vì học chữ giống như thu hoạch thành quả quý báu sau quá trình lao động.” HS luyện đọc một đoạn thành tiếng.

  4. Giáo viên

    GV chốt: bài thơ nói về nghị lực của bạn nhỏ miền núi, việc học mở ra hi vọng cho cuộc sống và quê hương. GV nhắc: cần trân trọng nghị lực, không xem mọi trẻ miền núi có cùng hoàn cảnh; cần phân biệt chi tiết có trong bài với suy nghĩ tưởng tượng thêm.

    Học sinh

    HS ghi ý chính vào vở và nêu lại một chi tiết trong bài để minh họa.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Cách dùng và công dụng của từ điển

Mục tiêu

Nêu được công dụng của từ điển; biết tra từ theo thứ tự chữ cái và chọn nghĩa phù hợp với ngữ cảnh.

Nội dung

HS tra các từ gùi, thung lũng, nghị lực trong từ điển (bản in hoặc bài tương tác trên NeoEdu). GV hướng dẫn ba bước: tìm theo thứ tự chữ cái ở tiếng đầu; đọc trọn mục từ; chọn nghĩa hợp câu đang đọc. Ví dụ: tra “gồ ghề” để hiểu bề mặt không bằng phẳng, không tự đoán là “rất rộng”.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng nghĩa của ba từ trong bài và nói được ba bước tra từ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV hỏi: “Khi gặp một từ chưa hiểu, em thường làm gì?”

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: “Em hỏi cô giáo hoặc bố mẹ.” “Em giở từ điển ra tra.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn cặp đôi tra từ gùi và thung lũng trên từ điển; sau đó tra nghị lực. GV nhắc: đọc cả mục từ, không chỉ nhìn một dòng gần giống.

    Học sinh

    HS làm việc theo cặp, tìm mục từ, đọc nghĩa và đối chiếu với câu trong bài. Dự kiến: “Thung lũng là vùng đất thấp giữa núi.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày cách tra và nghĩa tìm được; GV chiếu hoặc hướng dẫn HS làm bài tương tác trên NeoEdu.

    Học sinh

    HS trình bày; các cặp khác nhận xét về cách tra. Dự kiến: “Chúng em tra từ gùi theo chữ cái g, rồi đọc cả mục từ để chọn nghĩa đúng.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: từ điển giúp tra cách viết, nghĩa và cách dùng từ; khi từ có nhiều nghĩa, chọn nghĩa hợp ngữ cảnh.

    Học sinh

    HS ghi ba bước tra từ vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Cấu trúc bài văn kể chuyện

Mục tiêu

Nêu được bố cục ba phần của bài văn kể chuyện và các yêu cầu khi kể lại một câu chuyện.

Nội dung

HS đọc bài mẫu Bó đũa (đã cho trong sách), xác định mở bài, thân bài, kết bài theo Phiếu học tập số 3. GV nhấn mạnh: giữ nhân vật, sự việc chính, quan hệ nguyên nhân–kết quả; mỗi đoạn một ý chính; không chép nguyên văn rồi gọi là lời kể mới.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 (phần bố cục bài mẫu) hoàn thành; HS nêu được vai trò của từng phần.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc diễn cảm bài mẫu Bó đũa, phát Phiếu học tập số 3 và hướng dẫn HS xác định từng phần.

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm bài mẫu và làm phần bố cục trong phiếu.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Đoạn nào giới thiệu chuyện? Đoạn nào kể sự việc theo trình tự? Đoạn nào nêu điều em hiểu?”

    Học sinh

    HS làm việc theo cặp. Dự kiến: “Mở bài là câu giới thiệu truyện Bó đũa. Thân bài kể từ người cha buồn đến khi các con biết gắn bó. Kết bài là đoạn nhớ tới việc làm việc nhà cùng anh chị.”

  3. Giáo viên

    GV mời một số cặp trình bày, sau đó hỏi: “Vì sao thân bài phải kể theo trình tự?”

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến: “Để người nghe hiểu được nguyên nhân và kết quả của sự việc.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: mở bài giới thiệu chuyện; thân bài kể sự việc theo trình tự; kết bài nêu kết thúc và điều em hiểu.

    Học sinh

    HS ghi bố cục bài văn kể chuyện vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập từ điển và đọc hiểu

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về đọc hiểu và cách dùng từ điển để làm bài tập.

Nội dung

Trò chơi “Đúng hay sai?”: GV đọc câu, HS giơ thẻ Đ hoặc S. Sau đó HS làm Phiếu học tập số 2, đổi chéo và chữa bài. Có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành với đáp án đúng: Câu 2: C; Câu 3: Sai; Câu 4: Bình minh, bạn lên đường → Bạn vượt đường núi để đến trường → Việc học mở ra hi vọng cho cuộc sống; Câu 5: gùi – đồ đan mang trên lưng hoặc hành động mang bằng đồ ấy; thung lũng – vùng đất thấp giữa núi; nghị lực – ý chí bền bỉ vượt khó; Câu 6: B.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giới thiệu trò chơi, đọc lần lượt các câu: “Bạn nhỏ phải vượt suối, băng rừng để đến lớp.” “Bạn nhỏ bỏ việc học vì đường xa.” GV yêu cầu HS giơ thẻ.

    Học sinh

    HS giơ thẻ Đ hoặc S. Dự kiến: câu 1 là Đ; câu 2 là S.

  2. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 cho cặp đôi, hướng dẫn: đọc câu hỏi, đối chiếu với bài, chọn đáp án.

    Học sinh

    HS làm bài theo cặp. Dự kiến cho câu 6: “Em chọn B vì phải đọc rồi chọn nghĩa hợp câu.”

  3. Giáo viên

    GV đọc đáp án, mời HS chữa bài và giải thích lựa chọn của mình.

    Học sinh

    HS đổi phiếu chéo, đối chiếu và sửa lỗi. Dự kiến: “Câu 3 sai vì bài không nói bạn bỏ học.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét và nhấn mạnh: đáp án phải căn cứ vào văn bản, không tự suy đoán.

    Học sinh

    HS sửa lại bài trong phiếu nếu sai.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Viết bài văn kể lại một câu chuyện

Mục tiêu

Viết được bài văn kể chuyện có đủ mở bài, thân bài, kết bài; mỗi đoạn một ý chính; biết tự kiểm tra và góp ý.

Nội dung

Đề bài: Kể lại một câu chuyện em đã đọc hoặc nghe bằng lời riêng; giữ sự việc chính và nêu điều em học được. HS lập dàn ý vào Phiếu học tập số 3, sau đó viết từ dàn ý. Sau khi viết, HS đọc thành tiếng trong nhóm, tự kiểm tra đủ yêu cầu, liên kết, chữ hoa và dấu câu; nhờ bạn chỉ một chỗ hiểu rõ nhất và một chỗ cần hỏi lại.

Sản phẩm dự kiến

Dàn ý và đoạn văn hoặc bài văn ngắn kể lại một câu chuyện, có đủ ba phần; HS ghi được một góp ý của bạn và một điều đã sửa. Gợi ý chấm (người lớn đánh giá): nội dung đúng nhiệm vụ và đủ chi tiết (0,75); trình tự, bố cục và liên kết (0,5); dùng từ, đặt câu (0,5); chính tả, trình bày (0,25).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc đề bài, nhắc: chọn câu chuyện mình đã đọc hoặc nghe; chỉ viết các ý chính, không chép nguyên văn.

    Học sinh

    HS chọn câu chuyện và ghi nhanh các sự việc chính vào phiếu.

  2. Giáo viên

    GV đi quan sát, hỏi: “Đoạn này em đang kể ý nào? Sự việc này có dẫn đến kết quả gì?”

    Học sinh

    HS viết bài theo dàn ý. Dự kiến: “Em kể truyện Sự tích hồ Gươm, mở bài giới thiệu nhân vật Lê Lợi.”

  3. Giáo viên

    GV tổ chức đọc thành tiếng trong nhóm 3, hướng dẫn HS góp ý: một chỗ hiểu rõ nhất, một chỗ cần hỏi lại.

    Học sinh

    HS đọc bài của mình, bạn nêu góp ý. Dự kiến: “Câu này hơi dài, bạn có thể tách thành hai câu.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung, nêu một lỗi thường gặp (dùng sai dấu câu, thiếu liên kết) và cách khắc phục.

    Học sinh

    HS sửa bài theo góp ý và ghi vào vở điều đã rút kinh nghiệm.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Đọc và nói về điều em tâm đắc

Mục tiêu

Đọc thành tiếng đúng nhịp; nói được điều em tâm đắc sau bài học và liên hệ với bản thân.

Nội dung

HS đọc thành tiếng lời tóm tắt của bài, sau đó nói 2–3 câu giải thích điều em tâm đắc. Gợi ý nội dung nói: một hình ảnh em thích, hoặc cách em trân trọng việc học của mình.

Sản phẩm dự kiến

HS đọc thành tiếng trước nhóm và nói được 2–3 câu có chi tiết, liên hệ được với bản thân. Gợi ý chấm (người lớn chấm): đọc chính xác (0,75); ngắt nghỉ, âm lượng (0,5); ý giải thích có chi tiết (0,75).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu nhiệm vụ: đọc một đoạn tóm tắt thành tiếng, sau đó nói 2–3 câu về điều em tâm đắc nhất.

    Học sinh

    HS chuẩn bị, đọc thầm và chọn ý để nói.

  2. Giáo viên

    GV mời HS đọc và nói trong nhóm, lắng nghe và gợi ý khi cần.

    Học sinh

    HS đọc và nói. Dự kiến: “Em tâm đắc hình ảnh học chữ như gặt thành quả, vì em cũng cần cố gắng mỗi ngày để học tốt.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS trình bày trước lớp, nhận xét về cách đọc và nội dung.

    Học sinh

    HS trình bày và lắng nghe bạn nhận xét.

  4. Giáo viên

    GV chốt: trân trọng nghị lực, nỗ lực học tập để mở ra hi vọng cho bản thân và quê hương.

    Học sinh

    HS nêu lại một điều em sẽ làm để trân trọng việc học.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc kĩ mạch nội dung nhóm em được giao và trả lời các câu hỏi sau:

  • Mạch nội dung của nhóm em là: ………………………
  • Khó khăn nào được nêu trên đường đến lớp? Tìm từ ngữ trong bài để minh họa.
  • Vì sao tác giả dùng từ “gặt” cho việc học?
  • Hình ảnh học chữ mở ra điều gì cho cuộc sống và quê hương?
  • Điều nào trong bài là chi tiết có thật trong văn bản, điều nào là suy nghĩ thêm của em?

Phiếu học tập số 2

Câu 1. Đọc từng câu và chọn Đ (đúng) hoặc S (sai):

  • Bạn nhỏ phải vượt suối, băng rừng để đến lớp.
  • Bạn nhỏ bỏ việc học vì đường xa.

Câu 2. Khó khăn nào được nêu trên đường đến lớp?
A. Phải đi thuyền qua hồ rộng
B. Phải đợi người mang sách đến tận nhà
C. Vượt suối và băng rừng

Câu 3. Sắp xếp các ý theo mạch của lời tóm tắt:

  • Việc học mở ra hi vọng cho cuộc sống.
  • Bình minh, bạn lên đường.
  • Bạn vượt đường núi để đến trường.

Câu 4. Nối từ với nghĩa dùng trong bài:

  • gùi
  • thung lũng
  • nghị lực
    Nghĩa: vùng đất thấp giữa núi; đồ đan mang trên lưng hoặc hành động mang bằng đồ ấy; ý chí bền bỉ vượt khó.

Câu 5. Tra từ để hiểu câu, cần:
A. Chọn nghĩa đầu tiên bất kể câu
B. Đọc và chọn nghĩa hợp ngữ cảnh
C. Chỉ xem ảnh bìa từ điển

Phiếu học tập số 3

Phần A. Bố cứa bài mẫu Bó đũa

  • Mở bài: đoạn nào giới thiệu chuyện? ………………………
  • Thân bài: đoạn nào kể sự việc theo trình tự? ………………………
  • Kết bài: đoạn nào nêu kết thúc và điều em hiểu? ………………………

Phần B. Dàn ý bài văn của em

  • Tên câu chuyện em kể: ………………………
  • Mở bài (giới thiệu chuyện): ………………………
  • Thân bài (các sự việc chính theo trình tự): 1) ……… 2) ……… 3) ………
  • Kết bài (kết thúc và điều em hiểu): ………………………

Lưu ý: mỗi đoạn một ý chính; giữ nhân vật và quan hệ nguyên nhân–kết quả.

Hướng dẫn về nhà

  • Đọc thành tiếng lời tóm tắt bài Gặt chữ trên non cho người thân nghe, sau đó nói 2–3 câu về điều em tâm đắc. Nếu muốn luyện đúng nhịp thơ, em mở bản in trong sách.
  • Hoàn thiện bài văn kể lại một câu chuyện em đã đọc hoặc nghe, theo dàn ý đã lập. Đọc lại bài, tự kiểm tra liên kết, chữ hoa và dấu câu.
  • Tra trong từ điển hai từ em chưa hiểu, ghi nghĩa và đặt một câu với mỗi từ, chọn nghĩa đúng với ngữ cảnh.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.