Giáo án Bài 13. Con vẹt xanh

Tạo tâm thế học bài; giúp HS nhận ra sự khác nhau giữa cách nói cộc lốc và cách nói lễ phép trong giao tiếp với người thân.

GV đưa lên màn hình ba tình huống: (1) Em gọi anh trai để nhờ việc; (2) Chị hỏi em đã làm bài chưa; (3) Bố mẹ dặn em đi học về sớm. Với mỗi tình huống, HS chọn cách đáp: “Gọi gì mà gọi hoài!”, “Dạ, anh có việc gì ạ?”, “Biết rồi, nói mãi!”, “Dạ, em làm xong rồi ạ.”, “Dạ, con sẽ về sớm ạ.”

HS nêu được cách đáp lễ phép trong ba tình huống và nhận ra những câu đáp cộc lốc cần tránh.

HS đọc đúng, ngắt nghỉ đúng; hiểu nội dung, chi tiết và mạch nội dung của bài; giải thích được vì sao Tú nhận lỗi và muốn thay đổi.

HS đọc thầm đoạn tóm tắt bài “Con vẹt xanh”, ghi các chi tiết chính vào Phiếu học tập số 1. Sau đó, nhóm 4 dùng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS viết một ý vào ô của mình trên khăn, cả nhóm thống nhất ba ý theo mạch nội dung. GV hướng dẫn cách ngắt nghỉ ở ranh giới cụm từ và dấu câu.

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành; nhóm thống nhất được mạch nội dung gồm ba ý: Tú chăm vẹt và tập cho nó nói; vẹt nhắc lại lời thiếu lễ phép của Tú; Tú nhận lỗi và muốn thay đổi cách đáp anh.

HS nhận diện được động từ trong ngữ cảnh và phân biệt động từ chỉ hoạt động với động từ chỉ trạng thái.

GV đưa câu “Bà tưới cây, em đứng nhìn” và các ví dụ đọc, chạy, trồng, lo lắng, yêu, nhớ. HS làm Phiếu học tập số 2: tìm động từ trong câu, phân loại động từ vào hai cột “chỉ hoạt động” và “chỉ trạng thái”. GV nhấn mạnh: cùng một tiếng có thể dùng khác nhau ở câu khác nhau, nên phải nhìn vào ngữ cảnh.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành; HS nêu được các động từ tưới, đứng, nhìn trong câu và phân loại đúng các ví dụ đọc, chạy, trồng, lo lắng, yêu, nhớ.

HS nhận biết các cách mở bài (trực tiếp, gián tiếp) và kết bài (không mở rộng, mở rộng) trong bài văn kể chuyện.

GV đưa đề bài: Kể lại một câu chuyện em biết bằng lời riêng; giữ sự việc chính và nêu điều em học được. GV cho HS đọc hai cách mở bài và hai cách kết bài trong phần ví dụ, rồi phân loại.

HS xác định được mở bài “Em muốn kể lại truyện dân gian Bó đũa…” là mở trực tiếp; “Một gia đình sẽ khó vui khi mọi người thường bất hòa…” là mở gián tiếp; kết “Từ đó, những người con biết nhường nhịn nhau.” là kết không mở rộng; kết “Câu chuyện nhắc em lắng nghe và hợp sức với anh chị em trong nhà.” là kết mở rộng.

Củng cố hiểu nội dung bài, mạch nội dung, nghĩa của từ và nhận diện động từ.

HS làm các bài tập: (1) Vì sao Tú im lặng sau khi vẹt nói? A. Vì nghĩ anh cố ý dạy vẹt câu ấy; B. Vì nhận ra vẹt đang bắt chước lời mình nói với anh; C. Vì buồn vẹt chưa học được câu chào mới. (2) Đúng hay sai: Tú muốn sửa cách đáp lời anh sau sự việc. (3) Sắp xếp mạch nội dung. (4) Nối từ với nghĩa: cộc lốc, hối hận, hãnh diện. (5) Từ nào là động từ trong “Lan nhẹ nhàng mở cửa”? A. Lan; B. mở; C. nhẹ nhàng. GV chiếu bài tập tương tác trên NeoEdu để HS làm và kiểm tra.

Đáp án: (1) B, vì căn cứ đoạn tóm tắt: vẹt bắt chước chính những câu cộc lốc Tú thường dùng với anh. (2) Đúng, vì Tú hối hận và muốn đáp lời anh cho lễ phép. (3) Thứ tự đúng: Tú chăm vẹt và tập cho nó nói → Vẹt nhắc lại những lời thiếu lễ phép của Tú → Tú nhận lỗi và muốn thay đổi cách đáp anh. (4) cộc lốc – ngắn, cụt, thiếu sự nhã nhặn; hối hận – buồn và tiếc vì việc sai mình đã làm; hãnh diện – tự hào, vui về điều mình có hoặc làm. (5) B, mở chỉ hoạt động của Lan.

HS viết được một mở bài và một kết bài phù hợp với đề bài kể chuyện, đúng đối tượng câu chuyện.

HS làm đề: Viết một mở bài và một kết bài phù hợp với yêu cầu: Kể lại một câu chuyện em biết bằng lời riêng; giữ sự việc chính và nêu điều em học được. HS có thể chọn truyện Bó đũa hoặc câu chuyện khác đã đọc/nghe. GV dùng bài mẫu để đối chiếu.

Mỗi HS viết được một mở bài (trực tiếp hoặc gián tiếp) và một kết bài (không mở rộng hoặc mở rộng) về đúng câu chuyện đã chọn. Bài mẫu tham khảo: mở “Em muốn kể lại truyện dân gian Bó đũa, câu chuyện về cách một người cha khuyên các con đoàn kết.”; kết “Câu chuyện nhắc em lắng nghe và hợp sức với anh chị em trong nhà.” Gợi ý người lớn đánh giá: nội dung đúng nhiệm vụ và đủ chi tiết (0,75); trình tự, bố cục, liên kết (0,5); dùng từ, câu phù hợp (0,5); chính tả, trình bày (0,25).

HS liên hệ bài học với cách cư xử hằng ngày, thực hành đáp lời người thân lễ phép và hoàn thiện bài viết kể chuyện.

HS đóng vai một tình huống với người thân: một người gọi em, em đáp lại lễ phép và giải thích lí do. Sau đó, HS viết vào vở 2–3 câu về điều mình sẽ thay đổi trong tuần này. GV giao về nhà đọc lời tóm tắt cho người lớn nghe và kể lại câu chuyện bằng lời của mình.

Mỗi HS đóng được một đoạn hội thoại lễ phép với bạn; viết được 2–3 câu cam kết thay đổi cách ứng xử trong gia đình; hoàn thiện kế hoạch viết bài kể chuyện ở nhà.