Tiếng ViệtLớp 4Phần 2. Trải nghiệm và khám phá

Giáo án Bài 10. Tiếng nói của cỏ cây

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (100 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được tên bài, tác giả Ben-la Đi-giua và nội dung chính của lời tóm tắt bài “Tiếng nói của cỏ cây”: Ta-nhi-a chuyển cây sang chỗ thoáng và hai cây nở đẹp hơn.
Phân biệt được chi tiết nhìn thấy trong bài (cây nở đẹp hơn) với suy đoán (điều kiện đất và chỗ ở là nguyên nhân) và chi tiết tưởng tượng (cuộc trò chuyện của hai cây).
Giải thích được ý nghĩa từ ngữ bứng, thoáng, suy đoán trong bài.
Nêu được cấu trúc ba phần của bài văn thuật lại một sự việc: mở bài nêu sự việc, thời gian, nơi chốn; thân bài kể các việc theo thứ tự và chọn chi tiết đáng nhớ; kết bài nêu kết quả và cảm nghĩ.
Lập được dàn ý ba phần cho bài văn thuật lại một việc có ích em tham gia hoặc chứng kiến.
Kể được một trải nghiệm đáng nhớ theo ba chặng: chuẩn bị, điều xảy ra, điều em học được.
Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc đúng nhịp câu, hiểu nội dung và chi tiết; lập dàn ý ba phần; kể trải nghiệm rõ ràng, có trình tự và trả lời được câu hỏi của bạn.
Năng lực văn học: nhận biết lời kể và chi tiết tưởng tượng (cuộc trò chuyện giữa hai cây); hiểu sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên qua câu chuyện.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc lời tóm tắt, tự đối chiếu với văn bản để trả lời câu hỏi, tự chọn một việc đã trải qua để lập dàn ý.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 3 và cặp đôi, trình bày ý kiến, lắng nghe bạn nói và đặt một câu hỏi về nguyên nhân hoặc cảm xúc.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS phân tích vì sao cây nở đẹp hơn ở chỗ mới, lựa chọn chi tiết đáng nhớ cho bài thuật việc và chọn cách kể trải nghiệm hấp dẫn.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập, dàn ý và bài nói ở nhà.
Trách nhiệm: nhận và thực hiện đúng vai trò trong nhóm; chăm sóc một cây trong nhà hoặc ở trường theo đúng yêu cầu.
Trung thực: kể đúng điều đã trải qua, phân biệt rõ điều thật với phần tưởng tượng, không khẳng định giờ phút khi không nhớ chính xác.
Nhân ái: yêu quý, quan tâm đến cây cối và môi trường xung quanh qua câu chuyện của Ta-nhi-a.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Sách Tiếng Việt 4 (Kết nối tri thức với cuộc sống), tập 1, bài 10 “Tiếng nói của cỏ cây”.
Bảng phụ ghi lời tóm tắt bài đọc, bảng từ khó (bứng, thoáng, suy đoán) và sơ đồ ba phần của bài văn thuật việc.
Một chậu cây nhỏ hoặc cành hoa thật để làm đồ dùng trực quan khởi động.
Bộ thẻ ý viết sẵn (giấy màu) để HS sắp xếp mạch nội dung và các ý của dàn ý.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 in cho mỗi nhóm.
Máy tính, máy chiếu (nếu có) để trình chiếu bài mẫu.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/tap-1-bai-10-tieng-noi-cua-co-cay (dùng ở hoạt động luyện tập để HS tự kiểm tra đáp án).

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 4, vở ghi, bút chì, bút màu hoặc bút dạ.
Giấy nháp hoặc giấy khổ A4 để vẽ sơ đồ dàn ý theo nhóm.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (theo nhóm).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khu vườn của em

Mục tiêu

Tạo không khí lớp học vui vẻ và gợi trải nghiệm của HS về cây cối, dẫn dắt vào bài đọc.

Nội dung

HS nói về một cây em đã thấy hoặc đã chăm sóc ở nhà, ở trường hoặc ở quê, kể rõ cây đó ở đâu.

Sản phẩm dự kiến

Từ 2 đến 3 HS kể được một câu về cây mình biết, nêu được nơi cây đang mọc.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đặt chậu cây thật lên bàn và hỏi: “Các em có nhận ra cây này không? Em đã thấy cây như thế ở đâu?”
Học sinh
HS quan sát cây và trả lời dự kiến: “Dạ, đây là cây hoa hồng ạ.” “Em thấy cây này ở vườn nhà bà.”
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS nói thêm: “Cây đó có đẹp không? Em đã làm gì để cây lớn lên?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Em tưới nước cho cây mỗi sáng.” “Cây đó đặt ở chỗ có nắng nên nở nhiều hoa.”
Giáo viên
GV nhận xét và dẫn: “Hôm nay chúng ta cùng đọc câu chuyện về một bạn nhỏ và hai cây hoa. Các cây ấy có điều gì đặc biệt?” GV ghi tên bài lên bảng.
Học sinh
HS nhắc lại tên bài “Tiếng nói của cỏ cây” và mở sách ở trang đọc.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc và tìm hiểu câu chuyện “Tiếng nói của cỏ cây”

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, các chi tiết chính và mạch nội dung của lời tóm tắt; phân biệt được việc nhìn thấy, suy đoán và chi tiết tưởng tượng.

Nội dung

Đọc lời tóm tắt bài (tác giả Ben-la Đi-giua, bản dịch Nguyễn Trung; đây không phải toàn văn tác phẩm). Giải nghĩa ba từ khó: bứng, thoáng, suy đoán. Nhóm 3 em hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm ba câu hỏi về mạch nội dung và phân biệt chi tiết.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ ba ý của mạch nội dung (1. Ta-nhi-a chuyển cây hồng và huệ; 2. Hai cây ở chỗ mới nở đẹp hơn; 3. Em suy nghĩ về điều kiện giúp cây phát triển). Phiếu học tập số 1 hoàn thành, nhóm nêu được một ví dụ về việc nhìn thấy, một ví dụ về suy đoán.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu lời tóm tắt, ngắt nhịp ở ranh giới cụm từ và dấu câu, đổi giọng khi kể và khi lời nói của cây. GV giải nghĩa ba từ khó bằng cách nêu ví dụ đơn giản: “Bứng cây là đào cây cùng đất quanh rễ để chuyển chỗ. Em có hiểu vì sao Ta-nhi-a phải bứng cây không?”
Học sinh
HS lắng nghe, đọc thầm. HS trả lời dự kiến: “Dạ, vì hoa hồng chật chỗ nên em phải chuyển cây sang chỗ khác ạ.”
Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm 3, phát Phiếu học tập số 1. Hỏi và hướng dẫn: “Hai cây nở đẹp hơn ở đâu? Điều gì khiến hàng xóm tưởng đó là giống mới? Chi tiết nào trong bài là lời của hoa, không phải là điều có thật?”
Học sinh
Nhóm thảo luận và điền phiếu. HS trả lời dự kiến: “Hai cây nở đẹp hơn ở khoảng đất thoáng dưới cửa sổ.” “Vì hai cây nở đẹp hơn các cây còn lại nên hàng xóm nghĩ là giống mới.” “Cuộc trò chuyện giữa hai cây là chi tiết tưởng tượng.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày; nhóm khác nhận xét, bổ sung. GV hỏi thêm: “Câu ‘Ta-nhi-a nghĩ điều kiện thoáng và ít cạnh tranh chất nuôi đã giúp cây tốt hơn’ là việc nhìn thấy hay là suy đoán?”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. HS trả lời dự kiến: “Đó là suy đoán của Ta-nhi-a ạ, vì bạn ấy nghĩ ra nguyên nhân.”
Giáo viên
GV chốt: việc nhìn thấy là cây nở đẹp hơn; suy đoán là điều kiện đất và chỗ ở là nguyên nhân; lời hoa trò chuyện là chi tiết tưởng tượng, không phải kết luận khoa học. GV treo sơ đồ ba ý của mạch nội dung lên bảng.
Học sinh
HS ghi vào vở ba ý của mạch nội dung và hai cách phân biệt: việc nhìn thấy, suy đoán và tưởng tượng.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 25 phút

Lập dàn ý bài văn thuật lại một sự việc

Mục tiêu

HS nắm cấu trúc ba phần của bài văn thuật việc và biết xếp ý, chọn chi tiết đáng nhớ để lập dàn ý; không viết thành bài dài ở tiết này.

Nội dung

Đọc bài mẫu “Sáng thứ Bảy, lớp em tham gia dọn một góc sân trường”. Nhóm 3 em làm Phiếu học tập số 2: ghi tên sự việc, xếp ý vào ba phần và chọn một chi tiết đáng nhớ. Lưu ý dùng các từ nối trước tiên, tiếp đó, cuối cùng khi cần; không cần viết câu hoàn chỉnh.

Sản phẩm dự kiến

Dàn ý ba phần của nhóm (tên sự việc; mở bài; thân bài có ít nhất 3 ý và 1 chi tiết đáng nhớ; kết bài có kết quả và cảm nghĩ) ghi trên giấy nháp hoặc sơ đồ tư duy.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu yêu cầu thể loại: thuật lại một sự việc em tham gia hoặc chứng kiến. Hỏi: “Mở bài cần nêu những gì?” “Thân bài kể như thế nào?” “Kết bài nêu gì?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Mở bài nêu sự việc, thời gian và nơi chốn ạ.” “Thân bài kể các việc theo thứ tự và chọn chi tiết đáng nhớ ạ.” “Kết bài nêu kết quả và cảm nghĩ ạ.”
Giáo viên
GV đọc bài mẫu, mời HS tìm ý cho từng phần. Hỏi: “Chi tiết nào làm bài văn đáng nhớ? Nếu bỏ chi tiết ‘em nhìn thấy kẹp kim loại’ thì bài còn hay không?” GV hướng dẫn nhóm lập dàn ý vào Phiếu học tập số 2.
Học sinh
Nhóm thảo luận và lập dàn ý. HS trả lời dự kiến: “Mở bài: sáng thứ Bảy, lớp em dọn góc sân trường.” “Thân bài: cô chia ba nhóm; em và Hà giữ túi; em thấy kẹp kim loại và báo cô.” “Kết bài: sân sạch hơn, em vui khi thấy sân vừa dọn.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm treo dàn ý lên bảng. Yêu cầu nhóm khác kiểm tra: ý nào trùng, ý nào lạc đề, có phân biệt điều thật với tưởng tượng chưa.
Học sinh
Các nhóm trình bày và góp ý cho nhau. HS nhận xét dự kiến: “Ý này trùng với ý trước nên nên bỏ.” “Câu này là tưởng tượng, nên ghi rõ.”
Giáo viên
GV chốt cấu trúc ba phần và nhắc: dàn ý là bộ khung, không cần đủ câu; mỗi ý lớn có một chi tiết thật; cắt ý trùng hoặc lạc đề; nếu không nhớ giờ phút chính xác thì không khẳng định.
Học sinh
HS ghi vào vở dàn ý chung của lớp theo mẫu ba phần.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập đọc hiểu và từ ngữ

Mục tiêu

Củng cố kiến thức về chi tiết trong văn bản, mạch nội dung, nghĩa của từ và cách sắp xếp ý của bài văn thuật việc.

Nội dung

Làm các bài tập đọc hiểu trong sách Tiếng Việt 4 (hoặc trên trang NeoEdu): câu 2 chọn đáp án; câu 3 đúng/sai; câu 4 xếp ý; câu 5 nối từ với nghĩa; câu 7 chọn cách sắp xếp thích hợp khi thuật việc.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: (1) Câu 2: Ta-nhi-a đã thay đổi điều gì cho cây? Đáp án C: chuyển cây đến chỗ thoáng hơn. (2) Câu 3: “Hàng xóm tưởng hoa đẹp hơn là vì giống mới.” Đáp án: Đúng, vì bài nói hàng xóm tưởng giống mới, đó là điều họ nghĩ. (3) Câu 4: Thứ tự đúng: Ta-nhi-a chuyển cây hồng và huệ → Hai cây ở chỗ mới nở đẹp hơn → Em suy nghĩ về điều kiện giúp cây phát triển. (4) Câu 5: bứng – đào cây cùng đất quanh rễ để chuyển chỗ; thoáng – không bị che chắn, chật bí; suy đoán – nghĩ ra khả năng giải thích, chưa khẳng định chắc. (5) Câu 7: Đáp án A, kể theo thứ tự thời gian các việc rồi nêu kết quả và cảm nghĩ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu yêu cầu từng câu, nhắc HS đọc lại đoạn văn có chi tiết liên quan trước khi trả lời.
Học sinh
HS đọc lại lời tóm tắt và làm bài vào vở.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỗ trợ HS yếu bằng cách hỏi gợi mở: “Chi tiết nào trong bài nói về chỗ mới của cây?”
Học sinh
HS làm bài cá nhân, sau đó đổi vở kiểm tra với bạn cùng bàn.
Giáo viên
GV mời HS đọc đáp án từng câu. Với câu 3, GV hỏi: “Vì sao câu này vẫn đúng dù hoa có thật sự do giống mới hay không?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Vì bài viết hàng xóm tưởng như vậy, đó là điều họ nghĩ, không phải kết luận của tác giả.”
Giáo viên
GV chốt đáp án, có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để HS tự kiểm tra sau giờ học.
Học sinh
HS sửa lỗi sai trong vở và ghi lại đáp án đúng.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Nói và nghe: Trải nghiệm đáng nhớ

Mục tiêu

HS biết kể một trải nghiệm theo ba chặng, chọn chi tiết bất ngờ và lắng nghe, đáp lại câu hỏi của bạn.

Nội dung

Kể một trải nghiệm theo ba chặng: chuẩn bị, điều xảy ra, điều em học được. Chọn một chi tiết bất ngờ. Người nghe hỏi về nguyên nhân hoặc cảm xúc. Tham khảo bài nói mẫu về việc trồng đậu.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS kể được một trải nghiệm ngắn (khoảng 1 đến 2 phút) có đủ ba chặng và một chi tiết bất ngờ; bạn nghe đặt được một câu hỏi.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV kể mẫu bài nói “Lần đầu trồng đậu” theo ba chặng, nhấn mạnh chi tiết bất ngờ là tưới quá nhiều khiến đất ướt sũng. GV hỏi: “Bạn nghe có thể hỏi điều gì để hiểu thêm?”
Học sinh
HS lắng nghe và trả lời dự kiến: “Vì sao bạn tưới nhiều thế?” “Lúc thấy mầm bật lên, bạn cảm thấy thế nào?”
Giáo viên
GV yêu cầu HS suy nghĩ 2 phút để chọn trải nghiệm và chi tiết bất ngờ, sau đó chia cặp: một người kể, một người nghe và hỏi.
Học sinh
HS chuẩn bị ý ngắn vào giấy nháp rồi thực hành kể và nghe theo cặp, đổi vai.
Giáo viên
GV mời 3 cặp kể trước lớp và yêu cầu người nghe nêu câu hỏi đã đặt.
Học sinh
Đại diện HS kể và trả lời câu hỏi của bạn. HS nghe trả lời dự kiến: “Mình tưới nhiều vì nghĩ cây càng nhiều nước càng lớn nhanh.”
Giáo viên
GV nhận xét về nội dung, cách kể và khả năng lắng nghe; nhắc HS: chỉ kể điều đã thật sự xảy ra, không khẳng định giờ phút nếu không nhớ.
Học sinh
HS tự nhận xét bài nói của mình theo ba chặng và ghi một điều cần cải thiện.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Vận dụng: Dàn ý về một việc có ích

Mục tiêu

HS vận dụng cấu trúc ba phần để lập dàn ý cho một việc có ích em đã tham gia hoặc chứng kiến, gắn với thực tế đời sống.

Nội dung

HS chọn một việc có ích em đã tham gia hoặc chứng kiến trong tuần (dọn vệ sinh lớp, chăm cây ở nhà, giúp đỡ người thân…). Lập dàn ý ba phần, ghi rõ điều thật và chi tiết đáng nhớ. Có thể hoàn thiện bài viết ở nhà.

Sản phẩm dự kiến

Dàn ý ba phần vào vở gồm: tên sự việc; mở bài (sự việc, thời gian, nơi chốn); thân bài (các việc theo thứ tự và một chi tiết đáng nhớ); kết bài (kết quả và cảm nghĩ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ và hỏi: “Em chọn việc nào có ích? Trong việc đó, chi tiết nào em nhớ nhất?”
Học sinh
HS suy nghĩ và trả lời dự kiến: “Em chọn việc chăm cây cùng bà ạ.” “Em nhớ nhất lúc bà chỉ cho em cách tưới nước đúng lượng.”
Giáo viên
GV đi quanh lớp, nhắc HS dùng các từ nối trước tiên, tiếp đó, cuối cùng khi cần và không khẳng định chính xác giờ phút nếu không nhớ.
Học sinh
HS lập dàn ý vào vở cá nhân, có thể dùng sơ đồ đơn giản.
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS đọc nhanh phần mở bài và kết bài; khen những dàn ý có chi tiết thật và cảm nghĩ rõ ràng.
Học sinh
HS lắng nghe bạn và chỉnh sửa dàn ý của mình nếu cần.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc lời tóm tắt bài “Tiếng nói của cỏ cây” và trả lời các câu hỏi sau:

Câu 1: Ta-nhi-a đã chuyển cây đến đâu và trồng thêm cây gì bên cạnh?
Câu 2: Hai cây ở chỗ mới nở như thế nào? Vì sao hàng xóm tưởng đó là giống mới?
Câu 3: Điền vào bảng dưới đây (ghi mỗi ý một dòng):
- Việc nhìn thấy: ...
- Suy đoán: ...
- Chi tiết tưởng tượng: ...
Câu 4: Sắp xếp các ý theo mạch nội dung: (a) Em suy nghĩ về điều kiện giúp cây phát triển; (b) Hai cây ở chỗ mới nở đẹp hơn; (c) Ta-nhi-a chuyển cây hồng và huệ.
Đáp án gợi ý: Câu 1: khoảng đất thoáng dưới cửa sổ, trồng thêm một cây huệ. Câu 2: nở đẹp hơn các cây còn lại; vì hai cây nở đẹp hơn nên hàng xóm nghĩ là giống mới. Câu 3: Việc nhìn thấy: cây nở đẹp hơn. Suy đoán: điều kiện đất và chỗ ở là nguyên nhân. Chi tiết tưởng tượng: cuộc trò chuyện giữa hai cây. Câu 4: (c) → (b) → (a).

Phiếu học tập số 2

Lập dàn ý cho bài văn thuật lại một sự việc (nhóm 3 em):

Tên sự việc: ...
Mở bài (nêu sự việc, thời gian, nơi chốn): ...
Thân bài (kể các việc theo thứ tự, ghi ít nhất 3 ý):
- Ý 1: ...
- Ý 2: ...
- Ý 3: ...
- Chi tiết đáng nhớ: ...
Kết bài (kết quả và cảm nghĩ): ...
Ghi chú: Ý nào là điều thật, ý nào là tưởng tượng? Ý nào trùng hoặc lạc đề cần cắt bỏ?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện dàn ý ba phần về một việc có ích em đã tham gia hoặc chứng kiến, sau đó viết thành đoạn văn ngắn trong vở. Chỉ ghi điều em nhớ chắc chắn, không khẳng định giờ phút nếu không nhớ.
Kể cho người thân nghe một trải nghiệm đáng nhớ theo ba chặng: chuẩn bị, điều xảy ra, điều em học được; nhờ người thân hỏi em một câu về nguyên nhân hoặc cảm xúc rồi trả lời.
Quan sát một cây ở nhà hoặc ở trường, ghi vào vở hai cột: điều em nhìn thấy và điều em suy đoán về nguyên nhân cây phát triển tốt hay chưa tốt.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.