Giáo án Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 9. Ôn tập và đánh giá giữa học kì 2

Giáo án Bài 4. Tiết 6, 7 (trang 75, 76, 77, 78)

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung chính và chi tiết gây cười của truyện “Con rắn vuông”, nhận ra sự tự mâu thuẫn của người chồng qua lời khoe.
  • Kể lại được diễn biến truyện “Người nông dân và con chim ưng” theo trình tự: bác chữa chim, chim lấy mũ giúp bác thoát nạn, và bài học về lòng biết ơn.
  • Phân biệt được nguyên nhân (trả lời Vì sao?) và mục đích (trả lời Để làm gì?) qua các từ gợi như vì, do, nhờ, để, nhằm.
  • Xác định được vị ngữ là cụm từ nhiều từ trong câu và giải thích được vì sao không thể chỉ lấy một từ làm vị ngữ.
  • Vận dụng được cấu trúc đoạn nêu ý kiến (nêu lựa chọn, hai lí do có chi tiết, khẳng định lại) để viết và góp ý cho bài của bạn.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu hai văn bản đã học; nói rõ ý kiến kèm lí do trong trình bày 1 phút; viết đoạn văn ngắn có liên kết và tự sửa sau góp ý.
  • Năng lực văn học: nhận biết tiếng cười trong truyện cười dân gian qua lời khoe và sự tự mâu thuẫn; hiểu bài học nhân nghĩa, biết ơn trong truyện ngụ ngôn và nêu được cảm nhận có căn cứ về nhân vật.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: tự đọc lại ngữ liệu để tìm căn cứ cho câu trả lời, tự sửa bài viết sau khi nhận góp ý.
  • Giao tiếp và hợp tác: trao đổi nhóm 4 để hoàn thành phiếu học tập, nói trước bạn trong cặp đôi và góp ý bài viết một cách lịch sự, cụ thể.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: phân tích tình huống gây cười, chọn chi tiết minh chứng phù hợp và diễn đạt ý kiến của mình bằng lời văn riêng.

3. Phẩm chất

  • Trung thực: không khoác lác khi nhận xét; nói đúng chi tiết có trong truyện và đánh giá bài bạn bằng lời góp ý thật lòng.
  • Nhân ái: thể hiện lòng biết ơn và sự quan tâm đến loài vật qua cách đọc và cách viết về bác nông dân, chú chim ưng.
  • Trách nhiệm: nhận ra rằng với chim hoang dã không tự bắt, chữa mà cần nhờ người lớn liên hệ nơi cứu hộ; hoàn thành đầy đủ nhiệm vụ nhóm và sửa bài theo góp ý.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (in cho mỗi nhóm), bảng phụ ghi đáp án các bài tập 2–8, thẻ đúng/sai để chơi khởi động.
  • Máy chiếu hoặc bảng phụ trình chiếu đoạn mẫu “Em thích truyện Người nông dân và con chim ưng…” và các câu hỏi bài tập.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Ôn tập giữa kì 2 tiết 6, 7” (neoedu.vn/learn/4/vietnamese/on-tap-giua-ki-2-tiet-6-7), dùng phần bài tập tương tác ở hoạt động luyện tập.
  • Sách Tiếng Việt 4 (tập hai), trang 75–78, đối chiếu ngữ liệu khi cần.

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 4, vở bài tập, bút chì, bút mực đen và một bút màu khác (đỏ hoặc xanh) để sửa bài.
  • Giấy A4 hoặc vở ô li để viết đoạn văn; thẻ đúng/sai (có thể dùng bìa cắt sẵn).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Lời khoe và sự thật

Mục tiêu

Gợi nhớ hai truyện đã học, tạo hứng thú và kết nối với chủ đề khoác lác, biết ơn.

Nội dung

Trò chơi “Đúng hay sai”: GV đọc lần lượt 3 nhận định ngắn về hai truyện, HS giơ thẻ đúng hoặc sai và giải thích ngắn bằng một chi tiết trong truyện.
Nhận định mẫu: (1) Người chồng trong “Con rắn vuông” kể đúng sự thật từ đầu đến cuối. (2) Bác nông dân chữa cho chim bị thương rồi thả nó về trời. (3) Chim ưng giúp bác nông dân thoát khỏi bức tường đổ.

Sản phẩm dự kiến

HS nói được tên hai truyện, nêu đúng nhận định và dẫn được chi tiết minh chứng ngắn gọn.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giới thiệu luật chơi, phát thẻ đúng/sai cho từng nhóm bàn và đọc nhận định thứ nhất.

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị thẻ và sẵn sàng giơ thẻ.

  2. Giáo viên

    GV đọc lần lượt 3 nhận định, yêu cầu HS giải thích lựa chọn của mình bằng một chi tiết trong truyện.

    Học sinh

    HS giơ thẻ. Dự kiến: (1) Sai, vì người chồng khoe rồi tự làm lộ điều vô lí. (2) Đúng, bác chữa chim rồi thả nó. (3) Đúng, chim lấy mũ khiến bác đuổi theo và thoát tường đổ.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS nói lại chi tiết vừa nêu và hỏi: Qua hai truyện, em thấy điều gì đáng quý?

    Học sinh

    HS trả lời. Dự kiến: Không nên khoác lác; biết ơn và đối xử tốt với muôn vật.

  4. Giáo viên

    GV nêu tên bài ôn tập và mục tiêu hai tiết: đọc hiểu, luyện từ và câu, viết đoạn nêu ý kiến.

    Học sinh

    HS ghi tên bài vào vở và nêu lại mục tiêu của tiết học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 14 phút

Ôn đọc hiểu hai truyện: lời khoe và lòng biết ơn

Mục tiêu

Hệ thống lại nội dung, tiếng cười và bài học của hai truyện; biết tìm căn cứ trong văn bản khi trả lời.

Nội dung

Nhóm 4 HS hoạt động với Phiếu học tập số 1 (xem phần worksheets). Mỗi HS trong nhóm được giao đọc kĩ một phần truyện để chia sẻ, sau đó cả nhóm hoàn thành phiếu. GV nhấn mạnh giọng đọc truyện cười: làm rõ lời khoe và sự tự mâu thuẫn, không đọc mọi lượt cùng một cảm xúc.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành: nhận ra điều gây cười trong “Con rắn vuông” (người chồng tự rút lời, con rắn dài bằng ngang), kể đúng diễn biến truyện ngụ ngôn và nêu bài học, mỗi ý có căn cứ từ truyện.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia 4 nhóm, phát Phiếu học tập số 1 và yêu cầu mỗi HS đọc thầm phần truyện được phân công trong 2 phút.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, đọc thầm và chọn chi tiết cần chia sẻ với nhóm.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý nhóm đối chiếu lời khoe đầu tiên với lời nói cuối cùng của người chồng.

    Học sinh

    HS thảo luận và điền phiếu. Dự kiến: Câu hỏi 2: Điều gây cười là người chồng giảm dần chiều dài, tự nói con rắn dài bằng ngang, tức là tự mâu thuẫn với lời khoe ban đầu. Câu hỏi 3: Bác chữa chim, thả nó; khi bác ngồi gần tường sắp đổ, chim lấy mũ khiến bác đuổi theo và thoát nạn.

  3. Giáo viên

    GV mời đại diện 2 nhóm trình bày một câu hỏi, các nhóm khác bổ sung hoặc nhận xét bằng cách chỉ ra câu trong truyện làm căn cứ.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; HS khác nhận xét và trích một ý ngắn từ truyện để minh chứng.

  4. Giáo viên

    GV chốt: tiếng cười trong truyện đến từ lời khoe và sự tự mâu thuẫn; truyện ngụ ngôn gửi ý biết ơn, làm lành. Lưu ý không nhớ tên truyện là đủ mà phải nói được chi tiết và ý nghĩa.

    Học sinh

    HS ghi ý chính vào phiếu và vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 14 phút

Hệ thống từ và câu: nguyên nhân, mục đích và vị ngữ

Mục tiêu

Phân biệt được nguyên nhân với mục đích qua từ gợi và ngữ cảnh; nhận diện vị ngữ là cụm từ trong câu.

Nội dung

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 2 (xem phần worksheets). GV lấy hai câu mẫu làm điểm xuất phát: “Vì mưa lớn, buổi diễn chuyển vào lớp.” và “Để giữ sân sạch, chúng em đặt thùng rác đúng chỗ.” Sau đó nhóm xét câu “Ông em đang chăm cây ngoài vườn” để tìm vị ngữ và thử thay bằng chăm để so sánh.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành: phân loại đúng nguyên nhân và mục đích; xác định đúng vị ngữ “đang chăm cây ngoài vườn”; giải thích được vì sao lấy chăm là bỏ mất thông tin của câu.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV trình chiếu hai câu mẫu, nêu câu hỏi: Câu nào trả lời cho Vì sao? Câu nào trả lời cho Để làm gì?

    Học sinh

    HS đọc câu mẫu, suy nghĩ và chuẩn bị ý kiến trong nhóm.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn nhóm đọc nghĩa cả câu, không chỉ nhìn một từ; mời nhóm thử thay từ để kiểm tra vị ngữ.

    Học sinh

    HS thảo luận. Dự kiến: Câu 1 nêu nguyên nhân (vì mưa lớn), câu 2 nêu mục đích (để giữ sân sạch). Vị ngữ trong câu “Ông em đang chăm cây ngoài vườn” là đang chăm cây ngoài vườn, vì nói rõ việc ông làm.

  3. Giáo viên

    GV mời 1 nhóm trình bày kết quả phần vị ngữ và 1 nhóm trình bày phần nguyên nhân – mục đích; các nhóm khác nêu ví dụ tương tự.

    Học sinh

    HS trình bày và đặt thêm 1 câu có từ vì và 1 câu có từ để. Dự kiến: Vì trời nắng, chúng em mang mũ. / Để cây xanh tốt, bác nông dân tưới nước đều đặn.

  4. Giáo viên

    GV chốt: vì, do, nhờ thường gợi nguyên nhân; để, nhằm gợi mục đích. Vị ngữ có thể là cụm nhiều từ và phải hợp nghĩa với chủ ngữ.

    Học sinh

    HS ghi quy tắc vào vở, đánh dấu từ gợi bằng bút màu.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 14 phút

Luyện tập: đọc hiểu, nối và xếp mạch nội dung

Mục tiêu

Củng cố kiến thức đọc hiểu và luyện từ, câu qua các bài tập đã cho; tự kiểm tra đáp án và sửa lỗi.

Nội dung

Làm các bài tập 2 đến 7 của tiết ôn (đề và đáp án ghi trong sản phẩm). Các bài nối, xếp mạch thực hiện theo cặp đôi; các bài trắc nghiệm trình bày trên bảng phụ. Có thể dùng học liệu số NeoEdu để HS tự kiểm tra thêm ở phần bài tập tương tác.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng cho các bài tập: (2) B, vì người chồng tự rút lời tới mức dài bằng ngang. (3) Đúng, vì chim ưng giúp bác thoát tường đổ. (4) Thứ tự: Bác chăm chim bị thương rồi thả nó → Chim thấy nguy hiểm, lấy mũ khiến bác đuổi theo → Bác thoát chỗ tường đổ. (5) Đường ngập là nguyên nhân; để cảm ơn cô là mục đích. (6) A, đã ra hoa. (7) Người chồng khoác lác – tự làm lộ điều vô lí; bác nông dân – chăm chim rồi thả về trời; chim ưng – giúp bác tránh bức tường đổ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu đề bài tập 2–7, nêu cách làm: đọc đề, tìm căn cứ trong ngữ liệu, rồi chọn đáp án hoặc nối.

    Học sinh

    HS mở sách, đọc đề và chuẩn bị làm bài cá nhân trong 4 phút.

  2. Giáo viên

    GV cho HS làm theo cặp đôi, sau đó mở học liệu NeoEdu cho HS tự kiểm tra; GV đi kiểm tra nhanh các cặp có nhiều lỗi.

    Học sinh

    HS làm bài theo cặp, đối chiếu với ngữ liệu. Dự kiến: HS chọn B ở câu 2, nối đúng câu 7; có thể nhầm câu 4 vì chưa chú ý quan hệ trước – sau, cần đọc lại.

  3. Giáo viên

    GV mời 3 cặp đọc đáp án và giải thích căn cứ; hỏi thêm: Vì sao không chọn C ở câu 2?

    Học sinh

    Các cặp trình bày đáp án và giải thích. Dự kiến: Không chọn C vì người chồng đã thay đổi số đo qua các lần kể.

  4. Giáo viên

    GV chiếu đáp án đúng lên bảng phụ, nhắc HS dùng bút màu khác sửa lỗi sai trong vở.

    Học sinh

    HS đối chiếu, sửa lỗi bằng bút màu và ghi lại căn cứ đúng.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 13 phút

Viết đoạn nêu ý kiến và đổi bài góp ý

Mục tiêu

Viết được đoạn nêu ý kiến có lí do và chi tiết minh chứng; góp ý và tự sửa bài theo góp ý.

Nội dung

Bài 9 (đề): Chọn một trong ba yêu cầu: nêu lí do thích một truyện; nêu cảm xúc về bác nông dân trong Người nông dân và con chim ưng; hoặc kể chuyện dân gian về người anh hùng chống ngoại xâm. GV đọc đoạn mẫu “Em thích truyện Người nông dân và con chim ưng…” để HS nhận ra cấu trúc: mở đoạn nêu lựa chọn; hai lí do có chi tiết; kết đoạn khẳng định hoặc đề nghị hành động. Sau khi viết, HS đổi bài với bạn cùng bàn, nêu một điểm rõ và một chỗ cần bổ sung, sửa bằng bút màu.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn văn khoảng 5 câu theo một trong ba đề, có lí do và chi tiết minh chứng; bài đã đổi có ít nhất một nhận xét rõ và một góp ý bổ sung; bản sửa được đánh dấu bằng màu khác. Người lớn đánh giá theo tiêu chí: đúng yêu cầu và chi tiết có căn cứ, bố cục và liên kết, câu – từ – chính tả.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc đoạn mẫu, hỏi: Đoạn này có mấy phần? Lí do nào có chi tiết minh chứng? Nêu yêu cầu viết và góp ý.

    Học sinh

    HS lắng nghe, chỉ ra cấu trúc ba phần và chọn đề bài viết.

  2. Giáo viên

    GV cho HS viết khoảng 6 phút, nhắc dùng các từ thể hiện ý kiến như em nghĩ, theo em, không dùng giọng ra lệnh.

    Học sinh

    HS viết đoạn văn. Dự kiến: Em thích truyện Con rắn vuông vì truyện giúp em hiểu không nên khoác lác. Người chồng… (HS tự viết lí do và chi tiết).

  3. Giáo viên

    GV hướng dẫn đổi bài: ghi một điểm rõ (có chi tiết) và một chỗ cần bổ sung; yêu cầu bạn sửa bằng màu khác.

    Học sinh

    HS đổi vở cùng bàn, góp ý và sửa bài theo góp ý của bạn.

  4. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc đoạn đã sửa, nhận xét về sự thay đổi; chốt: góp ý cần cụ thể, sửa phải thể hiện bằng màu khác.

    Học sinh

    HS đọc đoạn văn, nhận xét và tự rút kinh nghiệm cho bài của mình.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Nói 1 phút: chọn một ý và nêu chi tiết

Mục tiêu

Vận dụng kĩ năng nói có căn cứ, trình bày ý kiến ngắn và lắng nghe, trả lời bạn.

Nội dung

Chọn một ý trong ngữ liệu tiết ôn, trình bày 1 phút trước bạn trong cặp đôi, sau đó trả lời câu hỏi của bạn: Chi tiết nào giúp bạn nghĩ vậy? GV lưu ý: khi ôn đọc, dùng bản sách hợp pháp, không học thuộc lời tóm tắt như thơ. Bài tập về nhà: viết 5 câu về một việc tốt của bản thân hoặc bạn, nêu việc làm, hiệu quả và suy nghĩ.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS trình bày được 1 phút có nêu chi tiết minh chứng và trả lời được câu hỏi của bạn. Người lớn đánh giá: thông tin đúng (3 phần), nêu chi tiết (3 phần), rõ tiếng và ngắt nghỉ (2 phần), lắng nghe và trả lời (2 phần).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu, cho HS chọn một ý trong ngữ liệu và chuẩn bị 1 phút trong 1 phút.

    Học sinh

    HS chọn ý, suy nghĩ chi tiết minh chứng.

  2. Giáo viên

    GV cho HS nói theo cặp đôi, đi quanh lớp, lắng nghe và nhắc những bạn nói quá nhanh hoặc chưa có chi tiết.

    Học sinh

    HS trình bày 1 phút, bạn lắng nghe và hỏi: Chi tiết nào giúp bạn nghĩ vậy? Dự kiến: Em nghĩ bác nông dân là người tốt vì bác chăm chim bị thương rồi thả nó về trời.

  3. Giáo viên

    GV mời 3 HS trình bày trước lớp, nhận xét ngắn về nội dung và cách nói.

    Học sinh

    HS trình bày và nhận xét bạn về nội dung, giọng đọc, ngắt nghỉ.

  4. Giáo viên

    GV nhấn mạnh: nhận xét cần có chi tiết; không chỉ nêu tên đức tính mà phải kể việc làm, hiệu quả và suy nghĩ. Giao bài về nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Ôn đọc hiểu hai truyện: Con rắn vuông; Người nông dân và con chim ưng

  • Câu 1: Người chồng khoe thấy con rắn như thế nào? Khi vợ hỏi dồn, anh làm gì với chiều dài con rắn?
  • Câu 2: Điều gì gây cười trong truyện? Ghi lại lời nói cho thấy anh tự mâu thuẫn với lời khoe ban đầu.
  • Câu 3: Trong truyện ngụ ngôn, bác nông dân đã chữa và thả chim như thế nào? Khi bác ngồi gần tường sắp đổ, chim làm gì để giúp bác?
  • Câu 4: Truyện gửi bài học gì? Nêu một chi tiết trong truyện làm căn cứ.
  • Bảng cần điền (ghi vào vở):
    • Con rắn vuông: nhân vật người chồng, việc làm là khoe rồi tự rút lời, bài học là không khoác lác.
    • Người nông dân và con chim ưng: nhân vật bác nông dân và chim ưng, việc làm là chữa, thả chim và chim lấy mũ giúp bác, bài học là biết ơn, làm lành.

Phiếu học tập số 2

Luyện từ và câu: nguyên nhân, mục đích và vị ngữ

  • Câu a: Vì mưa lớn, buổi diễn chuyển vào lớp. Câu này trả lời cho câu hỏi nào? Gạch chân từ gợi.
  • Câu b: Để giữ sân sạch, chúng em đặt thùng rác đúng chỗ. Câu này trả lời cho câu hỏi nào? Gạch chân từ gợi.
  • Câu c: Ông em đang chăm cây ngoài vườn. Vị ngữ của câu là gì? Nếu chỉ lấy từ chăm, câu thiếu thông tin nào?
  • Câu d: Đặt một câu có từ vì và một câu có từ để, nói rõ đâu là nguyên nhân, đâu là mục đích.
  • Lưu ý: đọc nghĩa cả câu, không chỉ nhìn một từ; khi thêm vị ngữ, kiểm tra xem có hợp với chủ ngữ về nghĩa không.

Hướng dẫn về nhà

  • Viết đoạn văn 5 câu theo đề đã chọn trên lớp (lí do thích một truyện, cảm xúc về bác nông dân hoặc kể chuyện người anh hùng chống ngoại xâm). Đoạn có mở đoạn nêu lựa chọn, hai lí do có chi tiết minh chứng và kết đoạn khẳng định lại.
  • Tự sửa đoạn văn theo góp ý của bạn, dùng bút màu khác để đánh dấu chỗ đã sửa, rồi đọc lại cho người thân nghe.
  • Viết 5 câu về một việc tốt của bản thân hoặc bạn: nêu việc làm, hiệu quả và suy nghĩ của em; không chỉ nêu tên đức tính.
  • Ôn đọc lại hai truyện trong sách Tiếng Việt 4, trang 75–78, dùng bản sách hợp pháp; không học thuộc lời tóm tắt như thơ.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.