Tiếng ViệtLớp 4Phần 9. Ôn tập và đánh giá giữa học kì 2

Giáo án Bài 3. Tiết 5 (trang 74)

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính và cảm nhận tình thân trong bài “Mẹ vắng nhà ngày bão” dựa trên chi tiết trong bài.
Nhận biết được vị ngữ là thành phần chính nói đối tượng làm gì, là gì hoặc như thế nào, và có thể là một cụm nhiều từ.
Phân biệt được nguyên nhân (dấu hiệu vì, do, nhờ) và mục đích (dấu hiệu để, nhằm) trong câu.
Vận dụng được cách nói và viết đoạn nêu cảm xúc có kỉ niệm cụ thể làm bằng chứng, không chỉ lặp lại từ cảm xúc.
Năng lực ngôn ngữ: đọc hiểu ngữ liệu, nhận biết vị ngữ và nguyên nhân – mục đích; nói 1 phút trình bày ý kiến có chi tiết; viết đoạn cảm xúc có bố cục rõ, dùng từ đúng mức.
Năng lực văn học: cảm nhận được tình thân qua hình ảnh “căn nhà sáng và ấm hơn”, hiểu rằng cảm nhận có thể khác nhau nhưng cần dựa trên hoàn cảnh và chi tiết trong bài.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đối chiếu đáp án với chi tiết trong ngữ liệu, tự rà soát đoạn văn của mình theo gợi ý.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp, trình bày ý kiến trước bạn và lắng nghe, góp ý lẫn nhau bằng lời nói lịch sự.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn kỉ niệm thật để viết đoạn cảm xúc và đưa ra cách sửa đoạn văn của bạn bằng căn cứ rõ ràng.

3. Phẩm chất

Trách nhiệm: HS hoàn thành phiếu và phần viết đoạn của mình, sửa bài theo góp ý của bạn và của thầy cô.
Nhân ái: HS biết trân trọng sự chăm sóc của người thân, nói lời góp ý tôn trọng cảm xúc của bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc máy chiếu ghi đề bài 9, mẫu đoạn “Khi ông đi thăm họ hàng vài ngày…” và câu hỏi ôn tập.
Phiếu học tập số 1 và số 2 (in đủ cho mỗi nhóm đôi).
Tranh minh hoạ ngôi nhà có người thân đứng đợi ở cửa, bóng đèn sáng trong buổi chiều mưa (tranh vẽ đơn giản).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/vietnamese/on-tap-giua-ki-2-tiet-5 (dùng để chiếu phần ví dụ và kiểm tra nhanh đáp án).

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 4, tập 2, trang 74.
Vở ghi, bút chì, bút mực hai màu khác nhau (một màu để viết, một màu để sửa).
Giấy nháp hoặc mảnh giấy nhỏ để ghi đáp án trong phiếu.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Khởi động: Khi người thân trở về

Mục tiêu

Gợi nhớ cảm xúc khi xa cách rồi đoàn tụ, tạo tâm thế đọc hiểu và nói về tình thân.

Nội dung

Trò chuyện nhanh theo lớp: nhớ lại một lần người thân đi vắng rồi trở về; nêu cảm xúc lúc đó.

Sản phẩm dự kiến

Vài HS nói được một câu về cảm xúc của mình khi người thân trở về.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo tranh ngôi nhà buổi chiều mưa và hỏi: “Các em có từng đợi người thân đi xa về nhà chưa? Lúc đó em cảm thấy thế nào?”
Học sinh
HS quan sát tranh, suy nghĩ vài giây và giơ tay xin trả lời.
Giáo viên
GV mời 2–3 HS chia sẻ ngắn gọn; gợi ý thêm: “Em nhớ điều gì nhất ở người thân lúc đó?”
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: “Em thấy nhà vắng và buồn.” “Khi bố về, em chạy ra đón.” “Em nhớ bữa cơm mẹ nấu.”
Giáo viên
GV nhận xét và nêu nhan đề “Mẹ vắng nhà ngày bão”, hỏi: “Theo em, bài đọc sẽ nói về điều gì?”
Học sinh
HS dự đoán. Dự kiến: “Bài nói về mẹ đi vắng nên nhớ mẹ.” “Bài nói về niềm vui khi mẹ về.”
Giáo viên
GV chốt: “Hôm nay chúng ta ôn lại bài đọc, phần luyện từ và câu, rồi nói và viết đoạn cảm xúc. Các em nhớ nêu được chi tiết cụ thể để làm căn cứ.”
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại mục tiêu của tiết học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Ôn đọc hiểu: Căn nhà sáng và ấm hơn

Mục tiêu

Hệ thống hoá nội dung bài “Mẹ vắng nhà ngày bão” và cách cảm nhận dựa trên chi tiết.

Nội dung

Làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 1: đọc tóm tắt, trả lời câu hỏi trắc nghiệm, nhận định đúng sai và sắp xếp mạch nội dung. Kĩ thuật: cặp đôi, sau đó chữa chung cả lớp.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành với đáp án: câu 1 là C; câu 2 là Đúng; câu 3 là lần lượt: hoàn cảnh mẹ vắng nhà → hiểu nỗi nhớ và vất vả → niềm vui khi mẹ về.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, yêu cầu HS đọc thầm đoạn tóm tắt và làm việc theo cặp trong 4 phút.
Học sinh
HS đọc thầm đoạn tóm tắt, cùng bạn đọc câu hỏi và tìm căn cứ trong tóm tắt.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: “Căn nhà sáng và ấm hơn là nói về đèn hay về tình cảm?”
Học sinh
HS thảo luận. Dự kiến: “Là nói về niềm vui và tình cảm, không phải đèn mới.” “Nhiệt kế không liên quan đến cảm nhận này.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày đáp án câu 1, câu 2 và câu 3, yêu cầu nêu căn cứ trong tóm tắt.
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: “Câu 1 chọn C vì tóm tắt nói căn nhà như ấm và sáng hơn khi mẹ trở lại.” “Câu 2 là Đúng vì mỗi người có thể cảm khác nhưng cần có căn cứ.”
Giáo viên
GV chốt: “Cảm nhận về bài đọc phải dựa trên chi tiết trong bài. Nhớ nhan đề chưa đủ, cần nói được chi tiết và ý nghĩa.”
Học sinh
HS ghi ý chính vào vở và sửa đáp án nếu chưa đúng.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 6 phút

Hệ thống hoá: Vị ngữ và nguyên nhân – mục đích

Mục tiêu

Nhận biết vị ngữ (kể cả cụm nhiều từ) và phân biệt câu chỉ nguyên nhân với câu chỉ mục đích.

Nội dung

Làm việc nhóm đôi với Phiếu học tập số 2: xác định vị ngữ trong câu; nối vế câu với vai trò nguyên nhân hoặc mục đích. Sử dụng ví dụ trên học liệu NeoEdu để chiếu minh hoạ.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành: vị ngữ của “Cây ổi trước sân đã ra hoa” là đã ra hoa (câu 5, đáp án A); “Vì đường ngập” là nguyên nhân; “Để cảm ơn cô” là mục đích.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu câu “Ông em đang chăm cây ngoài vườn” và hỏi: “Vị ngữ của câu này là gì? Nếu chỉ lấy chăm thì thiếu gì?”
Học sinh
HS suy nghĩ và trả lời. Dự kiến: “Vị ngữ là đang chăm cây ngoài vườn.” “Nếu chỉ lấy chăm thì mất thông tin về cây và nơi chăm.”
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, yêu cầu HS làm câu 5 và câu 6 trong 3 phút; nhắc: “Dấu hiệu vì, do, nhờ thường gợi nguyên nhân; để, nhằm gợi mục đích. Hãy đọc nghĩa cả câu.”
Học sinh
HS làm việc theo nhóm đôi và gạch dưới dấu hiệu nhận biết.
Giáo viên
GV mời 1–2 nhóm trình bày; hỏi thêm: “Nếu đổi ‘để’ thành ‘vì’ thì nghĩa câu đổi thế nào?”
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: “Đường ngập là lí do nên không đi được.” “Đổi thành vì thì nghĩa thành lí do, không còn là đích muốn đạt.”
Giáo viên
GV chốt: “Nguyên nhân đã thúc đẩy sự việc; mục đích là điều người làm muốn đạt. Khi thêm vị ngữ, hãy xem có hợp nghĩa với chủ ngữ không.”
Học sinh
HS ghi nhớ và đối chiếu với phiếu của mình.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Nói và đọc mẫu cảm xúc có chi tiết

Mục tiêu

Vận dụng cách nói có căn cứ và nhận ra cách viết đoạn cảm xúc có kỉ niệm cụ thể.

Nội dung

Đề bài 9 và bài 10: nói rồi viết đoạn cảm xúc về sự chăm sóc của mẹ hoặc một người thân, gắn một kỉ niệm thật; đọc mẫu “Khi ông đi thăm họ hàng vài ngày…” và trả lời câu hỏi trắc nghiệm bài 8. Kĩ thuật: cặp đôi nói 1 phút.

Sản phẩm dự kiến

Bài 8 đáp án B (niềm vui gặp lại người thân). Bài 10: mỗi HS nói được một ý kèm chi tiết; đoạn nói có tiêu chí: đúng yêu cầu, có chi tiết, có kết đoạn nêu mong muốn hoặc việc sẽ làm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV ghi đề bài lên bảng: “Nói rồi viết đoạn cảm xúc về sự chăm sóc của mẹ hoặc một người thân, gắn một kỉ niệm thật.” Nhắc tiêu chí: nêu rõ tình cảm dành cho ai, vì sao; chọn một hai kỉ niệm cụ thể; không chỉ lặp “em rất yêu quý”.
Học sinh
HS đọc đề và nêu lại tiêu chí bằng lời của mình.
Giáo viên
GV đọc mẫu “Khi ông đi thăm họ hàng vài ngày…” và hỏi: “Hình ảnh buổi chiều như sáng hơn chủ yếu diễn tả điều gì?”
Học sinh
HS lắng nghe, chọn đáp án. Dự kiến: “Đáp án B, niềm vui gặp lại người thân.” “Mẫu có chi tiết ông kể chuyện buổi tối và căn hiên thiếu người.”
Giáo viên
GV mời 2–3 HS nói 1 phút theo bài 10: “Chi tiết nào giúp bạn nghĩ vậy?”
Học sinh
HS nói ý của mình. Dự kiến: “Em nghĩ bài nói về nỗi nhớ vì có chi tiết mẹ chưa về vì mưa bão.” “Em thấy mẫu viết hay vì có kỉ niệm ông kể chuyện.”
Giáo viên
GV nhận xét dựa trên tiêu chí; nhắc: “Mỗi người có thể cảm khác nhau nhưng cần căn cứ trong kỉ niệm của mình.”
Học sinh
HS tự nhận xét bài nói của mình và của bạn theo tiêu chí.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 7 phút

Viết, đổi bài và sửa đoạn cảm xúc

Mục tiêu

Viết đoạn cảm xúc có kỉ niệm thật, đổi bài góp ý và tự sửa bằng màu khác để nhận ra thay đổi.

Nội dung

HS viết đoạn 4–5 câu theo đề bài 9, đổi bài cho bạn, nêu một điểm rõ và một chỗ cần bổ sung; sửa bằng bút màu khác. Phần còn lại hoàn thiện ở nhà.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn cảm xúc có ít nhất một kỉ niệm cụ thể, kết đoạn nêu mong muốn hoặc việc sẽ làm; bản đã sửa có ghi chú bằng màu khác.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV yêu cầu HS viết nhanh đoạn văn 4–5 câu trong 3 phút, chọn một kỉ niệm thật; nhắc không lặp từ cảm xúc quá nhiều.
Học sinh
HS viết nháp trong vở bằng bút chì hoặc bút màu thứ nhất.
Giáo viên
GV hướng dẫn đổi bài với bạn cùng bàn: nêu một điểm rõ (chi tiết hay, từ dùng đúng) và một chỗ cần bổ sung (thêm kỉ niệm, kết đoạn).
Học sinh
HS đổi bài, đọc và góp ý. Dự kiến: “Bạn kể chuyện ông rất hay, nhưng bạn nên thêm việc bạn đã làm khi ông về.”
Giáo viên
GV yêu cầu HS sửa bài của mình bằng bút màu khác và đọc lại một câu đã sửa; GV nhắc đây là bài tập về nhà.
Học sinh
HS sửa và đọc to một câu đã thay đổi. Dự kiến: “Em đã thêm chi tiết em chạy ra đón ông.”
Giáo viên
GV chốt: “Viết đoạn cảm xúc là kể lại kỉ niệm thật và nói rõ vì sao em quý. Hãy hoàn thiện bài ở nhà.”
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc đoạn tóm tắt “Mẹ vắng nhà ngày bão” (Đặng Hiển) trong sách trang 74 rồi làm các câu sau.

Câu 1: Căn nhà sáng ấm hơn chủ yếu diễn tả điều gì?
A. Đèn mới lắp sáng hơn
B. Nhiệt kế luôn tăng
C. Niềm vui và hơi ấm tình thân
Câu 2: Nhận định “Một cách cảm nhận khác vẫn hợp lí nếu có chi tiết trong bài làm căn cứ” là Đúng hay Sai? Vì sao?
Câu 3: Sắp xếp mạch nội dung phù hợp:
(a) Cảm niềm vui khi mẹ trở về
(b) Hiểu nỗi nhớ và những vất vả
(c) Nhận hoàn cảnh mẹ phải vắng nhà
Thứ tự đúng: ……………………………………………

Phiếu học tập số 2

Làm việc theo nhóm đôi.

Câu 5: Vị ngữ của câu “Cây ổi trước sân đã ra hoa” là:
A. đã ra hoa
B. Cây ổi
C. trước sân
Câu 6: Nối phần đầu với vai trò trong câu:
Vì đường ngập – ……………………………… (nguyên nhân / mục đích)
Để cảm ơn cô – ……………………………… (nguyên nhân / mục đích)
Gạch dưới dấu hiệu nhận biết (vì, do, nhờ, để, nhằm) trong mỗi câu trên.

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện đoạn cảm xúc theo đề bài: “Nói rồi viết đoạn cảm xúc về sự chăm sóc của mẹ hoặc một người thân, gắn một kỉ niệm thật.” Đoạn có ít nhất một kỉ niệm cụ thể và kết đoạn nêu mong muốn hoặc việc em sẽ làm.
Sửa đoạn văn theo góp ý của bạn bằng bút màu khác, đánh dấu chỗ đã thay đổi.
Đọc lại bài “Mẹ vắng nhà ngày bão” trong sách, chọn một ý cảm nhận và tìm một chi tiết làm căn cứ để chuẩn bị nói trước lớp.
Có thể luyện tập thêm các bài tương tác trên trang neoedu.vn/learn/4/vietnamese/on-tap-giua-ki-2-tiet-5 (phần ôn luyện vị ngữ và nguyên nhân – mục đích).

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.