Giáo án Bài 70. Ôn tập phép tính với phân số

Kích hoạt kiến thức cũ về phân số, nhận biết phân số tối giản và cách quy đồng mẫu số.

GV tổ chức trò chơi 'Đố bạn phân số' với các câu hỏi nhanh: 'Phân số nào bằng $\dfrac{1}{2}$ mà có mẫu số là 6?', 'Rút gọn $\dfrac{8}{12}$', 'Quy đồng $\dfrac{1}{2}$ và $\dfrac{1}{3}$ về mẫu số chung'. HS viết đáp án ra bảng con và giơ lên.

HS trả lời đúng các câu hỏi khởi động: $\dfrac{3}{6}$ (hoặc tương đương); $\dfrac{2}{3}$; $\dfrac{3}{6}$ và $\dfrac{2}{6}$. HS nhớ lại được rằng cần rút gọn kết quả về phân số tối giản.

HS hệ thống hoá được quy tắc cộng, trừ phân số cùng mẫu và khác mẫu, biết rút gọn kết quả.

HS làm việc nhóm 4 trên khăn trải bàn. Mỗi nhóm điền vào 2 ô 'Cộng phân số' và 'Trừ phân số' gồm: quy tắc, ví dụ và cách kiểm tra kết quả (thử lại bằng cộng). Ví dụ gợi ý: $\dfrac{2}{7}+\dfrac{3}{7}=\dfrac{5}{7}$; $\dfrac{1}{2}+\dfrac{1}{3}=\dfrac{3}{6}+\dfrac{2}{6}=\dfrac{5}{6}$; $\dfrac{5}{8}-\dfrac{2}{8}=\dfrac{3}{8}$; $\dfrac{3}{4}-\dfrac{1}{6}=\dfrac{9}{12}-\dfrac{2}{12}=\dfrac{7}{12}$. Nhóm ghi kết quả vào Phiếu học tập số 1.

Khăn trải bàn của nhóm có đầy đủ quy tắc cộng, trừ cùng mẫu và khác mẫu, kèm ví dụ đúng; Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ.

HS nêu được quy tắc nhân, chia phân số, biết rút gọn trước khi nhân và chia phân số bằng cách nhân với phân số đảo ngược.

GV dùng ví dụ $\dfrac{2}{3}\times\dfrac{3}{5}$ và $\dfrac{2}{3}:\dfrac{4}{5}$. Lớp cùng tìm cách rút gọn trước khi nhân ($\dfrac{2}{3}\times\dfrac{3}{5}=\dfrac{2}{5}$) và cách chia thành nhân với phân số đảo ngược ($\dfrac{2}{3}:\dfrac{4}{5}=\dfrac{2}{3}\times\dfrac{5}{4}=\dfrac{5}{6}$). HS hoàn thành phần 'Nhân phân số' và 'Chia phân số' trên khăn trải bàn.

Khăn trải bàn có quy tắc nhân, quy tắc chia kèm ví dụ; HS nêu được phân số đảo ngược của $\dfrac{3}{5}$ là $\dfrac{5}{3}$.

HS nêu được cách tìm $\dfrac{m}{n}$ của một số A bằng hai cách và vận dụng trong ví dụ cụ thể.

GV dùng ví dụ 'Tìm $\dfrac{3}{5}$ của 40' với sơ đồ đoạn thẳng: chia đoạn 40 thành 5 phần bằng nhau, mỗi phần 8, lấy 3 phần được 24. Từ đó nêu công thức A : n × m hoặc A × $\dfrac{m}{n}$ và lưu ý không đảo tử và mẫu.

HS tính đúng $\dfrac{3}{5}$ của 40 là 24, giải thích được ý nghĩa 'mỗi phần 8, 3 phần là 24' và nêu được hai cách làm.

HS vận dụng đúng quy tắc để thực hiện các phép tính cộng, trừ, nhân, chia phân số và rút gọn kết quả.

Lớp chia thành 5 trạm, mỗi trạm 1 bài tập (bài 1 đến bài 5 trong sách). Mỗi nhóm luân phiên qua các trạm, làm bài trên giấy nháp, đổi chéo kiểm tra với nhóm trước. Đề và đáp án: (1) Tính $\dfrac{5}{12}+\dfrac{1}{4}$; (2) Tính $\dfrac{9}{10}-\dfrac{2}{5}$; (3) Tính $\dfrac{3}{7}\times\dfrac{14}{15}$; (4) Tính $\dfrac{7}{9}:\dfrac{14}{27}$; (5) Tìm $\dfrac{7}{8}$ của 64.

Đáp án đúng ở từng trạm: (1) $\dfrac{2}{3}$; (2) $\dfrac{1}{2}$; (3) $\dfrac{2}{5}$; (4) $\dfrac{3}{2}$; (5) 56. Mỗi nhóm hoàn thành đủ 5 trạm, ghi đúng kết quả đã rút gọn.

HS vận dụng đúng quy tắc trừ và nhân, chia phân số; biết nhận ra lỗi sai trong lời giải và thực hiện biểu thức có ngoặc, có thứ tự phép tính.

HS làm Phiếu học tập số 2 và luyện tập trên học liệu số NeoEdu (bài tập tương tác). Đề và đáp án: (6) Điền số: $1-\dfrac{7}{12}=\dfrac{{1}}{12}$; $\dfrac{2}{5}\times\dfrac{5}{6}=\dfrac{1}{{2}}$ (đáp án: 5 và 3); (7) Đúng hay sai: $\dfrac{1}{2}:\dfrac{1}{3}=\dfrac{1}{6}$ (đáp án: Sai, vì $\dfrac{1}{2}:\dfrac{1}{3}=\dfrac{1}{2}\times 3=\dfrac{3}{2}$); (8) Tính $\left(\dfrac{2}{3}+\dfrac{1}{6}\right)\times\dfrac{3}{5}$ (đáp án: $\dfrac{1}{2}$); (9) Tính $\dfrac{3}{4}-\dfrac{1}{2}\times\dfrac{2}{5}$ (đáp án: $\dfrac{11}{20}$).

Phiếu học tập số 2 được điền đúng: 5 và 3; Sai (đúng là $\dfrac{3}{2}$); $\dfrac{1}{2}$; $\dfrac{11}{20}$. HS giải thích được vì sao câu 7 sai.

HS vận dụng phép tìm một phần của một số để giải bài toán có lời văn gắn với thực tế trường học.

Bài toán: Có 180 học sinh tham gia câu lạc bộ, $\dfrac{2}{3}$ số học sinh chọn thể thao. Trong số học sinh chọn thể thao, $\dfrac{3}{5}$ chọn bóng đá. Hỏi có bao nhiêu bạn chọn bóng đá? Đáp án: 72 bạn (thể thao: 180 : 3 × 2 = 120 bạn; bóng đá: 120 : 5 × 3 = 72 bạn). HS vẽ sơ đồ đoạn thẳng để giải và nêu lời giải.

HS tìm đúng 120 bạn chọn thể thao và 72 bạn chọn bóng đá; trình bày được sơ đồ và lời giải đầy đủ có câu trả lời.