ToánLớp 4Chủ đề 13. Ôn tập cuối năm

Giáo án Bài 68. Ôn tập phép tính với số tự nhiên

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách cộng, trừ các số có nhiều chữ số: đặt tính thẳng hàng, tính từ phải sang trái, nhớ và đổi hàng đúng.
Thực hiện được phép nhân với số có hai chữ số (tích riêng, lùi một cột) và phép chia cho số có hai chữ số (ước lượng thương, nhân thử, trừ rồi hạ, số dư nhỏ hơn số chia).
Giải thích được tính chất giao hoán, kết hợp và nhân một số với một tổng, từ đó vận dụng được để tính nhanh.
Vận dụng được cách thử lại kết quả bằng phép tính ngược (thử cộng bằng trừ, thử trừ bằng cộng, kiểm tra thương bằng phép nhân).
Tư duy và lập luận toán học: Giải thích được vì sao tích riêng hàng chục phải lùi một cột và vì sao số dư phải nhỏ hơn số chia.
Mô hình hoá toán học: Chuyển tình huống chia đều quyển sách cho các điểm đọc thành phép tính nhân rồi phép chia.
Giải quyết vấn đề toán học: Lựa chọn cách tính nhanh như 25 × 16 × 4 = (25 × 4) × 16 hay 48 × 25 + 52 × 25 = (48 + 52) × 25.
Giao tiếp toán học: Viết đúng kí hiệu phép tính, đọc và trình bày được các bước đặt tính, các bước thử lại kết quả.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: Dùng bảng con, phiếu học tập và học liệu số NeoEdu để tự kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: Tự đặt tính, tính và kiểm tra lại kết quả bằng phép thử trước khi nộp bài.
Giao tiếp và hợp tác: Trao đổi cặp đôi và nhóm để thống nhất cách đặt tính, cách ước lượng thương; trình bày ngắn gọn cách làm trước lớp.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Chọn cách tính thuận tiện (nhóm thừa số tạo 10, 100, 1 000; tách số thành tổng) trong các bài tính nhanh và bài toán thực tế.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: Hoàn thành đủ các bài tập trong phiếu, làm lại những phép tính chưa đúng.
Trung thực: Kiểm tra kết quả bằng phép thử và nhận lỗi sai của bản thân để sửa, không chép bài của bạn.
Trách nhiệm: Tham gia đầy đủ hoạt động nhóm, hoàn thành phần việc được giao và kiểm tra chéo bài của bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi các ví dụ: 278 465 + 136 758; 502 300 − 178 465; 326 × 24; 936 : 24; 25 × 16 × 4; 23 × (10 + 2).
Phiếu học tập số 1 (đủ cho 4 nhóm) và Phiếu học tập số 2 (đủ cho từng HS).
Thẻ đáp án các bài tập 1 đến 10 để HS đối chiếu.
Máy chiếu hoặc màn hình, trang bài học số NeoEdu: neoedu.vn/learn/4/math/bai-68-on-tap-phep-tinh-voi-so-tu-nhien (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác).

2. Học sinh

Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Vở ô li, bút chì, thước kẻ, máy tính bỏ túi (chỉ dùng để kiểm tra kết quả khi GV cho phép).
Giấy khổ A3 hoặc bút dạ để làm khăn trải bàn của nhóm.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Tiếp sức bảng con

Mục tiêu

Ôn lại kĩ năng tính nhanh các phép tính cơ bản, tạo hứng thú và dẫn dắt vào bài ôn tập.

Nội dung

Trò chơi “Tiếp sức bảng con”: GV chiếu lần lượt 4 phép tính: 5 400 + 2 600; 9 000 − 4 500; 25 × 4; 360 : 6. HS viết kết quả ra bảng con và giơ bảng khi có đáp án.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng kết quả: 8 000; 4 500; 100; 60.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Các em hãy tính nhanh và viết kết quả ra bảng con. Bạn nào viết xong trước và đúng sẽ được giơ bảng đầu tiên.” GV chiếu lần lượt từng phép tính.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút viết.
Giáo viên
GV quan sát, nhắc HS viết ngay thẳng hàng khi đặt tính, khuyến khích HS tính nhẩm phép tính 25 × 4.
Học sinh
HS tính và viết kết quả ra bảng con. Dự kiến HS nhẩm 25 × 4 = 100 nhờ nhóm 25 với 4 tạo thành 100.
Giáo viên
GV hỏi: “Muốn tính nhanh 25 × 4 ta làm thế nào?” Sau đó GV nói: “Hôm nay chúng ta cùng ôn lại các phép tính với số tự nhiên, và học cách tính nhanh.”
Học sinh
HS trả lời: “Em nhóm 25 với 4 thành 100 rồi nhân.” HS lắng nghe và mở vở ghi tên bài.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 12 phút

Khăn trải bàn: Ôn cộng và trừ số có nhiều chữ số

Mục tiêu

Hệ thống hoá cách đặt tính, cộng và trừ các số có nhiều chữ số; nêu được cách nhớ, đổi hàng và thử lại kết quả.

Nội dung

Chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm nhận Phiếu học tập số 1 (phần A). Nhóm thực hiện: đặt tính và tính 278 465 + 136 758; 502 300 − 178 465; sau đó thử lại bằng phép ngược. Nhóm ghi các bước lên khăn trải bàn (ô giữa là kết quả, các ô xung quanh là từng bước làm của từng thành viên).

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn của nhóm ghi: 278 465 + 136 758 = 415 223 (thử: 415 223 − 136 758 = 278 465); 502 300 − 178 465 = 323 835 (thử: 323 835 + 178 465 = 502 300); quy tắc cộng từ phải sang trái, nhớ; trừ đổi hàng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia 4 nhóm, phát Phiếu học tập số 1 (phần A) và khăn trải bàn. GV hỏi: “Khi đặt tính cộng, vì sao phải viết các chữ số cùng hàng thẳng cột?” Dự kiến HS trả lời: “Để cộng đúng các chữ số cùng hàng với nhau.”
Học sinh
Nhận nhiệm vụ, phân công mỗi thành viên làm một bước: đặt tính, tính cộng, tính trừ, thử lại. HS trả lời câu hỏi của GV.
Giáo viên
GV đi quan sát các nhóm, gợi ý khi HS quên nhớ: “Hàng đơn vị có tổng bằng bao nhiêu? Nếu từ 10 trở lên thì làm gì?” Với nhóm trừ, GV hỏi: “Chữ số 0 ở hàng chục có đủ để trừ 5 đơn vị không?”
Học sinh
HS đặt tính, cộng và trừ từ phải sang trái, ghi lại số nhớ, số mượn. Dự kiến HS nói: “Hàng chục là 0 không đủ để trừ nên phải mượn từ hàng trăm.”
Giáo viên
GV mời 1 nhóm trình bày khăn trải bàn. GV hỏi thêm: “Khi trừ 502 300 − 178 465, vì sao phải đổi nhiều lần?” Dự kiến HS trả lời: “Vì có nhiều chữ số 0 ở hàng chục và hàng đơn vị, phải mượn từ hàng xa hơn và ghi nhớ các lần đổi.”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày các bước làm và cách thử lại; các nhóm khác nhận xét, bổ sung.
Giáo viên
GV chốt: “Cộng và trừ đều làm từ phải sang trái; cộng nhớ sang hàng trên, trừ đổi hàng sang hàng liền trước. Ta thử lại bằng phép ngược để kiểm tra kết quả.” GV viết lên bảng: 415 223 − 136 758 = 278 465.
Học sinh
HS ghi nhớ quy tắc và kiểm tra lại bài làm của nhóm mình bằng phép thử.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Cặp đôi: Ôn nhân và chia với số có hai chữ số

Mục tiêu

Hệ thống hoá cách nhân với số có hai chữ số (tích riêng lùi một cột) và cách chia cho số có hai chữ số (ước lượng thương, nhân thử, trừ rồi hạ).

Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi với hai ví dụ: 326 × 24 và 936 : 24. Nhiệm vụ: đặt tính; tính các tích riêng 326 × 4 và 326 × 20; cộng các tích riêng; với phép chia, lấy 93 chia 24, nhân thử, trừ, hạ 6, chia tiếp. Mỗi cặp kiểm tra bằng phép ngược: 7 824 : 24 = 326; 24 × 39 = 936.

Sản phẩm dự kiến

Vở ghi của HS: 326 × 24 = 7 824 (tích riêng 1 304 và 6 520); 936 : 24 = 39 (3 × 24 = 72, 93 − 72 = 21, hạ 6 được 216, 216 : 24 = 9); kết quả thử đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hai ví dụ lên bảng và hỏi: “Vì sao tích riêng thứ hai phải viết lùi sang trái một cột?” Dự kiến HS trả lời: “Vì đó là tích của số đó với hàng chục, có giá trị gấp 10 lần.”
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ theo cặp đôi, trả lời câu hỏi của GV.
Giáo viên
GV hướng dẫn: “Với phép chia, em hãy ước lượng thương trước khi nhân thử.” GV đi quan sát, nhắc cặp đôi kiểm tra lại bằng phép nhân.
Học sinh
Cặp đôi thực hiện đặt tính và tính; một bạn làm, một bạn kiểm tra. HS dự kiến: “93 : 24 khoảng 3 vì 4 × 24 = 96 lớn hơn 93.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày: một cặp phép nhân, một cặp phép chia. GV hỏi: “Nếu số dư còn lớn hơn số chia thì phải làm gì?” Dự kiến HS trả lời: “Phải tăng thương lên rồi làm lại.”
Học sinh
Các cặp trình bày, các cặp khác đối chiếu kết quả và nhận xét.
Giáo viên
GV chốt các bước: nhân từng hàng, tích riêng hàng chục lùi một cột; chia thì ước lượng thương, nhân thử, trừ rồi hạ; số dư luôn nhỏ hơn số chia.
Học sinh
HS ghi các bước vào vở và tự kiểm tra lại bài của mình.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 11 phút

Thảo luận: Tính chất giao hoán, kết hợp và nhân một số với một tổng

Mục tiêu

Giải thích được tính chất giao hoán, kết hợp và nhân một số với một tổng; biết chọn cách nhóm để tính nhanh.

Nội dung

GV nêu công thức: a × b = b × a; (a × b) × c = a × (b × c); a × (b + c) = a × b + a × c. Ví dụ: 25 × 16 × 4 = (25 × 4) × 16 = 100 × 16 = 1 600; 23 × (10 + 2) = 230 + 46 = 276. HS thảo luận để tìm cách tính nhanh.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được ba tính chất đúng, tính đúng 25 × 16 × 4 = 1 600 và 23 × (10 + 2) = 276, đồng thời giải thích được vì sao 48 × 25 + 52 × 25 = (48 + 52) × 25 = 2 500.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hỏi: “Tính 25 × 16 × 4 có cách nào nhanh hơn không?” Dự kiến HS trả lời: “Em nhóm 25 với 4 để được 100 rồi nhân với 16.”
Học sinh
HS suy nghĩ và trả lời câu hỏi của GV; ghi ý kiến vào bảng con.
Giáo viên
GV hướng dẫn HS nhận biết khi nào dùng nhân một số với một tổng: “Số 23 nhân với 12 thì có thể tách 12 thành 10 + 2 không?” GV yêu cầu HS làm ví dụ 23 × (10 + 2).
Học sinh
HS tính 23 × 10 = 230, 23 × 2 = 46 rồi cộng được 276. HS tính thử 48 × 25 + 52 × 25 bằng cách đặt thừa số chung 25.
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao 48 × 25 + 52 × 25 có thể tính bằng (48 + 52) × 25?” Dự kiến HS trả lời: “Vì cả hai số hạng đều có thừa số chung là 25, nên đặt 25 ra ngoài dấu ngoặc.”
Học sinh
HS trình bày ý kiến, các bạn khác nhận xét và bổ sung.
Giáo viên
GV tóm tắt ba tính chất trên bảng và nhấn mạnh: “Các tính chất này làm đổi thứ tự hoặc cách nhóm, không làm đổi kết quả. Phép chia thì không có tính chất giao hoán.”
Học sinh
HS ghi nhớ ba công thức và viết vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Trạm: Luyện đặt tính và thử lại kết quả

Mục tiêu

Vận dụng cách cộng, trừ, nhân, chia với số có nhiều chữ số và cách kiểm tra kết quả bằng phép thử.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2, phần 1, gồm bài 1 đến bài 5. Mỗi HS làm vào vở; sau đó đổi vở kiểm tra chéo bằng thẻ đáp án.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: bài 1: 3 162 215 (thử: 3 162 215 − 486 375 = 2 675 840); bài 2: 3 241 376 (thử: 3 241 376 + 3 958 624 = 7 200 000); bài 3: 21 762 (806 × 20 + 806 × 7 = 16 120 + 5 642); bài 4: 252 (32 × 252 = 8 064); bài 5: 1 600 ((25 × 4) × 16).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 (phần 1), nêu yêu cầu: “Làm bài và thử lại kết quả. Với bài 3 và bài 5, các em hãy tìm cách tính thuận tiện.”
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc kĩ yêu cầu.
Giáo viên
GV đi kiểm tra, hỏi HS: “Em đã thử lại kết quả bằng phép tính nào?” Với bài 5, GV hỏi: “Em nhóm hai thừa số nào để được tròn trăm?”
Học sinh
HS làm bài vào vở, kiểm tra chéo bằng thẻ đáp án. Dự kiến HS trả lời: “Em nhóm 25 với 4 để được 100.”
Giáo viên
GV mời 2 HS đọc kết quả bài 1 và bài 3, các bạn khác đối chiếu. GV nhắc lỗi thường gặp: không đặt thẳng hàng hoặc quên nhớ.
Học sinh
HS đọc đáp án và nêu cách kiểm tra. Các HS khác sửa lại bài nếu sai.
Giáo viên
GV nhận xét chung, khen các HS làm đúng và thử lại đầy đủ, nhắc HS luôn kiểm tra kết quả bằng phép ngược.
Học sinh
HS sửa lỗi sai trong vở của mình.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập: Tính nhanh và giải bài toán có lời văn

Mục tiêu

Vận dụng cách chia, nhân thuận tiện và các tính chất của phép nhân để tính đúng và nhanh; giải được bài toán có lời văn liên quan đến nhiều phép tính.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2, phần 2, gồm bài 6 đến bài 10. Bài 7 là bài điền khuyết: 5 087 : 24 được thương ... và dư ... . Bài 9 là bài kiểm tra đúng sai. Bài 10 là bài toán có lời văn.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: bài 6: 6 464 (64 × 100 + 64); bài 7: thương 211, dư 23 (24 × 211 = 5 064; 5 087 − 5 064 = 23 < 24); bài 8: 1 200 (18 000 : 60 × 4 = 300 × 4); bài 9: Đúng ((48 + 52) × 25 = 2 500); bài 10: 18 chiếc bút (24 × 36 = 864; 864 : 48 = 18).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 (phần 2) và nêu yêu cầu: “Với bài 10, các em hãy tìm xem đề bài yêu cầu tính gì, có những dữ kiện nào trước khi phép tính.”
Học sinh
HS nhận phiếu và đọc kĩ đề bài.
Giáo viên
GV hỏi bài 10: “Muốn biết mỗi bạn nhận bao nhiêu chiếc bút, em phải biết điều gì trước?” Dự kiến HS trả lời: “Phải biết tổng số bút là bao nhiêu.” GV để HS tự làm, nhắc HS chú ý thứ tự thực hiện phép tính trong bài 8.
Học sinh
HS làm bài vào vở. Dự kiến HS trả lời: “Phải tính 24 × 36 = 864 trước, rồi chia 864 cho 48.”
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày bài 7 và bài 10, mời HS khác nhận xét. GV hỏi bài 9: “Vì sao có thể nói 48 × 25 + 52 × 25 = 2 500 là đúng mà không cần tính từng phép nhân?”
Học sinh
HS trình bày; dự kiến HS trả lời: “Vì (48 + 52) × 25 = 100 × 25 = 2 500.”
Giáo viên
GV nhận xét và chốt: khi giải bài toán nhiều bước, tìm tổng trước rồi chia; khi tính nhanh, hãy tìm cách nhóm thừa số tạo tròn chục, tròn trăm.
Học sinh
HS ghi nhớ và sửa lỗi sai (nếu có) trong vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Ngày hội sách: Chia sách cho các điểm đọc

Mục tiêu

Vận dụng phép nhân và phép chia với số có nhiều chữ số để giải quyết tình huống thực tế; biết kiểm tra kết quả bằng phép thử.

Nội dung

Đề bài: Trường có 26 lớp, mỗi lớp quyên góp 125 quyển sách. Nhà trường chia đều số sách cho 13 điểm đọc. Hỏi mỗi điểm đọc nhận được bao nhiêu quyển sách? Yêu cầu HS nêu phép tính, tính và thử lại kết quả.

Sản phẩm dự kiến

Bài giải: 26 × 125 = 3 250 quyển sách; 3 250 : 13 = 250 quyển. Thử lại: 250 × 13 = 3 250. Đáp số: 250 quyển sách mỗi điểm đọc.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc đề bài và hỏi: “Bài toán yêu cầu tìm gì? Em cần làm phép tính gì trước?” Dự kiến HS trả lời: “Tìm tổng số sách trước, rồi chia đều cho 13 điểm đọc.”
Học sinh
HS lắng nghe, trả lời câu hỏi và tóm tắt bài toán vào vở.
Giáo viên
GV hướng dẫn HS đặt tính và kiểm tra bằng phép thử. GV nhắc: “Em có thể nhóm 125 và 26 thành các thừa số thuận tiện không?”
Học sinh
HS làm bài, tính 26 × 125 = 3 250 rồi 3 250 : 13 = 250. Dự kiến HS dùng thử bằng phép nhân 250 × 13 = 3 250 để kiểm tra.
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày bài giải, hỏi: “Vì sao em kiểm tra bằng phép nhân lại đúng?”
Học sinh
HS trình bày; dự kiến HS trả lời: “Vì thương nhân với số chia phải bằng số bị chia.”
Giáo viên
GV khen ngợi và nêu nhiệm vụ về nhà: mỗi HS tự đặt một bài toán tương tự và đổi cho bạn giải.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần A: Đặt tính rồi tính và thử lại kết quả.

a) 278 465 + 136 758
b) 502 300 − 178 465
Thử lại: 415 223 − 136 758 = ?; 323 835 + 178 465 = ?

Phần B: Trả lời câu hỏi.

1. Vì sao phải viết các chữ số cùng hàng thẳng cột khi cộng?
1. Vì sao khi trừ 502 300 − 178 465 phải đổi nhiều lần?

Phần C: Viết các bước làm lên khăn trải bàn của nhóm.

Phiếu học tập số 2

Phần 1: Làm bài và thử lại kết quả.

Bài 1: Tính 2 675 840 + 486 375.
Bài 2: Tính 7 200 000 − 3 958 624.
Bài 3: Tính 806 × 27.
Bài 4: Tính 8 064 : 32.
Bài 5: Tính 25 × 16 × 4.

Phần 2: Làm bài tập.

Bài 6: Tính 64 × 101.
Bài 7: 5 087 : 24 được thương ..., dư ....
Bài 8: Tính 18 000 : (25 + 35) × 4.
Bài 9: Đúng hay sai? 48 × 25 + 52 × 25 = 2 500.
Bài 10: Có 24 hộp, mỗi hộp 36 chiếc bút. Chia đều số bút cho 48 bạn. Mỗi bạn nhận được mấy chiếc bút?

Hướng dẫn về nhà

Ôn lại cách đặt tính và các quy tắc cộng, trừ, nhân, chia với số có nhiều chữ số; ghi nhớ ba tính chất của phép nhân.
Làm lại bài 7 và bài 10 trong Phiếu học tập số 2 vào vở; với mỗi bài tính, tự thử lại kết quả bằng phép ngược.
Đặt một bài toán thực tế có dùng phép nhân và phép chia với số có hai chữ số (ví dụ về số sách, số vở, số bút), giải và đổi bài cho bạn cùng bàn kiểm tra.
Tìm trên trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/4/math/bai-68-on-tap-phep-tinh-voi-so-tu-nhien) phần bài tập tương tác và làm thêm để tự kiểm tra.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.