ToánLớp 4Chủ đề 12. Phép nhân, phép chia phân số

Giáo án Bài 65. Tìm phân số của một số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách tìm $\dfrac{m}{n}$ của một số $A$ : lấy $A$ chia cho $n$ rồi nhân với $m$ , hoặc tính $A \times \dfrac{m}{n}$ .
Giải thích được ý nghĩa của phép tính: $\dfrac{1}{5}$ của 40 là 8, nên $\dfrac{3}{5}$ của 40 là $8 \times 3 = 24$ .
Xác định đúng “toàn bộ” mà phân số trong đề bài nói tới và tìm được phần còn lại bằng cách lấy $1 - \dfrac{m}{n}$ rồi tìm phân số đó của toàn bộ.
Vận dụng được cách tìm phân số của một số để giải bài toán thực tế, nhận ra phép tính $40:3\times5$ không phải cách tìm $\dfrac{3}{5}$ của 40.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao lấy 40 chia cho 5 rồi nhân với 3 cho ra $\dfrac{3}{5}$ của 40.
Mô hình hoá toán học: HS dùng sơ đồ 5 phần bằng nhau để biểu diễn 40 quả bi và $\dfrac{3}{5}$ số bi.
Giải quyết vấn đề toán học: HS chọn đúng toàn bộ trong bài toán lớp học có 40 bạn, từ đó tính số bạn nữ và số bạn nam.
Giao tiếp toán học: HS dùng đúng các cụm từ “ $\dfrac{m}{n}$ của một số”, “toàn bộ”, “phần còn lại” khi trình bày.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng con, hình vẽ phân đoạn và trang bài học số NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự làm bài tập cá nhân, tự kiểm tra kết quả bằng cách so sánh với đáp án và cách làm khác (ví dụ $40 - 24 = 16$ và $\dfrac{2}{5}$ của 40).
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc cặp đôi, trình bày và giải thích cách làm của nhóm mình bằng ngôn ngữ toán học rõ ràng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS phân tích đề bài để xác định đúng “toàn bộ” trước khi chọn phép tính, và tự đặt được bài toán thực tế tương tự.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ các bài tập trong phiếu và bài tập vận dụng trong thời gian quy định.
Trung thực: HS nhận và sửa lỗi sai của bản thân khi so sánh với đáp án, không chép kết quả của bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide có sơ đồ 40 quả bi chia thành 5 phần bằng nhau.
Bộ bảng con, bút dạ cho HS.
Phiếu học tập số 1 (in cho mỗi nhóm đôi).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/4/math/bai-65-tim-phan-so-cua-mot-so), dùng để chiếu ví dụ và kiểm tra nhanh phần bài tập tương tác.

2. Học sinh

Vở ghi, bút chì, thước kẻ.
Bảng con và bút dạ.
Bút màu để tô hình vẽ trong phiếu học tập (nếu có).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ôn lại phân số và chia đều

Mục tiêu

Huy động kiến thức cũ về phân số và phép chia đều để chuẩn bị học cách tìm phân số của một số.

Nội dung

Trò chơi “Chia đều rồi đếm”: GV đưa ra một số câu hỏi nhanh về phân số và phép chia; HS trả lời bằng bảng con.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng khái niệm $\dfrac{1}{5}$ của một số và thực hiện được phép chia đều hai số nhỏ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Hôm nay chúng ta cùng tìm phân số của một số. Trước hết, chơi trò chơi Chia đều rồi đếm nhé!” GV đưa câu hỏi: Chia 12 quả cam thành 3 phần bằng nhau, mỗi phần có mấy quả? Và: Số 3 quả là mấy phần trong 4 phần?
Học sinh
HS lắng nghe, nhận nhiệm vụ và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV quan sát HS giơ bảng con, nhắc HS dùng phép chia để tìm đáp án của câu đầu.
Học sinh
HS thực hiện phép tính $12:3=4$ và ghi đáp án trên bảng con. Với câu sau, HS ghi $\dfrac{3}{4}$ (dự kiến).
Giáo viên
GV gọi 2 đến 3 HS giải thích cách làm, rồi nói: Muốn chia đều thành 3 phần thì ta làm gì với số 12?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Lấy 12 chia cho 3 để được số quả mỗi phần là 4.
Giáo viên
GV nhận xét và dẫn vào bài: Muốn tìm một phần của số, ta chia số đó đều cho mẫu số rồi nhân với tử số.
Học sinh
HS ghi tựa bài vào vở: Bài 65. Tìm phân số của một số.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 9 phút

Hình thành cách tìm $\dfrac{3}{5}$ của 40

Mục tiêu

HS hiểu và nêu được cách tìm $\dfrac{m}{n}$ của một số bằng cách tìm $\dfrac{1}{n}$ trước, rồi nhân với m.

Nội dung

Thực hiện Phiếu học tập số 1, phần A. Cả lớp quan sát sơ đồ 40 quả bi chia thành 5 phần bằng nhau, cặp đôi tìm $\dfrac{1}{5}$ rồi $\dfrac{3}{5}$ của 40 và viết công thức chung.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành phần A của Phiếu học tập số 1: $\dfrac{1}{5}$ của 40 là 8; $\dfrac{3}{5}$ của 40 là $40:5\times3=24$ ; nêu được quy tắc tổng quát.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu sơ đồ 40 quả bi chia thành 5 phần bằng nhau và nêu bài toán: Có 40 viên bi, $\dfrac{3}{5}$ số bi là bi xanh. Hỏi có bao nhiêu viên bi xanh? GV yêu cầu các nhóm đôi nhận Phiếu học tập số 1.
Học sinh
HS quan sát sơ đồ, đọc đề và nhận phiếu học tập, cùng bạn đọc yêu cầu.
Giáo viên
GV hướng dẫn: Trước hết tìm $\dfrac{1}{5}$ của 40 bằng cách chia 40 thành 5 phần. Sau đó tìm $\dfrac{3}{5}$ bằng cách lấy 3 phần. GV đi quanh lớp, hỏi: Vì sao phải chia 40 cho 5 trước?
Học sinh
HS thảo luận theo cặp, tô 1 phần trong sơ đồ, tính $40:5=8$ và $8\times3=24$ . Trả lời dự kiến: Vì mẫu số 5 cho biết chia số bi thành 5 phần bằng nhau, nên phải tìm một phần trước.
Giáo viên
GV mời 2 cặp báo cáo kết quả, yêu cầu cả lớp so sánh với cách làm của mình, rồi hỏi: Muốn tìm $\dfrac{3}{5}$ của 40 có cách nào khác không?
Học sinh
HS báo cáo dự kiến: $\dfrac{3}{5}$ của 40 là 24 viên bi, có thể làm $40 \times \dfrac{3}{5}=24$ . HS nhận xét cách làm của bạn.
Giáo viên
GV chốt: Muốn tìm $\dfrac{m}{n}$ của một số $A$ , ta lấy $A$ chia cho $n$ rồi nhân với $m$ , hoặc tính $A \times \dfrac{m}{n}$ . GV ghi công thức lên bảng và nhắc HS ghi vào vở.
Học sinh
HS ghi vào vở: $\dfrac{m}{n}$ của $A$ là $A:n\times m$ hoặc $A\times\dfrac{m}{n}$ .

Hoạt động 2.2: Khám phá · 7 phút

Xác định đúng toàn bộ và tìm phần còn lại

Mục tiêu

HS biết xác định đúng “toàn bộ” trong bài toán thực tế và tìm phần còn lại khi đề hỏi về phần không được nhắc tới.

Nội dung

Thảo luận tình huống lớp có 40 học sinh, $\dfrac{3}{5}$ là nữ. Tìm số bạn nữ và số bạn nam. Phân biệt phép tính đúng $40:5\times3$ và phép tính sai $40:3\times5$ .

Sản phẩm dự kiến

HS tính đúng: số bạn nữ là 24, số bạn nam là $40-24=16$ hoặc $\left(1-\dfrac{3}{5}\right)\times 40=16$ ; nêu được vì sao $40:3\times5$ là sai.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống: Lớp em có 40 học sinh, $\dfrac{3}{5}$ số học sinh là nữ. Hỏi lớp có bao nhiêu bạn nam? GV hỏi: Phân số $\dfrac{3}{5}$ đang nói về toàn bộ số nào?
Học sinh
HS đọc đề, xác định toàn bộ là 40 học sinh cả lớp.
Giáo viên
GV yêu cầu cặp đôi tính số bạn nữ, sau đó tìm số bạn nam theo hai cách: lấy 40 trừ số bạn nữ, hoặc tính $1-\dfrac{3}{5}=\dfrac{2}{5}$ rồi tìm $\dfrac{2}{5}$ của 40. GV viết lên bảng phép tính $40:3\times5$ và hỏi HS đây có phải cách tìm $\dfrac{3}{5}$ của 40 không.
Học sinh
HS tính: nữ $40:5\times3=24$ bạn; nam $40-24=16$ bạn hoặc $\dfrac{2}{5}$ của 40 là 16. HS trả lời dự kiến: Không đúng, vì phép tính đó lấy 40 chia cho 3 trước, làm sai mẫu số và tử số.
Giáo viên
GV mời một cặp trình bày bài làm, nhấn mạnh: Phần còn lại là $1-\dfrac{3}{5}=\dfrac{2}{5}$ của toàn bộ, không phải phép đảo tử và mẫu.
Học sinh
HS trình bày dự kiến: Nam là $40-24=16$ bạn. Các bạn khác nhận xét và đối chiếu kết quả.
Giáo viên
GV chốt: Khi đề bài hỏi phần còn lại, ta tính $1-\dfrac{m}{n}$ rồi tìm phân số đó của toàn bộ. Không được đảo tử và mẫu khi tìm phân số của một số.
Học sinh
HS ghi vào vở: Luôn xác định đúng toàn bộ; phần còn lại là $1-\dfrac{m}{n}$ .

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 9 phút

Luyện tập tìm phân số của một số

Mục tiêu

HS vận dụng cách tìm phân số của một số để làm các bài tập trắc nghiệm và tự luận, đồng thời phát hiện và sửa lỗi đảo tử và mẫu.

Nội dung

Bài tập 1: Tìm $\dfrac{2}{3}$ của 18. Bài tập 2: Tìm $\dfrac{3}{4}$ của 28. Bài tập 4: $\dfrac{5}{6}$ của 42 là bao nhiêu? Bài tập 5: Đúng hay sai: $\dfrac{3}{5}$ của 25 là $25:3\times5$ . Bài tập 6: Lớp có 36 bạn, $\dfrac{1}{3}$ số bạn đi bộ. Số bạn không đi bộ là bao nhiêu? A. 24; B. 12; C. 18; D. 30. Bài tập 7: Có 80 lít nước, dùng $\dfrac{3}{8}$ số nước. Còn lại bao nhiêu lít? Bài tập 3: Vườn có 60 cây, $\dfrac{2}{5}$ là cây cam. Có bao nhiêu cây cam? Thực hiện nhanh các bài 1, 2, 4, 5 cá nhân và bài 3, 6, 7 theo cặp đôi.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 1: 12 (18:3×2). Bài 2: 21 (28:4×3). Bài 3: 24 cây cam (60:5×2). Bài 4: 35 (42:6×5). Bài 5: Sai, phải là 25:5×3=15. Bài 6: Đáp án A, 24 bạn không đi bộ (36:3=12; 36−12=24). Bài 7: 50 lít (80:8×3=30 đã dùng; 80−30=50 còn lại).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu đề các bài tập lên bảng và nêu luật chơi: bài 1, 2, 4, 5 làm cá nhân ghi bảng con, bài 3, 6, 7 làm theo cặp đôi. GV nhắc: Hãy xác định đúng toàn bộ trước khi tính.
Học sinh
HS đọc đề, nhận bảng con, chuẩn bị làm bài.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, quan sát các lỗi thường gặp. Với bài 5, GV hỏi: Vì sao phép $25:3\times5$ là sai?
Học sinh
HS làm bài và giơ bảng con. HS trả lời dự kiến cho bài 5: Vì phải chia cho mẫu số 5 chứ không chia cho tử số 3.
Giáo viên
GV mời HS đọc đáp án bài 3, 6, 7, cho cả lớp đối chiếu. Tuyên dương cặp làm nhanh và đúng.
Học sinh
HS báo đáp án dự kiến: 24 cây cam; đáp án A (24 bạn); 50 lít. HS tự sửa nếu sai.
Giáo viên
GV nhận xét, nhấn mạnh lỗi đảo tử và mẫu cần tránh, rồi chuyển sang phần vận dụng.
Học sinh
HS ghi lại các lỗi đã sai vào vở và sửa lại cho đúng.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Vận dụng trong thư viện và đời sống

Mục tiêu

HS vận dụng cách tìm phân số của một số để giải bài toán thực tế và tự đặt đề toán tương tự.

Nội dung

Bài toán thư viện: Thư viện có 240 quyển sách, $\dfrac{3}{8}$ là truyện, $\dfrac{1}{4}$ là sách khoa học, còn lại là sách khác. Tính số quyển mỗi loại. Đáp số: truyện 90 quyển; khoa học 60 quyển; khác 90 quyển (240:8×3=90; 240:4=60; 240−90−60=90). HS tự đặt một đề toán thực tế trong lớp học, rồi đổi cho bạn giải.

Sản phẩm dự kiến

HS giải đúng: truyện 90 quyển, khoa học 60 quyển, sách khác 90 quyển; đặt được một đề toán có dạng tìm phân số của một số.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu bài toán thư viện và yêu cầu HS làm theo nhóm đôi, sau đó mỗi HS tự viết một đề toán có dạng tìm phân số của một số dựa trên thực tế lớp em.
Học sinh
HS đọc đề, thảo luận cách tìm từng loại sách và chuẩn bị đề toán của mình.
Giáo viên
GV gợi ý: Hãy tìm số truyện và số sách khoa học trước, sau đó tìm sách khác bằng cách lấy tổng trừ đi. GV quan sát và hỗ trợ nhóm còn lúng túng.
Học sinh
HS tính: truyện $240:8\times3=90$ ; khoa học $240:4=60$ ; khác $240-90-60=90$ . HS viết đề toán riêng và đổi cho bạn giải.
Giáo viên
GV mời 2 HS đọc đề mình đặt và đáp số, cả lớp kiểm tra.
Học sinh
HS trình bày đáp số và giải thích cách làm; các bạn nhận xét đề toán của nhau.
Giáo viên
GV tổng kết bài học và giao bài tập về nhà. GV nhắc: Luôn tìm đúng toàn bộ trước khi tính phân số của một số.
Học sinh
HS ghi nhớ quy tắc, ghi bài tập về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần A. Tìm $\dfrac{3}{5}$ của 40 bằng sơ đồ.

a) Chia 40 quả bi thành 5 phần bằng nhau. Mỗi phần có bao nhiêu quả bi?
b) Tô màu 3 phần. Có bao nhiêu quả bi được tô màu?
c) Viết phép tính tìm $\dfrac{3}{5}$ của 40 bằng cách chia rồi nhân.
d) Hoàn thành quy tắc: Muốn tìm $\dfrac{m}{n}$ của một số $A$ , ta lấy $A$ … rồi nhân với $m$ .

Phần B. Lớp em có 40 học sinh, $\dfrac{3}{5}$ số học sinh là nữ.

a) Số bạn nữ là bao nhiêu?
b) Số bạn nam là bao nhiêu? (Gợi ý: tính $1-\dfrac{3}{5}$ rồi tìm phân số đó của 40.)
c) Phép tính $40:3\times5$ có đúng để tìm số bạn nữ không? Vì sao?

Hướng dẫn về nhà

Làm bài tập 3, 6 và 7 trong sách giáo khoa hoặc vở bài tập để củng cố cách tìm phân số của một số.
Hỏi người thân hoặc tự nghĩ một tình huống thực tế trong gia đình có dạng “tìm $\dfrac{m}{n}$ của một số”, ví dụ: Nhà có 24 quả trứng, mẹ dùng $\dfrac{3}{8}$ số trứng để làm bánh. Hãy giải bài toán đó và ghi lại cách làm vào vở.
Truy cập trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/4/math/bai-65-tim-phan-so-cua-mot-so) để làm thêm các bài tập tương tác và tự kiểm tra kết quả.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.