Giáo án Bài 61. Phép trừ phân số

Nhắc lại cách cộng phân số cùng mẫu số để chuẩn bị cho việc trừ phân số; tạo tâm thế học tập.

Trò chơi “Ai nhanh hơn”: GV chiếu các phép cộng như $\dfrac{1}{5}+\dfrac{2}{5}$, $\dfrac{3}{8}+\dfrac{4}{8}$, $\dfrac{2}{7}+\dfrac{3}{7}$. HS viết kết quả lên bảng con, giơ bảng khi có đáp án.

HS nêu đúng cách cộng phân số cùng mẫu số: cộng tử số, giữ nguyên mẫu số. Đáp án: $\dfrac{3}{5}$, $\dfrac{7}{8}$, $\dfrac{5}{7}$.

Hình thành quy tắc trừ hai phân số cùng mẫu số: trừ tử số, giữ nguyên mẫu số.

HS thao tác với băng giấy chia 8 phần bằng nhau để tìm kết quả của $\dfrac{5}{8}-\dfrac{2}{8}$. GV hướng dẫn HS tô 5 phần, bỏ đi 2 phần, đếm phần còn lại và viết kết quả $\dfrac{3}{8}$. Sau đó HS làm thêm $\dfrac{7}{9}-\dfrac{4}{9}$ theo cặp đôi để rút ra quy tắc.

HS nêu được quy tắc: $\dfrac{5}{8}-\dfrac{2}{8}=\dfrac{5-2}{8}=\dfrac{3}{8}$; $\dfrac{7}{9}-\dfrac{4}{9}=\dfrac{3}{9}=\dfrac{1}{3}$ (rút gọn).

Hình thành cách quy đồng mẫu số hai phân số khác mẫu rồi thực hiện phép trừ.

Tính $\dfrac{3}{4}-\dfrac{1}{6}$ theo nhóm 4. Nhóm thảo luận cách đưa về cùng mẫu số: nhân mẫu số để được mẫu số chung 12, rồi tính $\dfrac{9}{12}-\dfrac{2}{12}$. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1.

HS quy đồng đúng: $\dfrac{3}{4}=\dfrac{9}{12}$, $\dfrac{1}{6}=\dfrac{2}{12}$; kết quả $\dfrac{9}{12}-\dfrac{2}{12}=\dfrac{7}{12}$. Hoàn thành Phiếu học tập số 1.

Biết viết 1 thành phân số có mẫu số tương ứng để thực hiện phép trừ, và kiểm tra kết quả bằng phép cộng.

GV hướng dẫn tính $1-\dfrac{3}{7}$: viết $1=\dfrac{7}{7}$, rồi $\dfrac{7}{7}-\dfrac{3}{7}=\dfrac{4}{7}$. Sau đó thử lại: $\dfrac{4}{7}+\dfrac{3}{7}=\dfrac{7}{7}=1$. Nhấn mạnh: không trừ mẫu số.

HS nêu được $1-\dfrac{3}{7}=\dfrac{4}{7}$ và kiểm tra đúng bằng phép thử: hiệu cộng số trừ bằng số bị trừ. Nêu được quan niệm sai “trừ cả mẫu số”.

Vận dụng quy tắc trừ phân số cùng mẫu, khác mẫu, trừ từ 1 và thử lại kết quả để làm các bài tập.

Trò chơi tiếp sức theo tổ. Lần 1: tính $\dfrac{7}{9}-\dfrac{4}{9}$; $\dfrac{3}{4}-\dfrac{1}{2}$; $\dfrac{5}{6}-\dfrac{1}{3}$; $1-\dfrac{3}{8}$. Lần 2: nối phép tính với kết quả; đúng sai $\dfrac{5}{7}-\dfrac{2}{7}=\dfrac{3}{0}$. Lần 3: giải bài toán thực tế bình nước và tấm vải (Phiếu học tập số 2). Đáp án: (1) $\dfrac{1}{3}$; (2) $\dfrac{1}{4}$; (3) $\dfrac{1}{2}$; (4) $\dfrac{5}{8}$; (5) Sai, đúng là $\dfrac{3}{7}$; (6) $\dfrac{5}{8}-\dfrac{1}{8}$ với $\dfrac{1}{2}$; $\dfrac{3}{5}-\dfrac{1}{5}$ với $\dfrac{2}{5}$; $\dfrac{7}{6}-\dfrac{1}{6}$ với $1$; (7) $\dfrac{3}{5}$; (8) $\dfrac{5}{8}$ m, thử $\dfrac{5}{8}+\dfrac{2}{8}=\dfrac{7}{8}$.

Đề và đáp án: 1) $\dfrac{7}{9}-\dfrac{4}{9}=\dfrac{1}{3}$. 2) $\dfrac{3}{4}-\dfrac{1}{2}=\dfrac{1}{4}$. 3) $\dfrac{5}{6}-\dfrac{1}{3}=\dfrac{1}{2}$. 4) $1-\dfrac{3}{8}=\dfrac{5}{8}$. 5) Sai, vì giữ mẫu số 7 nên $\dfrac{5}{7}-\dfrac{2}{7}=\dfrac{3}{7}$. 6) $\dfrac{5}{8}-\dfrac{1}{8}=\dfrac{1}{2}$; $\dfrac{3}{5}-\dfrac{1}{5}=\dfrac{2}{5}$; $\dfrac{7}{6}-\dfrac{1}{6}=1$. 7) $\dfrac{3}{5}$ bình. 8) $\dfrac{5}{8}$ m, thử $\dfrac{5}{8}+\dfrac{2}{8}=\dfrac{7}{8}$.

Vận dụng phép trừ phân số để giải quyết tình huống thực tế và kiểm tra kết quả bằng phép thử.

Nhiệm vụ 1 (làm tại lớp): Mẹ mua một cái bánh chia thành 12 phần bằng nhau. Bạn An ăn $\dfrac{1}{4}$ cái bánh, bạn Bình ăn $\dfrac{1}{3}$ cái bánh. Hỏi còn lại bao nhiêu phần cái bánh? Nhiệm vụ 2 (về nhà): Đo chiều dài một vật trong nhà (như dải băng, sợi dây) và đố bạn một bài toán trừ phân số theo đơn vị mét, có kiểm tra bằng phép cộng.

Nhiệm vụ 1: Còn lại $1-\dfrac{1}{4}-\dfrac{1}{3}=\dfrac{12}{12}-\dfrac{3}{12}-\dfrac{4}{12}=\dfrac{5}{12}$ cái bánh. Thử: $\dfrac{3}{12}+\dfrac{4}{12}+\dfrac{5}{12}=1$. Nhiệm vụ 2: một đề toán do HS tự đặt kèm lời giải và phép thử.