NeoEdu
Giáo án Toán 4
ToánLớp 4Chủ đề 10. Phân số

Giáo án Bài 59. Luyện tập chung

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được tử số chỉ số phần được lấy, mẫu số chỉ số phần bằng nhau của đơn vị và mẫu số phải khác 0.
  • Viết được phép chia số tự nhiên cho số tự nhiên khác 0 dưới dạng phân số, nêu được mỗi số tự nhiên có thể viết thành phân số có mẫu số 1.
  • Vận dụng được tính chất cơ bản của phân số để tìm phân số bằng nhau, rút gọn phân số đến tối giản và quy đồng mẫu số hai phân số.
  • Vận dụng được cách so sánh hai phân số cùng mẫu số, khác mẫu số và so sánh phân số với 1 khi thuận tiện.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao hai phân số bằng nhau, vì sao chia cả tử và mẫu cho cùng một số thì giá trị không đổi, vì sao phân số có mẫu bé hơn lại lớn hơn khi cùng tử.
  • Mô hình hoá toán học: HS biểu diễn tình huống chia bánh, chia quãng đường hoặc chia phần bằng phân số và đọc được ý nghĩa của tử số, mẫu số.
  • Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn mẫu chung hợp lí khi quy đồng và chọn cách so sánh thuận tiện nhất trong từng bài tập.
  • Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng phân số, dùng đúng các kí hiệu >, <, = và nói được kết luận bằng câu hoàn chỉnh.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng hình vẽ phần bằng nhau, thanh phân số và trang bài học số NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc lại kiến thức trong phiếu, tự kiểm tra kết quả bằng cách đối chiếu với hình vẽ và các bước làm đã học.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4, trình bày, giải thích cách làm và nhận xét bài làm của bạn bằng câu có đủ lý do.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách làm phù hợp khi quy đồng, rút gọn, so sánh phân số và vận dụng vào tình huống chia sẻ thực tế.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ các bài tập trong phiếu và luyện tập thêm ở nhà, không bỏ qua bước rút gọn và quy đồng.
  • Trách nhiệm: HS thực hiện đúng vai trò trong nhóm, kiểm tra kĩ phần việc của mình trước khi báo cáo.
  • Trung thực: HS thừa nhận kết quả sai khi đối chiếu đáp án, sửa lỗi và không sao chép bài của bạn.
  • Nhân ái: HS giúp đỡ bạn còn lúng túng khi làm việc nhóm bằng cách giải thích lại bằng hình vẽ hoặc ví dụ cụ thể.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bảng phụ hoặc slide ghi đề các bài tập 1 đến 10 và sơ đồ tóm tắt kiến thức (phân số chỉ phần bằng nhau, phân số là phép chia, tính chất cơ bản, rút gọn, quy đồng, so sánh).
  • Hình vẽ hai hình tròn và hai thanh hình chữ nhật chia phần bằng nhau để minh họa 3/8, 2/4 = 1/2, 5/9 và 7/9.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 in cho từng nhóm.
  • Bộ thẻ phân số (ghi các phân số 1/6, 1/3, 1/2, 5/6, 3/5, 3/8, 5/9, 7/9, 7/12) để chơi trò chơi.
  • Thước, phấn màu, bảng phụ nhóm.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/math/bai-59-luyen-tap-chung. GV chiếu trang này ở hoạt động luyện tập để HS kiểm tra đáp án ngay.

2. Học sinh

  • Vở ghi, bút, bảng con, bút dạ, khăn lau bảng.
  • Hình tròn hoặc hình chữ nhật bằng giấy đã chia sẵn các phần bằng nhau (dùng để tô màu và tìm phân số).
  • Thước kẻ, bút chì màu để tô hình minh họa khi cần.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Ai nhanh hơn đọc phân số

Mục tiêu

Ôn lại cách đọc, viết phân số và ý nghĩa tử số, mẫu số để chuẩn bị cho các nội dung luyện tập.

Nội dung

GV chiếu lần lượt các hình tròn đã tô màu một phần, yêu cầu HS nêu nhanh phân số chỉ phần tô màu và đọc phân số đó. Ví dụ: hình tròn chia 8 phần bằng nhau, tô 3 phần; hình chia 12 phần, tô 7 phần.

Sản phẩm dự kiến

HS đọc đúng và viết đúng phân số chỉ phần tô màu; nêu được tử số là số phần được lấy, mẫu số là số phần bằng nhau của đơn vị.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nói: Hôm nay chúng ta ôn tập phân số. Các em nhìn hình trên màn hình và trả lời nhanh: phần tô màu là bao nhiêu phần? Viết dưới dạng phân số như thế nào?

    Học sinh

    HS quan sát hình, suy nghĩ và chuẩn bị trả lời.

  2. Giáo viên

    GV chiếu lần lượt 3 hình (chia 8 phần tô 3, chia 12 phần tô 7, chia 5 phần tô 5). GV hỏi: Vì sao mẫu số là 8 chứ không phải 3? Số 5 ở hình thứ ba cho em biết điều gì?

    Học sinh

    HS viết bảng con: 3/8, 7/12, 5/5. Trả lời dự kiến: Mẫu số là 8 vì hình được chia thành 8 phần bằng nhau; số 5 ở hình thứ ba cho biết cả hình đã được tô, bằng 1.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc to các phân số vừa viết và nhận xét bài của bạn.

    Học sinh

    HS đọc: ba phần tám, bảy phần mười hai, năm phần năm; nhận xét đúng sai.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Tử số chỉ số phần được lấy, mẫu số chỉ số phần bằng nhau của đơn vị và mẫu số phải khác 0. Chúng ta bước vào phần hệ thống kiến thức.

    Học sinh

    HS nhắc lại: Tử là phần lấy, mẫu là tổng số phần bằng nhau, mẫu khác 0.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Hệ thống hoá: phân số bằng nhau và rút gọn

Mục tiêu

Hệ thống hoá cách viết phân số là phép chia, tính chất cơ bản của phân số, cách rút gọn đến tối giản.

Nội dung

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1 (gồm: viết 8 : 5 dưới dạng phân số; điền số vào chỗ trống để có phân số bằng nhau; rút gọn 21/35 đến tối giản; giải thích vì sao chia cả tử và mẫu của 18/30 cho 6 thì giá trị không đổi). Nhóm dùng hình vẽ phần bằng nhau để kiểm tra kết quả.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1, có sơ đồ tóm tắt ba ý: phân số là phép chia, nhân hoặc chia cả tử và mẫu với cùng số khác 0 thì giá trị không đổi, rút gọn đến khi tử và mẫu không cùng chia hết cho số nào lớn hơn 1.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành các nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và nêu yêu cầu: Mỗi thành viên làm một câu, sau đó cả nhóm thống nhất đáp án và tự vẽ hình minh họa cho một phân số bằng nhau.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, phân công: bạn 1 làm câu 1, bạn 2 làm câu 2, bạn 3 làm câu 3, bạn 4 làm câu 4 và kiểm tra chéo.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý khi nhóm lúng túng: Số chia nằm ở đâu khi viết thành phân số? Muốn rút gọn, em cần tìm số lớn nhất nào cùng chia hết cả tử và mẫu?

    Học sinh

    HS thảo luận, viết lời giải. Trả lời dự kiến: 8 : 5 = 8/5 vì số bị chia là tử, số chia là mẫu; 21/35 = 3/5 vì chia cả tử và mẫu cho 7; 18 : 6 = 3, 30 : 6 = 5 nên 18/30 = 3/5.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày hai câu khác nhau, yêu cầu các nhóm khác nhận xét và đặt câu hỏi: Vì sao không chia cho 3 khi rút gọn 21/35?

    Học sinh

    HS trình bày, nhận xét. Trả lời dự kiến: Chia cho 3 thì 35 không chia hết cho 3 nên không rút gọn được; 7 là ước chung lớn nhất nên rút gọn một bước được 3/5 tối giản.

  4. Giáo viên

    GV chốt trên bảng: Phân số là kết quả phép chia a : b = a/b (b khác 0); nhân hoặc chia cả tử và mẫu với cùng số khác 0 thì giá trị không đổi; rút gọn đến tối giản bằng cách chia cả tử và mẫu cho ước chung. Lưu ý: không chỉ thay mẫu mà giữ nguyên tử, không cộng cùng một số vào tử và mẫu.

    Học sinh

    HS ghi tóm tắt vào vở và sửa lại bài nếu nhóm mình làm sai.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Hệ thống hoá: quy đồng và so sánh phân số

Mục tiêu

Hệ thống hoá cách quy đồng mẫu số hai phân số và cách so sánh phân số cùng mẫu, khác mẫu.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 theo kĩ thuật mảnh ghép: mỗi nhóm nhận một mảnh (quy đồng; so sánh cùng mẫu; so sánh khác mẫu; so sánh với 1 khi thuận tiện), tìm hiểu rồi quay lại nhóm gốc để giảng lại cho bạn.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS nắm được một mảnh kiến thức và giảng lại được cho ít nhất một bạn; cả lớp hoàn thiện sơ đồ tóm tắt: quy đồng bằng mẫu chung, thừa số nhân = mẫu chung : mẫu cũ, so sánh cùng mẫu so tử, khác mẫu quy đồng rồi so tử.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia nhóm 4 (nhóm gốc), đánh số 1 đến 4 trong nhóm. Các HS số 1 của các nhóm cùng nhận mảnh A, số 2 nhận mảnh B, số 3 nhận mảnh C, số 4 nhận mảnh D. GV nêu yêu cầu: Hoàn thành mảnh của mình trong 4 phút, sau đó quay về nhóm để hướng dẫn bạn.

    Học sinh

    HS nhận mảnh, đọc đề và làm việc riêng trong nhóm chuyên gia.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn nhanh mảnh D: Với 2/3 và 3/4, khi chọn mẫu chung là 12 thì 12 : 3 = 4 và 12 : 4 = 3. GV hỏi: Vì sao phải nhân cả tử lẫn mẫu của 2/3 với 4?

    Học sinh

    HS làm việc nhóm chuyên gia. Trả lời dự kiến: Nhân cả tử và mẫu với 4 để giá trị phân số không đổi, ta được 8/12; 2/3 = 8/12, 3/4 = 9/12.

  3. Giáo viên

    GV yêu cầu HS quay về nhóm gốc, từng người giảng lại mảnh của mình. GV đi quan sát, nhắc HS dùng câu hoàn chỉnh khi giảng.

    Học sinh

    HS giảng cho bạn trong nhóm, bạn nghe và nêu câu hỏi để làm rõ. Trả lời dự kiến: Cùng mẫu thì phân số có tử lớn hơn sẽ lớn hơn; khác mẫu thì quy đồng rồi so tử.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Muốn quy đồng, ta chọn mẫu chung (thường là bội chung nhỏ nhất của các mẫu), tính thừa số nhân bằng mẫu chung chia cho mẫu cũ rồi nhân cả tử và mẫu. Khi cùng tử dương, phân số có mẫu bé hơn thì lớn hơn. Ví dụ: 2/3 < 3/4 vì 8/12 < 9/12.

    Học sinh

    HS ghi sơ đồ tóm tắt vào vở, đối chiếu với sơ đồ trên bảng.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập: điền khuyết và chọn đáp án đúng

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về phân số chỉ phần bằng nhau, phân số là phép chia, tính chất cơ bản và rút gọn để làm bài tập trắc nghiệm, điền khuyết.

Nội dung

HS làm các bài 1 đến 6 trong bảng bài tập; GV chiếu trang bài học NeoEdu để HS kiểm tra đáp án sau mỗi câu. Bài 1: tấm bìa chia 12 phần bằng nhau, tô 7 phần. Bài 2: viết 8 : 5 dưới dạng phân số. Bài 3: phân số nào bằng 1. Bài 4: điền số vào chỗ trống: 4/7 = ?/21; 10/15 = 2/?. Bài 5: rút gọn 21/35. Bài 6: quy đồng 3/8 và 1/6 về mẫu 24.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành bảng con và vở với đáp án đúng: bài 1 chọn B (7/12); bài 2 là 8/5; bài 3 chọn C (9/9 = 1); bài 4 điền 12 và 3; bài 5 là 3/5; bài 6 điền 9 và 4 (3/8 = 9/24; 1/6 = 4/24).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu: Làm bài bằng bảng con, giơ bảng khi có đáp án. Với mỗi câu, em phải giải thích được vì sao chọn đáp án đó.

    Học sinh

    HS nhận bảng con, đọc đề và suy nghĩ.

  2. Giáo viên

    GV chiếu từng câu, quan sát bảng của HS. Với bài 4, GV hỏi: Muốn 4/7 có mẫu 21 thì phải nhân cả tử và mẫu với số nào? Với bài 6, GV hỏi: Mẫu chung 24 chia cho 8 được bao nhiêu, tử 3 nhân với số đó bằng bao nhiêu?

    Học sinh

    HS làm bài và giơ bảng. Trả lời dự kiến: Bài 4, nhân với 3 nên điền 12; 10 : 5 = 2 và 15 : 5 = 3 nên điền 3. Bài 6, 24 : 8 = 3, 3 × 3 = 9; 24 : 6 = 4, 1 × 4 = 4.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS giải thích cách làm bài 5 và bài 6 trước lớp, các bạn khác nhận xét, GV bổ sung khi cần.

    Học sinh

    HS giải thích, nhận xét bài bạn. Trả lời dự kiến: Bài 5 chia cả tử và mẫu cho 7 được 3/5 là tối giản vì 3 và 5 không cùng chia hết cho số nào lớn hơn 1.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung, nhấn mạnh lỗi thường gặp: chỉ nhân mẫu mà quên nhân tử, rút gọn chưa đến tối giản. Chốt đáp án bài 1 đến 6 trên bảng.

    Học sinh

    HS sửa lỗi trong vở và đối chiếu đáp án.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập: so sánh và sắp xếp phân số

Mục tiêu

Vận dụng cách so sánh phân số cùng mẫu, khác mẫu, so sánh với 1 để làm bài tập so sánh và sắp xếp.

Nội dung

HS làm các bài 7 đến 10 theo hình thức trò chơi Ghép thẻ: mỗi nhóm nhận bộ thẻ phân số và cùng làm bài. Bài 7: điền dấu >, < hoặc = vào 5/9 ? 7/9 và 3/5 ? 3/8. Bài 8: xếp 1/6, 1/2, 5/6, 1/3 từ bé đến lớn. Bài 9: đúng hay sai, chia cả tử và mẫu của 18/30 cho 6 được 3/5. Bài 10: phân số nào lớn hơn 1 nhưng bé hơn 2 trong 3/5, 5/5, 7/5, 11/5.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: bài 7 là 5/9 < 7/9 và 3/5 > 3/8; bài 8 là 1/6 < 1/3 < 1/2 < 5/6; bài 9 là Đúng; bài 10 chọn C (7/5, vì 1 < 7/5 < 2). Nhóm ghi đúng kết quả và giải thích được lý do bằng câu có chứa từ vì, nên, do đó.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát bộ thẻ phân số và phiếu ghi đề cho nhóm, nêu luật: Nhóm làm xong 4 bài, cử một bạn lên ghép thẻ sắp xếp bài 8 trên bảng nhóm.

    Học sinh

    HS nhận thẻ và đề, thảo luận cách làm.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh các nhóm, hỏi gợi mở: Hai phân số có cùng mẫu thì so sánh thế nào? Khi cùng tử dương, mẫu lớn hơn thì phân số lớn hơn hay bé hơn?

    Học sinh

    HS so sánh, giải thích. Trả lời dự kiến: Cùng mẫu 9 thì 5 < 7 nên 5/9 < 7/9; cùng tử 3, mẫu 5 bé hơn mẫu 8 nên 3/5 > 3/8; 5/5 = 1 và 7/5 lớn hơn 1 nhưng bé hơn 10/5 = 2.

  3. Giáo viên

    GV mời một nhóm trình bày bài 8 bằng cách ghép thẻ trên bảng. Cả lớp kiểm tra bằng học liệu NeoEdu.

    Học sinh

    HS trình bày: 1/6 < 2/6 < 3/6 < 5/6 nên 1/6 < 1/3 < 1/2 < 5/6; các bạn khác đối chiếu và góp ý.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Cùng mẫu thì so tử; khác mẫu thì quy đồng rồi so tử; cùng tử dương thì mẫu bé hơn cho phân số lớn hơn; so với 1 khi tử bằng mẫu hoặc lớn hơn mẫu thì thuận tiện.

    Học sinh

    HS ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Vận dụng: Chia sẻ quà và quãng đường trong cuộc sống

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về phân số để giải quyết tình huống thực tế: chia phần, so sánh phần và tính phần còn lại.

Nội dung

GV đưa tình huống: Mẹ chia một chiếc bánh thành 6 phần bằng nhau. Lan ăn 1/6 chiếc bánh, An ăn 1/3 chiếc bánh. Ai ăn nhiều hơn? Hai bạn ăn tổng cộng bao nhiêu phần chiếc bánh? Tình huống thứ hai: Bạn Hoa đi được 3/4 quãng đường từ nhà đến trường, bạn Nam đi được 5/8 quãng đường cùng đoạn đó. Ai đi được xa hơn? HS làm theo nhóm đôi, trình bày bằng hình vẽ và phép so sánh.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: An ăn nhiều hơn vì 1/3 = 2/6 lớn hơn 1/6; hai bạn ăn tổng cộng 1/6 + 2/6 = 3/6 = 1/2 chiếc bánh. Hoa đi được xa hơn vì 3/4 = 6/8 lớn hơn 5/8. HS có sản phẩm là phép tính và câu trả lời hoàn chỉnh; về nhà có thể tự nghĩ thêm một tình huống chia phần.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu tình huống 1 và 2, yêu cầu HS làm theo cặp đôi: một bạn vẽ hình minh họa, một bạn viết phép tính và câu trả lời, sau đó đổi vai.

    Học sinh

    HS đọc tình huống, thảo luận cặp đôi và phân vai.

  2. Giáo viên

    GV hỏi gợi ý: Muốn so sánh 1/6 và 1/3 em làm thế nào? Khi cộng 1/6 với 2/6, em được phân số nào và có rút gọn được không?

    Học sinh

    HS làm bài. Trả lời dự kiến: Quy đồng 1/3 thành 2/6, so sánh được 1/6 < 2/6; 1/6 + 2/6 = 3/6 = 1/2 sau khi rút gọn; 3/4 = 6/8 nên so sánh với 5/8 thì 6/8 lớn hơn.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp đôi trình bày, nhận xét cách vẽ hình và cách giải thích. Khen cặp đôi có cách trình bày rõ ràng, dùng đúng từ vì, nên.

    Học sinh

    HS trình bày trước lớp, các cặp khác nhận xét và bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Phân số giúp mô tả phần của một đơn vị trong đời sống như chia bánh, chia quãng đường. Khi so sánh và cộng phân số, các em cần quy đồng, rút gọn và so sánh đúng cách. Giao nhiệm vụ về nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà và nhắc lại ý chính của bài.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Hoạt động: Hệ thống hoá phân số bằng nhau và rút gọn (nhóm 4)

  • Câu 1: Viết 8 : 5 dưới dạng phân số có mẫu số 5.
  • Câu 2: Điền số vào chỗ trống: 4/7 = ?/21; 10/15 = 2/?.
  • Câu 3: Rút gọn phân số 21/35 đến tối giản. Giải thích vì sao không chia cho 3.
  • Câu 4: Giải thích vì sao khi chia cả tử và mẫu của 18/30 cho 6 thì giá trị phân số không đổi. Vẽ hình minh họa.
  • Tóm tắt nhóm: Phân số là phép chia a : b = a/b (b khác 0); nhân hoặc chia cả tử và mẫu với cùng số khác 0 thì giá trị không đổi; rút gọn đến khi tử và mẫu không cùng chia hết cho số nào lớn hơn 1.

Phiếu học tập số 2

Hoạt động: Quy đồng và so sánh phân số (kĩ thuật mảnh ghép)

  • Mảnh A (quy đồng): Quy đồng 2/3 và 3/4 về mẫu chung 12. Tìm thừa số nhân của mỗi phân số.
  • Mảnh B (so sánh cùng mẫu): So sánh 5/9 và 7/9. Giải thích bằng hình vẽ.
  • Mảnh C (so sánh khác mẫu): So sánh 3/5 và 3/8 bằng cách cùng tử. Vì sao 3/5 > 3/8?
  • Mảnh D (so sánh với 1): Phân số nào lớn hơn 1 nhưng bé hơn 2 trong 3/5; 5/5; 7/5; 11/5?
  • Bảng ghi nhớ nhóm: Cùng mẫu so tử; khác mẫu quy đồng rồi so tử; cùng tử dương, mẫu bé hơn thì phân số lớn hơn.

Hướng dẫn về nhà

  • Làm lại bài 4, bài 6 và bài 7 trong vở, viết rõ bước quy đồng hoặc bước so sánh.
  • Rút gọn các phân số 12/16, 15/25, 18/24 đến tối giản và ghi cách làm bằng một dòng cho mỗi phân số.
  • Vẽ một hình chữ nhật chia thành 8 phần bằng nhau, tô 5 phần, viết phân số chỉ phần tô màu rồi viết một phân số bằng nó.
  • Tự đặt một tình huống chia bánh hoặc chia quãng đường trong gia đình, dùng phân số để so sánh hai phần, sau đó kể cho người thân nghe và ghi lại kết quả vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.