Giáo án Toán 4
ToánLớp 4Chủ đề 9. Làm quen với yếu tố thống kê, xác suất

Giáo án Bài 52. Luyện tập chung

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Đọc đúng thứ tự và đơn vị của dãy số liệu, từ đó tìm được số lớn nhất, số bé nhất, tổng và chênh lệch của các số liệu.
  • Đọc được tên biểu đồ, các nhóm trên trục ngang, đơn vị và thang đo trên trục dọc, từ đó xác định được chiều cao từng cột.
  • Ghi được kết quả từng lượt của thí nghiệm lặp lại vào bảng, đếm được số lần mỗi sự kiện và nhận biết tổng số lần của các sự kiện bằng tổng số lượt thử.
  • Giải thích được kết quả của lượt thử trước không quyết định chắc chắn kết quả của lượt thử sau.
  • Tư duy và lập luận toán học: giải thích được vì sao số 11 là số cây của tổ Ba và vì sao lượt sau không chắc chắn xuất hiện thẻ xanh.
  • Mô hình hoá toán học: chuyển dữ liệu trong dãy số và trên biểu đồ cột thành phép tính để trả lời câu hỏi thực tế.
  • Giao tiếp toán học: đọc đúng tên biểu đồ, các nhóm và đơn vị (cây, kg, trang, quyển), trình bày kết quả bằng câu có đơn vị.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng bảng con, thẻ màu hoặc đồng xu để mô phỏng thí nghiệm, đọc biểu đồ trên màn hình và ghi kết quả vào bảng đếm.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc lại đề, kiểm tra thứ tự dữ liệu và đơn vị trước khi trả lời, tự sửa khi nhận ra kết quả chưa khớp với dữ liệu.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp và nhóm, nêu được cách làm bằng câu đầy đủ và nhận xét bài của bạn một cách lịch sự.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS lựa chọn phép tính phù hợp (cộng, trừ, chia) với từng yêu cầu và đưa ra cách ghi bảng đếm riêng khi làm thí nghiệm.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: hoàn thành đủ các câu hỏi ôn tập và phiếu học tập trong thời gian quy định.
  • Trách nhiệm: làm tốt vai trò được giao trong nhóm (người đọc số liệu, người ghi bảng, người kiểm tra).
  • Trung thực: ghi đúng kết quả từng lượt tung xu hoặc rút thẻ, không tự điền kết quả để bảng đẹp hơn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Máy tính, màn hình hoặc máy chiếu để trình chiếu biểu đồ cột số cây ba lớp: 4A cao 15 cây, 4B cao 20 cây, 4C cao 10 cây; mỗi khoảng giữa hai vạch ngang là 5 cây (có thể vẽ lại trên bảng phụ).
  • Bảng phụ ghi dãy số liệu số cây bốn tổ: 12; 15; 9; 16 (theo thứ tự Tổ Một, Tổ Hai, Tổ Ba, Tổ Bốn).
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 in cho mỗi nhóm.
  • Một đồng xu (hoặc tờ giấy ghi N và S) và một bộ thẻ màu đỏ, xanh, vàng để minh hoạ thí nghiệm lặp lại.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 52. Luyện tập chung” (neoedu.vn/learn/4/math/bai-52-luyen-tap-chung) có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác; GV dùng phần bài tập tương tác ở hoạt động luyện tập để HS kiểm tra đáp án ngay trên màn hình.

2. Học sinh

  • Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
  • Vở ô li, bút chì, bút màu đỏ, xanh, vàng.
  • Thước kẻ (dùng để kẻ bảng đếm nhanh khi cần).
  • Bộ thẻ màu nhỏ hoặc một đồng xu cho mỗi nhóm để làm thí nghiệm.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Trò chơi Tìm đúng tổ

Mục tiêu

Giúp HS nhớ lại việc phải gắn mỗi số liệu với đúng đối tượng theo thứ tự đã cho và luôn đọc kèm đơn vị.

Nội dung

GV đọc dãy số cây của bốn tổ theo thứ tự: 12; 15; 9; 16. HS nghe và ghi nhanh số cây của tổ được GV hỏi vào bảng con, sau đó đọc to kết quả kèm đơn vị “cây”.

Sản phẩm dự kiến

HS trả lời đúng: tổ Hai trồng 15 cây; tổ Ba trồng ít nhất với 9 cây; tổ Bốn trồng 16 cây; và nói được cả câu có đơn vị.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu luật chơi: “Cô đọc dãy số cây của bốn tổ theo thứ tự Tổ Một, Tổ Hai, Tổ Ba, Tổ Bốn. Các con ghi số cây của tổ mà cô hỏi vào bảng con và giơ lên. Ai đọc đúng cả câu có đơn vị sẽ được một điểm cộng nhóm.” GV đọc dãy số: 12; 15; 9; 16.

    Học sinh

    HS lắng nghe, nhắc lại luật chơi và chuẩn bị bảng con.

  2. Giáo viên

    GV hỏi lần lượt: “Tổ Hai trồng bao nhiêu cây?”, “Tổ nào trồng ít cây nhất?”, “Tổ Bốn trồng bao nhiêu cây?”.

    Học sinh

    HS ghi đáp án vào bảng con và giơ lên. Dự kiến HS trả lời: “Tổ Hai trồng 15 cây.” “Tổ Ba trồng ít nhất, 9 cây.” “Tổ Bốn trồng 16 cây.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 đến 3 HS đọc to câu trả lời đầy đủ, yêu cầu cả lớp nhận xét xem bạn đã đọc đúng số và đúng đơn vị chưa.

    Học sinh

    HS đọc câu trả lời, các bạn khác nhận xét. Dự kiến: “Bạn ấy đọc đúng số 15 nhưng cần nói thêm là 15 cây.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Khi đọc dãy số liệu, ta phải gắn số với đúng đối tượng theo thứ tự đã nêu và nhớ đọc đơn vị. Hôm nay chúng ta sẽ ôn lại các kiến thức này.”

    Học sinh

    HS nhắc lại: “Đọc đúng thứ tự và đơn vị trước khi tính toán.”

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Đọc dãy số liệu và biểu đồ cột

Mục tiêu

HS hệ thống hoá cách đọc dãy số liệu theo thứ tự và cách đọc biểu đồ cột (tên, nhóm, đơn vị, thang đo) để tìm lớn nhất, bé nhất, tổng, chênh lệch.

Nội dung

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Phần A: dãy số cây bốn tổ 12; 15; 9; 16 (tìm số lớn nhất, bé nhất, tổng, chênh lệch giữa lớn nhất và bé nhất). Phần B: đọc biểu đồ “Số cây ba lớp trồng” gồm 4A (15 cây), 4B (20 cây), 4C (10 cây), mỗi khoảng giữa hai vạch ngang là 5 cây, và nêu lớp nào trồng nhiều nhất, 4B nhiều hơn 4C bao nhiêu cây.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ: lớn nhất 16 cây (Tổ Bốn); bé nhất 9 cây (Tổ Ba); tổng 52 cây (12+15+9+16=5212 + 15 + 9 + 16 = 52); chênh lệch 7 cây (16−9=716 - 9 = 7). Biểu đồ: lớp 4B trồng nhiều nhất, 20 cây; 4B nhiều hơn 4C 10 cây (20−10=1020 - 10 = 10).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu biểu đồ, hỏi: “Tên biểu đồ là gì? Trục ngang ghi gì? Trục dọc ghi gì? Mỗi khoảng giữa hai vạch ngang bằng bao nhiêu cây?” Sau đó GV phát Phiếu học tập số 1 và nêu yêu cầu cặp đôi cùng làm.

    Học sinh

    HS quan sát biểu đồ, trả lời: “Tên biểu đồ là Số cây ba lớp trồng.” “Trục ngang ghi các lớp 4A, 4B, 4C.” “Trục dọc ghi số cây.” “Mỗi khoảng giữa hai vạch là 5 cây.”

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, kiểm tra các cặp. Nhắc HS đọc thứ tự của dãy số trước khi tính và đọc đơn vị trước khi kết luận về cột cao hay thấp.

    Học sinh

    Các cặp thảo luận, điền phiếu. Dự kiến HS nói: “Tổ Bốn có 16 cây là nhiều nhất, Tổ Ba có 9 cây là ít nhất, nên 16 − 9 = 7 cây.” “Cột 4B cao 20 nên lớp 4B trồng 20 cây.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp báo cáo phần A và phần B. Hỏi thêm: “Vì sao không được lấy số của tổ Một làm số lớn nhất?”

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày kết quả. Dự kiến HS trả lời: “Vì số 12 là của tổ Một, không phải số lớn nhất; số lớn nhất là 16 của tổ Bốn.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Đọc đúng thứ tự và đơn vị rồi mới tìm lớn, bé, tổng, chênh lệch. Với biểu đồ cột, phải đọc tên, nhóm, đơn vị và thang đo trước khi đọc chiều cao từng cột.”

    Học sinh

    HS ghi nhanh kết luận vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 6 phút

Đếm số lần sự kiện xuất hiện

Mục tiêu

HS biết ghi từng lượt của thí nghiệm lặp lại vào bảng, đếm số lần mỗi kết quả và kiểm tra tổng số lần bằng số lượt thử.

Nội dung

Nhóm 3 đến 4 HS tung đồng xu 8 lần (hoặc đọc kết quả mẫu N, S, N, N, S, S, N, N) và rút thẻ theo mẫu đỏ, xanh, vàng, đỏ, vàng, đỏ, xanh, đỏ. Các nhóm ghi từng lượt vào bảng đếm trong Phiếu học tập số 2, đếm số lần mỗi kết quả và kiểm tra tổng.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành: tung xu 8 lần, mặt N xuất hiện 5 lần, mặt S xuất hiện 3 lần (5+3=85 + 3 = 8). Rút thẻ 8 lần: đỏ 4 lần, xanh 2 lần, vàng 2 lần (4+2+2=84 + 2 + 2 = 8). Kết luận: tổng số lần của mọi kết quả bằng số lượt thử.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV hướng dẫn cách ghi: “Mỗi lượt ghi một kết quả, không bỏ sót lượt nào. Khi đếm xong, cộng số lần của các kết quả và kiểm tra xem có bằng số lượt không.” GV phát Phiếu học tập số 2 và đồng xu hoặc bộ thẻ cho nhóm.

    Học sinh

    HS nhận đồ dùng, phân công: một bạn làm thí nghiệm, một bạn ghi bảng, một bạn kiểm tra lại.

  2. Giáo viên

    GV quan sát, nhắc nhóm nào chưa đếm đủ 8 lượt hoặc chưa kiểm tra tổng. GV đặt câu hỏi gợi mở: “Nếu tung 8 lần mà đếm N được 5 lần thì S được bao nhiêu lần?”

    Học sinh

    Các nhóm làm thí nghiệm và ghi bảng. Dự kiến HS trả lời: “Nếu N được 5 lần thì S được 8 − 5 = 3 lần.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm đọc kết quả, yêu cầu cả lớp kiểm tra: “Tổng số lần của các kết quả có bằng 8 không?”

    Học sinh

    Đại diện nhóm báo cáo. Dự kiến HS nói: “Đỏ 4 lần, xanh 2 lần, vàng 2 lần, tổng là 8 lần, đúng bằng số lượt.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Ghi từng lượt, đếm từng sự kiện, tổng số lần phải bằng tổng số lượt thử. Kết quả lượt trước không quyết định chắc chắn kết quả lượt sau.”

    Học sinh

    HS ghi kết luận vào vở và nhắc lại.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 6 phút

Luyện tập dãy số liệu và biểu đồ cột

Mục tiêu

HS vận dụng cách đọc dãy số liệu và biểu đồ cột để làm các bài tập về lớn nhất, tổng, chênh lệch và so sánh gấp.

Nội dung

HS làm bài 1, 4, 5, 6, 7 của phần Bài tập theo hình thức cá nhân rồi kiểm tra cặp. GV dùng bài tập tương tác trên trang bài học NeoEdu để kiểm tra đáp án sau khi HS làm xong. Đề và đáp án: 1) Số cây của Tổ Một, Hai, Ba, Bốn lần lượt là 14, 18, 11, 17. Tổ Ba có bao nhiêu cây? A. 14; B. 18; C. 11; D. 17. 4) Bốn tổ thu 14, 18, 11, 17 kg giấy. Tất cả bao nhiêu ki-lô-gam? 5) Cùng dữ liệu trên, tổ thu nhiều nhất hơn tổ thu ít nhất bao nhiêu ki-lô-gam? 6) Trên biểu đồ Số cây ba lớp trồng, tổng số cây của 4A và 4C là bao nhiêu? 7) Theo biểu đồ, 4B trồng gấp đôi số cây của 4C: đúng hay sai?

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 1: C (tổ Ba ứng với số thứ ba là 11 cây). Bài 4: 60 kg (14+18+11+17=6014 + 18 + 11 + 17 = 60). Bài 5: 7 kg (18−11=718 - 11 = 7). Bài 6: 25 cây (15+10=2515 + 10 = 25). Bài 7: Đúng, vì 4B có 20 cây, 4C có 10 cây và 20=10×220 = 10 \times 2.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu: “Các con làm bài 1, 4, 5, 6, 7 trong thời gian 3 phút, nhớ đọc thứ tự và đơn vị trước khi tính.” GV chiếu đề bài lên màn hình.

    Học sinh

    HS đọc đề, đánh dấu từ khoá như “tổ Ba”, “tất cả”, “hơn”, “gấp đôi”.

  2. Giáo viên

    GV gọi HS làm nhanh trên bảng con và kiểm tra cặp đôi. GV mở bài tập tương tác trên NeoEdu để HS kiểm tra lại đáp án sau khi làm xong.

    Học sinh

    HS làm bài và đổi vở kiểm tra. Dự kiến HS nói: “Bài 5, lớn nhất là 18, bé nhất là 11, 18 − 11 = 7 kg.”

  3. Giáo viên

    GV hỏi bài 7: “Vì sao 4B gấp đôi 4C? Nếu đọc nhầm cột 4B là 15 thì kết luận có đúng không?”

    Học sinh

    HS giải thích: “Cột 4B cao 20 cây, cột 4C cao 10 cây, 20 gấp 10 hai lần nên đúng. Nếu đọc nhầm 15 thì không đúng vì 15 không gấp đôi 10.”

  4. Giáo viên

    GV chốt đáp án các bài và nhấn mạnh lỗi thường gặp: không gán số lớn nhất cho tổ đầu, không coi mỗi khoảng trên trục là 1 cây.

    Học sinh

    HS sửa bài nếu sai và ghi lại lỗi đã mắc phải.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 6 phút

Luyện tập đếm sự kiện và xác suất đơn giản

Mục tiêu

HS vận dụng cách đếm số lần xuất hiện, tổng tần số và nhận biết kết quả của lượt sau không được quyết định bởi lượt trước.

Nội dung

HS làm bài 2, 3, 8, 9, 10 theo nhóm đôi. Đề và đáp án: 2) Dãy số trang đọc trong năm ngày là 8, 12, 10, 12, 18. Có mấy ngày đọc 12 trang? 3) Tung xu 15 lần, mặt N xuất hiện 9 lần. Mặt S xuất hiện bao nhiêu lần? 8) Kết quả rút thẻ: đỏ, xanh, vàng, đỏ, vàng, đỏ, xanh, đỏ. Đỏ xuất hiện hơn vàng mấy lần? 9) Sau 6 lượt đều rút thẻ xanh, đã trả thẻ lại và trộn đều mỗi lượt. Lượt sau có chắc xanh không? A. Có, vì đã xanh 6 lần; B. Không thể khẳng định chắc chắn; C. Chắc chắn đỏ. 10) Số sách ba bạn đọc lần lượt là 7, 11, 18. Trung bình mỗi bạn đọc mấy quyển?

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 2: 2 ngày (12 xuất hiện ở ngày hai và ngày bốn). Bài 3: 6 lần (15−9=615 - 9 = 6). Bài 8: 2 lần (4−2=24 - 2 = 2, đỏ 4 lần, vàng 2 lần). Bài 9: B (kết quả trước không quyết định chắc chắn lượt sau). Bài 10: 12 quyển ((7+11+18):3=36:3=12(7 + 11 + 18) : 3 = 36 : 3 = 12).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu đề bài 2, 3, 8, 9, 10 và yêu cầu nhóm đôi thảo luận trong 3 phút. Nhắc HS: “Với bài 9, hãy suy nghĩ xem kết quả 6 lượt trước có làm thay đổi cơ hội của lượt sau không.”

    Học sinh

    HS đọc đề, trao đổi cặp đôi và ghi kết quả ra nháp.

  2. Giáo viên

    GV đi kiểm tra, gợi ý bài 8 bằng cách hỏi: “Em đã đếm đủ 8 lượt chưa?”

    Học sinh

    Các cặp làm bài. Dự kiến HS nói: “Đếm đỏ là 4, vàng là 2, nên đỏ hơn vàng 2 lần.”

  3. Giáo viên

    GV mời một HS giải thích đáp án bài 9: “Vì sao không chọn A dù đã xanh 6 lần?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Vì mỗi lượt là một lần thử độc lập, 6 lần trước không đảm bảo lượt sau giống vậy, nên chỉ chọn B.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Tổng số lần của mọi kết quả bằng số lượt thử. Lượt trước không quyết định chắc chắn lượt sau.” GV nhắc lại quan niệm sai: không đảm bảo lượt sau giống lượt trước.

    Học sinh

    HS ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Ghi chép thời tiết trong tuần

Mục tiêu

HS vận dụng việc ghi từng lượt, đếm số lần và kiểm tra tổng vào một tình huống thực tế của bản thân.

Nội dung

Mỗi HS lập bảng ghi thời tiết trong 7 ngày liên tiếp gồm ba loại: nắng, mưa, nhiều mây. Mỗi ngày ghi một kết quả, cuối tuần đếm số ngày mỗi loại và kiểm tra tổng bằng 7 ngày. Trên lớp, HS chia sẻ cách kẻ bảng và cách kiểm tra tổng trong nhóm đôi.

Sản phẩm dự kiến

Bảng ghi thời tiết 7 ngày có đủ 7 lượt, số ngày mỗi loại thời tiết được đếm đúng, tổng số ngày bằng 7. HS nêu được một nhận xét từ bảng, ví dụ “Tuần này có nhiều ngày nắng nhất.”

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV giao nhiệm vụ về nhà: “Mỗi ngày trong 7 ngày tới, các con ghi thời tiết buổi sáng vào bảng. Cuối tuần đếm số ngày mỗi loại và kiểm tra tổng bằng 7.” GV mẫu bảng trên bảng phụ.

    Học sinh

    HS lắng nghe, ghi nhiệm vụ vào vở và chuẩn bị bảng ghi.

  2. Giáo viên

    GV mời 2 HS trình bày cách kẻ bảng và cách kiểm tra tổng dự kiến, hỏi: “Nếu bảng có 6 ngày mà tổng ghi là 7 thì phải làm gì?”

    Học sinh

    HS trả lời: “Phải kiểm tra lại từng ngày để tìm chỗ thiếu một lượt, vì tổng phải bằng số lượt.”

  3. Giáo viên

    GV nhận xét, nhắc HS mang bảng ghi lại vào tiết sau để chia sẻ kết quả.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ và nhắc lại cách kiểm tra tổng.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần A. Dãy số cây bốn tổ theo thứ tự Tổ Một, Tổ Hai, Tổ Ba, Tổ Bốn: 12; 15; 9; 16.

  • Số cây lớn nhất là ……… cây, của ……………….
  • Số cây bé nhất là ……… cây, của ……………….
  • Tổng số cây bốn tổ trồng là ……… cây.
  • Tổ trồng nhiều nhất hơn tổ trồng ít nhất ……… cây.
    Phần B. Biểu đồ “Số cây ba lớp trồng”: 4A cao 15 cây, 4B cao 20 cây, 4C cao 10 cây; mỗi khoảng giữa hai vạch ngang là 5 cây.
  • Tên biểu đồ là: ……………………………….
  • Trục ngang ghi: ……………………………….
  • Trục dọc ghi: ……………………………….
  • Lớp trồng nhiều cây nhất là ……………., trồng ……… cây.
  • Lớp 4B trồng nhiều hơn lớp 4C ……… cây.

Phiếu học tập số 2

Phần A. Tung đồng xu 8 lần, ghi kết quả từng lượt (N hoặc S) vào bảng:
Lượt: 1 2 3 4 5 6 7 8
Kết quả: ……………………………………….

  • Số lần mặt N xuất hiện: ………
  • Số lần mặt S xuất hiện: ………
  • Kiểm tra: ……… + ……… = ……… (có bằng 8 lượt không?)
    Phần B. Rút thẻ 8 lần (trả thẻ lại sau mỗi lượt), ghi kết quả từng lượt (đỏ, xanh hoặc vàng):
    Lượt: 1 2 3 4 5 6 7 8
    Kết quả: ……………………………………….
  • Số lần thẻ đỏ: ………; thẻ xanh: ………; thẻ vàng: ………
  • Kiểm tra tổng: ……… + ……… + ……… = ……… lượt.
  • Thẻ đỏ xuất hiện hơn thẻ vàng ……… lần.

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thành bảng ghi thời tiết trong 7 ngày liên tiếp (mỗi ngày ghi một loại: nắng, mưa hoặc nhiều mây), đếm số ngày mỗi loại và kiểm tra tổng bằng 7.
  • Ghi lại bằng lời một nhận xét từ bảng của em, ví dụ “Tuần này có nhiều ngày nắng nhất”, và chuẩn bị chia sẻ với bạn trong tiết học sau.
  • Ôn lại bài 9 và bài 10 trong phần Bài tập; tự kiểm tra đáp án trên trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/4/math/bai-52-luyen-tap-chung) nếu có thiết bị phù hợp.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.