ToánLớp 4Chủ đề 10. Phân số

Giáo án Bài 53. Khái niệm phân số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được tử số chỉ số phần được lấy, mẫu số chỉ số phần bằng nhau của đơn vị; mẫu số khác 0.
Đọc và viết được phân số dạng $\dfrac{a}{b}$ , ví dụ $\dfrac{3}{8}$ đọc là “ba phần tám”.
Giải thích được vì sao các phần phải bằng nhau và thuộc cùng một đơn vị thì mới viết được phân số biểu diễn phần đã tô.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao hình chia thành các phần không bằng nhau thì không biểu diễn được $\dfrac{1}{4}$ .
Mô hình hoá toán học: HS dùng hình vẽ, dải giấy để biểu diễn phần tô màu bằng phân số.
Giao tiếp toán học: HS đọc đúng phân số, nêu đúng tên tử số và mẫu số trong các tình huống cụ thể.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng thước, bút màu, dải giấy và học liệu số để chia hình và kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự chia hình, tô màu, viết phân số và tự kiểm tra kết quả theo phiếu học tập.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp, trao đổi và trình bày cách đọc, cách viết phân số bằng lời lẽ rõ ràng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng ý nghĩa tử số, mẫu số để vẽ hình và viết phân số phù hợp với yêu cầu.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực thực hành chia hình, tô màu và hoàn thành đầy đủ các bài trong phiếu học tập.
Trung thực: HS nhận xét đúng sai của kết quả bạn làm, không sao chép đáp án và tự sửa khi phát hiện sai sót.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ có hình chữ nhật chia thành 8 phần bằng nhau, tô 3 phần (minh hoạ bài học).
Một tờ giấy hình chữ nhật lớn đã chia sẵn để minh hoạ cách chia và tô màu.
Phiếu học tập số 1 (in cho mỗi nhóm đôi).
Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/math/bai-53-khai-niem-phan-so.

2. Học sinh

Vở bài tập Toán 4, sách giáo khoa, bút chì, thước kẻ.
Hai dải giấy hình chữ nhật bằng nhau (mỗi cặp một bộ), bút màu, kéo nhỏ.
Bảng con và bút dạ để viết kết quả.
Thiết bị có kết nối mạng (nếu lớp có) để làm bài tương tác.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chia đều và tô màu

Mục tiêu

Gợi nhớ cách chia một hình thành các phần bằng nhau và tạo tình huống để HS nhận ra cần có một cách gọi số phần đã tô.

Nội dung

GV vẽ lên bảng một hình chữ nhật, yêu cầu HS nêu cách chia hình thành các phần bằng nhau, sau đó tô màu 3 phần trong 8 phần bằng nhau. Nhiệm vụ: nêu được hình được chia thành mấy phần bằng nhau, đã tô mấy phần.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: hình được chia thành 8 phần bằng nhau, tô 3 phần, và nhận ra cần một cách viết gọn để ghi “3 phần trong 8 phần”.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hỏi: “Muốn chia một hình chữ nhật thành 8 phần bằng nhau, em làm thế nào?” Sau đó GV vẽ hình và tô 3 phần, hỏi: “Hình này có bao nhiêu phần bằng nhau? Đã tô mấy phần?”
Học sinh
HS quan sát, trả lời dự kiến: “Gấp đôi, gấp đôi rồi gấp đôi nữa được 8 phần bằng nhau.” “Hình có 8 phần bằng nhau, tô 3 phần.”
Giáo viên
GV hỏi thêm: “Làm sao để ghi gọn số phần đã tô so với tổng số phần bằng nhau?”
Học sinh
HS suy nghĩ và đưa ra ý kiến: “Viết 3 và 8 lên với nhau.” “Có thể viết có gạch ngang ở giữa.”
Giáo viên
GV chốt: “Chúng ta có thể viết gọn là $\dfrac{3}{8}$ , đây chính là phân số. Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu rõ cách viết và đọc phân số.”
Học sinh
HS lắng nghe và nhắc lại tên bài học: “Khái niệm phân số”.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Hình thành khái niệm phân số

Mục tiêu

HS nêu được ý nghĩa của tử số và mẫu số, đọc và viết được phân số $\dfrac{3}{8}$ .

Nội dung

Hoạt động cặp đôi. Mỗi cặp nhận hai dải giấy bằng nhau. Các em gấp một dải thành 8 phần bằng nhau, tô màu 3 phần; ghi số phần đã tô và tổng số phần bằng nhau. Trả lời phiếu học tập số 1, câu 1–2 để nêu tên tử số, mẫu số.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi cặp hoàn thành dải giấy có 8 phần bằng nhau, tô 3 phần; viết được $\dfrac{3}{8}$ ; nêu đúng: tử số 3 là số phần được lấy, mẫu số 8 là số phần bằng nhau của đơn vị; đọc được “ba phần tám”.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát dải giấy và phiếu học tập số 1. GV nêu nhiệm vụ: gấp dải giấy thành 8 phần bằng nhau, tô 3 phần; ghi phân số biểu diễn phần đã tô.
Học sinh
HS nhận dải giấy, thảo luận cách gấp và tô màu với bạn cùng bàn.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, kiểm tra việc gấp các phần có bằng nhau không. GV hỏi: “Tại sao em gấp như vậy thì các phần mới bằng nhau?”
Học sinh
HS thực hiện, trả lời dự kiến: “Vì em gấp đôi nhiều lần để các phần có kích thước giống nhau.” Các cặp viết phân số lên phiếu.
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày: “Phần tô là bao nhiêu phần trong tổng số phần bằng nhau? Viết thế nào?”
Học sinh
HS trình bày: “Phần tô là 3 phần trong 8 phần bằng nhau, viết là $\dfrac{3}{8}$ , đọc là ba phần tám.”
Giáo viên
GV giảng và chốt: số 3 ở trên gạch ngang là tử số, chỉ số phần được lấy; số 8 ở dưới gạch ngang là mẫu số, chỉ số phần bằng nhau của đơn vị, mẫu số phải khác 0. GV viết lên bảng: $\dfrac{3}{8}$ .
Học sinh
HS ghi vào vở: tử số, mẫu số và cách đọc phân số $\dfrac{3}{8}$ ; nhắc lại “Tử chỉ phần lấy, mẫu chỉ số phần bằng nhau của đơn vị”.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 8 phút

Điều kiện để viết đúng phân số

Mục tiêu

HS nhận ra phải xác định cùng một đơn vị và các phần bằng nhau thì mới viết được phân số biểu diễn phần đã lấy.

Nội dung

Hoạt động nhóm 4. GV đưa hai hình: hình A chia thành 4 phần bằng nhau, lấy 1 phần; hình B chia thành 4 phần không bằng nhau, lấy 1 phần. Nhiệm vụ: thảo luận xem hình nào có thể viết là $\dfrac{1}{4}$ và giải thích. Trả lời phiếu học tập số 1, câu 5.

Sản phẩm dự kiến

Nhóm nêu được: chỉ hình A biểu diễn $\dfrac{1}{4}$ vì 4 phần bằng nhau; hình B không biểu diễn được $\dfrac{1}{4}$ vì các phần không bằng nhau.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo hai hình A và B lên bảng, hỏi: “Hình nào có thể viết là $\dfrac{1}{4}$ ? Vì sao?”
Học sinh
HS quan sát hai hình, thảo luận theo nhóm 4.
Giáo viên
GV gợi ý: “Hãy so sánh kích thước các phần đã tô với các phần còn lại của hình.”
Học sinh
HS thảo luận, trả lời dự kiến: “Hình A có 4 phần bằng nhau, lấy 1 phần thì là $\dfrac{1}{4}$ .” “Hình B các phần không bằng nhau nên không viết được $\dfrac{1}{4}$ .”
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày và nhóm khác nhận xét. GV hỏi: “Nếu đơn vị không cùng là một cái bánh thì có so sánh được không?”
Học sinh
HS trình bày, nhận xét; trả lời dự kiến: “Phải cùng một đơn vị và các phần phải bằng nhau mới đếm được và viết được phân số.”
Giáo viên
GV chốt: muốn viết phân số phải xác định cùng một đơn vị và các phần bằng nhau; một phần ba chiếc bánh to không nhất thiết bằng một phần ba chiếc bánh nhỏ.
Học sinh
HS ghi nhớ điều kiện để viết phân số và ghi vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Đọc, viết và nhận biết phân số

Mục tiêu

HS vận dụng được ý nghĩa tử số, mẫu số để viết, đọc và nhận biết phân số trong các bài tập ngắn.

Nội dung

Hoạt động cá nhân kết hợp cặp đôi. HS làm các câu 1, 2, 4, 5, 6, 7 của phiếu học tập số 1. GV dùng học liệu số NeoEdu để kiểm tra nhanh một số câu tương tác.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Câu 1: B (mẫu số của $\dfrac{3}{8}$ là 8). Câu 2: 3 (tử số chỉ 3 phần được tô). Câu 4: $\dfrac{1}{4}$ – một phần tư; $\dfrac{3}{7}$ – ba phần bảy; $\dfrac{5}{6}$ – năm phần sáu. Câu 5: Sai (các phần phải bằng nhau mới biểu diễn $\dfrac{1}{4}$ ). Câu 6: B ( $\dfrac{9}{4}$ có tử 9 lớn hơn mẫu 4). Câu 7: $\dfrac{6}{6}$ (lấy 6 phần trong 6 phần bằng nhau).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu yêu cầu: làm các câu trong phiếu học tập số 1 (câu 1, 2, 4, 5, 6, 7). Với câu 4, GV nhắc: “Đọc tử số trước, rồi đọc từ ‘phần’ và mẫu số.”
Học sinh
HS làm bài cá nhân trong khoảng 3 phút, sau đó đổi vở kiểm tra chéo với bạn cùng bàn.
Giáo viên
GV mời HS viết đáp án câu 1, 2, 5, 6, 7 lên bảng con và giơ lên. GV dùng học liệu số để kiểm tra câu nối phân số với cách đọc.
Học sinh
HS giơ bảng con: câu 1 đáp án B; câu 2 đáp án 3; câu 5 đáp án “Sai”; câu 6 đáp án B; câu 7 đáp án $\dfrac{6}{6}$ . HS nối đúng các cặp $\dfrac{1}{4}$ – một phần tư, $\dfrac{3}{7}$ – ba phần bảy, $\dfrac{5}{6}$ – năm phần sáu.
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao câu 5 là sai? Vì sao $\dfrac{9}{4}$ có tử số lớn hơn mẫu số?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Vì các phần không bằng nhau nên không biểu diễn được $\dfrac{1}{4}$ .” “Vì 9 lớn hơn 4 nên tử số lớn hơn mẫu số.”
Giáo viên
GV nhận xét, khen ngợi những HS làm đúng và giải thích rõ ràng; uốn nắn các lỗi đọc sai, đặc biệt lỗi nhầm tử số với mẫu số.
Học sinh
HS sửa bài trong vở nếu sai, ghi nhớ cách đọc và cách xác định tử số, mẫu số.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 4 phút

Vẽ và giải thích phân số của em

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức để biểu diễn một phân số bằng hình vẽ và giải thích ý nghĩa tử số, mẫu số trong thực tế.

Nội dung

Cá nhân. HS vẽ một hình chữ nhật, chia thành 6 phần bằng nhau, tô 5 phần, ghi phân số và giải thích tử số, mẫu số. Phần về nhà: tìm một tình huống thực tế có phân số (chia bánh, chia quãng đường, chia đồ vật).

Sản phẩm dự kiến

Hình vẽ có 6 phần bằng nhau, tô 5 phần; ghi $\dfrac{5}{6}$ ; giải thích: tử số 5 là số phần được tô, mẫu số 6 là số phần bằng nhau của hình.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: vẽ hình chữ nhật, chia thành 6 phần bằng nhau, tô 5 phần, ghi phân số và giải thích.
Học sinh
HS vẽ hình vào vở, thước kẻ hỗ trợ việc chia phần bằng nhau.
Giáo viên
GV mời 2 HS giơ hình lên, hỏi: “Bạn đã chia hình thành mấy phần bằng nhau? Phân số của phần tô là gì?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Em chia thành 6 dải bằng nhau, tô 5 dải, phân số là $\dfrac{5}{6}$ .”
Giáo viên
GV chốt: tử số 5 là số phần được tô, mẫu số 6 là số phần bằng nhau của đơn vị. Giao bài về nhà.
Học sinh
HS nêu lại ý nghĩa tử số, mẫu số và ghi nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Câu 1. Trong phân số $\dfrac{3}{8}$ , mẫu số là:

A. 3
B. 8
C. 11

Câu 2. Hình chữ nhật được chia thành 8 phần bằng nhau, tô 3 phần. Tử số của phân số phần tô là bao nhiêu?

Câu 3. Chia một tấm bìa thành 5 phần bằng nhau, lấy 2 phần. Viết phân số phần được lấy (mẫu số là 5): ........

Câu 4. Nối phân số với cách đọc:

$\dfrac{1}{4}$ – ...
$\dfrac{3}{7}$ – ...
$\dfrac{5}{6}$ – ...
Cách đọc cần chọn: một phần tư; ba phần bảy; năm phần sáu.

Câu 5. Chia hình thành 4 phần không bằng nhau, rồi lấy 1 phần. Có thể nói phần đó là $\dfrac{1}{4}$ hình không? Chọn Đúng hoặc Sai và giải thích.

Câu 6. Phân số nào có tử số lớn hơn mẫu số?

A. $\dfrac{2}{7}$
B. $\dfrac{9}{4}$
C. $\dfrac{5}{8}$
D. $\dfrac{3}{3}$

Câu 7. Có 6 phần bằng nhau của một đơn vị, tô cả 6 phần. Viết phân số phần tô (mẫu số là 6): ........

Hướng dẫn về nhà

Vẽ một hình chữ nhật, chia thành 6 phần bằng nhau, tô 5 phần, ghi phân số tương ứng và viết 2–3 câu giải thích tử số, mẫu số.
Tìm trong cuộc sống hằng ngày một tình huống có phân số (ví dụ: chiếc bánh được chia đều, quãng đường chia thành các đoạn bằng nhau), viết phân số và đọc cho cả nhà nghe.
Làm thêm bài tương tác về khái niệm phân số trên trang bài học NeoEdu: neoedu.vn/learn/4/math/bai-53-khai-niem-phan-so.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.