ToánLớp 4Chủ đề 8. Phép nhân và phép chia

Giáo án Bài 48. Luyện tập chung

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Thực hiện được phép nhân số có nhiều chữ số với số có một hoặc hai chữ số và phép chia cho số có một hoặc hai chữ số bằng cách đặt tính đúng, không bỏ hàng có chữ số 0.
Vận dụng được tính chất giao hoán, kết hợp của phép nhân và tính chất nhân một số với một tổng để tính nhanh.
Vận dụng được cách ước lượng để dự đoán và kiểm tra kết quả tính.
Tính được trung bình cộng của nhiều số và giải được bài toán rút về một đơn vị.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao khi chia phải ước lượng và nhân thử, vì sao có thể đổi chỗ hoặc nhóm các thừa số mà tích không đổi.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống bán bánh, tính tiền thành phép tính trung bình cộng và phép nhân.
Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn cách tính nhanh, phát hiện kết quả sai nhờ ước lượng và sửa lại.
Giao tiếp toán học: HS dùng đúng thuật ngữ tích, thương, số dư, trung bình cộng khi trình bày bài làm.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng con, phiếu học tập và trang bài học số NeoEdu để kiểm tra đáp án.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc đề, tự kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược hoặc ước lượng trước khi nộp bài.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp và nhóm, trình bày được cách đặt tính, cách tách số và lí do chọn cách tính nhanh.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn được cách tính thuận tiện nhất (nhóm thừa số tạo 10, 100, 1 000; tách số hạng) và vận dụng vào tình huống thực tế.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ 10 bài tập, kiểm tra lại kết quả từng bài trước khi nộp.
Trung thực: HS nhận xét đúng kết quả của bạn và thừa nhận khi đáp án của mình chưa đúng.
Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc được giao trong nhóm và tự ghi chép bài tập chưa làm xong về nhà hoàn thành.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy tính, máy chiếu, bảng phụ ghi đề các bài tập 1 đến 10.
Trang bài học số NeoEdu: neoedu.vn/learn/4/math/bai-48-luyen-tap-chung (phần bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác).
Thẻ đáp án (mỗi nhóm một bộ thẻ ghi các kết quả đã cho) và bảng phụ ghi công thức a × (b + c) = a × b + a × c.
Bảng phụ ghi sẵn chỗ trống cho bảng ghi chép hệ thống hoá kiến thức.

2. Học sinh

Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Vở ghi, bút chì, thước kẻ.
Máy tính bảng hoặc điện thoại (nếu nhà trường có điều kiện) để truy cập trang bài học NeoEdu; nếu không có thì làm trên phiếu học tập.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Tiếp sức tính nhẩm

Mục tiêu

Nhắc lại cách nhân, chia số tròn chục, tròn trăm, tròn nghìn với 10, 100, 1 000 và nhóm thừa số tạo tích tròn để tạo hứng thú vào bài.

Nội dung

GV chia lớp thành 4 dãy, mỗi dãy cử một HS lên viết kết quả. Các phép tính trên bảng: $247 \times 100$ ; $56\,000 : 1\,000$ ; $2 \times 5$ ; $4 \times 25$ .

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng các kết quả: $24\,700$ ; $56$ ; $10$ ; $100$ ; và giải thích được vì sao nhân với 100 thì thêm hai chữ số 0 vào bên phải.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: mỗi dãy cử một bạn lên bảng, viết kết quả rồi chuyền phấn cho bạn tiếp theo; dãy nào làm đúng và nhanh nhất thì thắng. GV chiếu đề lên màn hình.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và cử người lên bảng.
Giáo viên
GV quan sát, nhắc HS chú ý dấu và số chữ số 0 khi chia cho 1 000.
Học sinh
HS tiếp sức làm bài. Dự kiến: “247 nhân 100 bằng 24 700 vì thêm hai số 0 vào bên phải.” “56 000 chia 1 000 bằng 56 vì bỏ ba số 0 ở cuối.”
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao $2 \times 5$ và $4 \times 25$ đều có tích tròn chục, tròn trăm?” Gọi HS khác nhận xét.
Học sinh
HS trả lời: “Vì 2 nhân 5 bằng 10, còn 4 nhân 25 bằng 100, đây là các cặp thừa số tạo số tròn.”
Giáo viên
GV khen dãy thắng cuộc, chốt: “Nhóm các thừa số để tạo 10, 100, 1 000 giúp tính nhanh hơn. Hôm nay chúng ta cùng ôn lại toàn bộ kiến thức của chủ đề.”
Học sinh
HS ghi tựa bài vào vở: Luyện tập chung.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Hệ thống hoá cách đặt tính nhân, chia

Mục tiêu

Hệ thống hoá cách nhân số có nhiều chữ số với số một chữ số, cách chia từ trái sang phải, nhân với số có hai chữ số và chia cho số có hai chữ số.

Nội dung

Nhóm 4 HS làm theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS nhận một ô trong phiếu học tập số 1 và ghi cách làm vào khăn trải bàn ở giữa. Nội dung: (a) $24\,608 \times 4$ ; (b) $9\,648 : 4$ ; (c) $326 \times 24$ ; (d) $936 : 24$ . Hoàn thành phiếu học tập số 1.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm có khăn trải bàn ghi đủ bốn cách làm với kết quả: (a) $98\,432$ ; (b) $2\,412$ ; (c) $7\,824$ ; (d) $39$ , có chú thích các bước nhân, chia và lưu ý về chữ số 0 và số dư.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia nhóm 4 HS, phát phiếu học tập số 1 và bút dạ. GV nêu nhiệm vụ: mỗi người làm một ô, sau đó đối chiếu và thống nhất đáp án ghi vào giữa khăn trải bàn.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, chọn ô của mình để làm trước.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi nhóm đang gặp khó khăn: “Khi nhân $4 \times 0$ cộng số nhớ 3 thì được bao nhiêu? Vì sao không được bỏ hàng này?”
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến: “ $4 \times 0 + 3 = 3$ nên viết 3, không bỏ hàng vì đó vẫn là một chữ số của tích.” Ở câu (b): “Hạ 6 được 16, chia 4 được 4, viết 4 vào thương; giữa thương có 0 nên phải viết đủ.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày khăn trải bàn. Yêu cầu HS giải thích vì sao tích riêng thứ hai của phép nhân $326 \times 24$ phải viết lùi một cột sang trái.
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: “Tích riêng thứ hai là $326 \times 20$ , vì nhân với chữ số hàng chục nên có giá trị gấp 10 lần; viết lùi một cột để thể hiện điều này.”
Giáo viên
GV chốt các lưu ý: nhân từ phải sang trái, cộng số nhớ, không bỏ hàng có chữ số 0; chia từ trái sang phải, mỗi lượt chia–nhân–trừ–hạ, số dư luôn nhỏ hơn số chia; ước lượng thương rồi nhân thử.
Học sinh
HS ghi các lưu ý vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Tính nhanh bằng tính chất của phép nhân

Mục tiêu

Vận dụng tính chất giao hoán, kết hợp và nhân một số với một tổng để tính nhanh; biết dùng ngược công thức để tính nhanh.

Nội dung

Cặp đôi làm trò chơi “Ai nhanh hơn”: tính $125 \times 24 \times 8$ ; $75\,600 : 900$ ; $23 \times (10 + 2)$ ; $48 \times 19 + 48$ . Mỗi cặp nêu cách tách, nhóm thừa số hoặc cách dùng ngược công thức $a \times b + a \times c = a \times (b + c)$ .

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng: $125 \times 24 \times 8 = 24\,000$ ; $75\,600 : 900 = 84$ ; $23 \times (10 + 2) = 276$ ; $48 \times 19 + 48 = 48 \times 20 = 960$ , và giải thích được cách làm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu bốn phép tính, nêu luật: cặp nào tìm được cách tính nhanh và giải thích đúng thì được cộng điểm. Nhắc HS nhớ công thức $a \times (b + c) = a \times b + a \times c$ .
Học sinh
HS đọc đề, trao đổi cùng bạn trong cặp về cách tính nhanh.
Giáo viên
GV gợi ý: “Trong $125 \times 24 \times 8$ , bạn thấy cặp thừa số nào tạo ra số tròn?” và “Trong $48 \times 19 + 48$ , có thể viết 48 thành mấy lần 48?”
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến: “ $125 \times 8 = 1\,000$ nên tích bằng $1\,000 \times 24 = 24\,000$ .” “ $48 \times 19 + 48 = 48 \times 19 + 48 \times 1 = 48 \times 20 = 960$ .”
Giáo viên
GV chọn một cặp trình bày bài $48 \times 19 + 48$ . Hỏi: “Nếu tính $48 \times 19$ rồi cộng 48 có được kết quả đúng không? Cách nào nhanh hơn?”
Học sinh
HS trả lời: “Kết quả vẫn đúng, nhưng cách dùng $48 \times 20$ nhanh hơn và ít nhầm lẫn.”
Giáo viên
GV chốt: đổi chỗ và nhóm các thừa số không làm thay đổi tích; khi có tích riêng cùng một số, có thể đưa về nhân với tổng.
Học sinh
HS ghi công thức và ví dụ minh hoạ vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 10 phút

Ước lượng, trung bình cộng và rút về một đơn vị

Mục tiêu

Dùng ước lượng để kiểm tra kết quả; tính được trung bình cộng và giải bài toán rút về một đơn vị.

Nội dung

Cả lớp cùng thực hiện. (1) Ước lượng $302 \times 29$ bằng $300 \times 30$ và so với kết quả $8\,758$ . (2) Tính trung bình cộng của 28, 34, 40, 42. (3) Có 7 túi đựng đều 63 kg gạo; tìm số túi như thế để đựng 108 kg.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng: ước lượng 9 000, kết quả 8 758 là hợp lí; trung bình cộng là 36; mỗi túi 9 kg, cần 12 túi.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu ba nhiệm vụ và nhắc: ước lượng dùng để dự đoán và kiểm tra, không thay thế tính chính xác.
Học sinh
HS đọc đề và suy nghĩ cách làm.
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao $302$ làm tròn thành $300$ và $29$ làm tròn thành $30$ ?” “Trung bình cộng cần làm những bước nào?” “Muốn tìm số túi, ta cần tìm gì trước?”
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến: “302 gần 300, 29 gần 30 nên tích gần 9 000; 8 758 gần 9 000 nên hợp lí.” “Tổng là 144, chia 4 số được 36.” “Tìm 1 túi trước: 63 : 7 = 9 kg; 108 : 9 = 12 túi.”
Giáo viên
GV mời HS trình bày và hỏi: “Nếu bạn ghi kết quả $87\,580$ thì có hợp lí không? Vì sao?”
Học sinh
HS trả lời: “Không hợp lí vì $87\,580$ lớn hơn nhiều so với ước lượng 9 000; có thể đặt sai tích riêng hoặc thiếu chữ số.”
Giáo viên
GV chốt: ước lượng giúp phát hiện sai; trung bình cộng bằng tổng chia cho số các số hạng; bài rút về một đơn vị tìm một đơn vị trước, sau đó nhân hoặc chia tuỳ đại lượng cần tìm.
Học sinh
HS ghi lưu ý vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập tính toán (bài 1 đến bài 6)

Mục tiêu

Củng cố kĩ năng đặt tính nhân, chia và tính nhanh qua sáu bài tập tính toán.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2, phần A, bài 1 đến bài 6. Làm cá nhân 6 phút, sau đó đổi vở cho bạn cùng bàn kiểm tra và ghi nhận xét. GV dùng trang bài học NeoEdu để kiểm tra nhanh các câu tương tác.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành sáu bài với đáp án: (1) $111\,042$ ; (2) $2\,409$ ; (3) $24\,000$ ; (4) $84$ ; (5) $960$ ; (6) $17\,238$ . Bài 1 và bài 6 có cách kiểm tra bằng phép tính ngược hoặc tách số.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu: làm bài cá nhân trong 6 phút, sau đó đổi vở kiểm tra chéo.
Học sinh
HS nhận phiếu và làm bài cá nhân.
Giáo viên
GV nhắc các lỗi thường gặp: quên số nhớ khi có chữ số 0 ở giữa, không viết đủ chữ số 0 ở thương, viết thẳng cột tích riêng. Hỏi: “Bài 2 vì sao thương là 2 409 chứ không phải 249?”
Học sinh
HS làm bài và kiểm tra chéo. Dự kiến: “Khi chia 12 045 cho 5 có 0 ở hàng chục của thương, nên phải viết đủ 2 409.”
Giáo viên
GV mời 2 HS nêu cách làm bài 6 ( $507 \times 34$ ) và bài 4 ( $75\,600 : 900$ ). Yêu cầu HS nêu cách kiểm tra bài 1: $111\,042 : 6$ có bằng $18\,507$ không.
Học sinh
HS trình bày: “ $507 \times 30 + 507 \times 4 = 15\,210 + 2\,028 = 17\,238$ .” “Chia cả hai số cho 100 rồi tính $756 : 9 = 84$ .”
Giáo viên
GV chốt đáp án và nhấn mạnh: luôn kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược hoặc ước lượng.
Học sinh
HS sửa lỗi sai (nếu có) bằng bút khác màu.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Giải bài toán có lời văn (bài 7 đến bài 10)

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về chia có dư, ước lượng, trung bình cộng và rút về một đơn vị để giải các bài toán.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2, phần B, bài 7 đến bài 10. Cặp đôi cùng giải, một bạn trình bày, bạn kia kiểm tra lập luận. Đáp án: (7) thương 103, dư 8; (8) trung bình cộng 36; (9) đúng; (10) 12 túi.

Sản phẩm dự kiến

HS điền đúng: bài 7: thương $103$ , dư $8$ (vì $25 \times 103 = 2\,575$ , $2\,583 - 2\,575 = 8 < 25$ ); bài 8: $36$ ; bài 9: Đúng (vì $302 \times 29 = 8\,758$ gần $9\,000$ ); bài 10: $12$ túi (vì $63 : 7 = 9$ kg, $108 : 9 = 12$ túi).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn: đọc kĩ đề, xác định điều đã biết và điều cần tìm, chọn phép tính phù hợp.
Học sinh
HS đọc đề và xác định các dữ kiện.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi cặp đôi ở bài 10: “Đề bài cho biết gì về 7 túi? Muốn biết 108 kg cần mấy túi, ta phải tìm gì trước?”
Học sinh
HS trao đổi và làm bài. Dự kiến: “7 túi đựng 63 kg nên 1 túi đựng 9 kg; 108 kg chia 9 kg được 12 túi.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày bài 7 và bài 9. Hỏi: “Vì sao ước lượng $302 \times 29$ chỉ dùng để kiểm tra, không thay thế phép tính chính xác?”
Học sinh
HS trả lời: “Ước lượng cho kết quả gần đúng để dự đoán và phát hiện sai; muốn có kết quả đúng phải tính chính xác.”
Giáo viên
GV chốt: với bài toán rút về một đơn vị, bước đầu thường là chia; bước sau nhân hay chia tuỳ đại lượng cần tìm.
Học sinh
HS sửa bài và ghi đáp án vào phiếu.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Vận dụng: Bán bánh cùng bạn Mai

Mục tiêu

Vận dụng trung bình cộng và phép nhân để giải bài toán thực tế về bán hàng, đồng thời kiểm tra kết quả bằng ước lượng.

Nội dung

Bạn Mai bán bánh trong 4 ngày, số chiếc bánh bán mỗi ngày là 25, 32, 27, 36 chiếc. Mỗi chiếc bánh giá 5 000 đồng. (a) Trung bình mỗi ngày Mai bán được bao nhiêu chiếc bánh? (b) Trung bình mỗi ngày Mai thu được bao nhiêu tiền? (c) Ước lượng để kiểm tra kết quả câu (b).

Sản phẩm dự kiến

HS nêu: (a) $120 : 4 = 30$ chiếc; (b) $30 \times 5\,000 = 150\,000$ đồng; (c) ước lượng $30 \times 5\,000 = 150\,000$ , khớp với kết quả tính chính xác.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc đề, hỏi: “Bạn Mai muốn biết điều gì? Trước hết cần tính gì?”
Học sinh
HS lắng nghe và nêu: cần tính tổng số bánh rồi tính trung bình.
Giáo viên
GV yêu cầu HS làm theo nhóm 4 và hỏi: “Tổng số bánh bán trong 4 ngày là bao nhiêu? Vì sao phải nhân với 5 000 đồng?”
Học sinh
HS làm bài. Dự kiến: “25 + 32 + 27 + 36 = 120 chiếc; 120 : 4 = 30 chiếc; 30 × 5 000 = 150 000 đồng.”
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày và hỏi: “Ước lượng nhanh xem 30 × 5 000 có gần 150 000 không?”
Học sinh
HS trả lời: “30 nhân 5 000 bằng 150 000, kết quả khớp với tính chính xác.”
Giáo viên
GV khen các nhóm, nhắc HS trung bình cộng là mức san đều, không phải ngày nào cũng đúng bằng số đó.
Học sinh
HS ghi kết quả vào vở và nêu một lưu ý rút ra từ bài.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ nhóm: Mỗi bạn làm một ô, sau đó thống nhất đáp án ghi vào khăn trải bàn.

Ô 1: Tính $24\,608 \times 4$ . Ghi rõ từng bước: nhân từ phải sang trái, số nhớ.
Ô 2: Tính $9\,648 : 4$ . Ghi rõ từng lượt chia–nhân–trừ–hạ, số dư ở mỗi lượt.
Ô 3: Tính $326 \times 24$ . Ghi hai tích riêng và giải thích vì sao tích riêng thứ hai viết lùi một cột.
Ô 4: Tính $936 : 24$ . Ghi cách ước lượng thương, nhân thử và kiểm tra số dư.
Câu hỏi tổng kết nhóm:
Khi nào phải viết chữ số 0 ở thương?
Vì sao không được bỏ hàng có chữ số 0 khi có số nhớ?
Số dư trong phép chia phải thoả điều kiện gì?

Phiếu học tập số 2

Phần A: Tính

Bài 1: Tính $18\,507 \times 6$ .
Bài 2: Tính $12\,045 : 5$ .
Bài 3: Tính $125 \times 24 \times 8$ .
Bài 4: Tính $75\,600 : 900$ .
Bài 5: Tính $48 \times 19 + 48$ .
Bài 6: Tính $507 \times 34$ .
Phần B: Giải toán
Bài 7: $2\,583 : 25$ được thương ……, dư ……
Bài 8: Tìm trung bình cộng của 28, 34, 40 và 42.
Bài 9: Ước lượng $302 \times 29$ bằng $300 \times 30$ được $9\,000$ . Tích $8\,758$ có hợp lí không? (Đúng / Sai)
Bài 10: Có 7 túi đựng đều 63 kg gạo. Cần bao nhiêu túi như thế để đựng 108 kg gạo?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành các bài tập trong Phiếu học tập số 2 chưa làm xong ở lớp; kiểm tra lại từng kết quả bằng phép tính ngược hoặc ước lượng.
Làm bài Vận dụng ở nhà: Trong một tuần, nhà em mua gạo với số tiền mỗi ngày khác nhau. Hãy ghi lại số tiền 4 ngày (hoặc 5 ngày), tính số tiền trung bình mỗi ngày, rồi ước lượng để kiểm tra kết quả.
Truy cập trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/4/math/bai-48-luyen-tap-chung), làm các bài tập tương tác và ghi lại câu còn sai để hỏi GV vào tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.