ToánLớp 4Chủ đề 8. Phép nhân và phép chia

Giáo án Bài 47. Bài toán liên quan đến rút về đơn vị

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách tìm giá trị của một đơn vị bằng phép chia khi các vật cùng loại có giá trị bằng nhau.
Giải thích được vì sao phải tìm một đơn vị trước, sau đó mới nhân hoặc chia để tìm nhiều đơn vị.
Vận dụng được cách rút về đơn vị để giải bài toán: tìm giá trị nhiều đơn vị bằng phép nhân, tìm số đơn vị bằng phép chia.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao phải tìm một đơn vị trước khi tìm nhiều đơn vị, và vì sao cần giả thiết các vật có giá trị bằng nhau.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống chia đều bút, gạo, bánh, dầu thành mô hình hai bước “tìm một đơn vị – tìm nhiều đơn vị”.
Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn phép nhân hay phép chia ở bước thứ hai theo câu hỏi của đề bài.
Giao tiếp toán học: HS trình bày lời giải đủ hai bước, có lời giải thích đơn vị (kg, chiếc, đồng, can…).
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng con, phiếu học tập và học liệu số NeoEdu để tự kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc ví dụ, tự nêu được bước thứ nhất và bước thứ hai của bài toán, tự kiểm tra đáp án bằng cách thay ngược lại số liệu.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4, trình bày lời giải theo đúng trình tự “tìm một đơn vị – tìm nhiều đơn vị” và nhận xét bài của bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS phân tích đề bài để chọn đúng phép tính ở bước thứ hai và tự đặt được một bài toán tương tự.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực tham gia đầy đủ các hoạt động nhóm, hoàn thành đủ các câu trong phiếu học tập và bài tập về nhà.
Trung thực: HS thật thà đánh giá kết quả của mình và của bạn, sửa lỗi sai khi được chỉ ra bằng cách kiểm tra lại phép tính.
Trách nhiệm: HS chịu trách nhiệm với nhiệm vụ của nhóm, kiểm tra chéo và góp ý xây dựng cho bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy tính, máy chiếu hoặc bảng tương tác để trình chiếu ví dụ và bài tập.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 47. Bài toán liên quan đến rút về đơn vị” (neoedu.vn/learn/4/math/bai-47-bai-toan-lien-quan-den-rut-ve-don-vi) dùng để trình chiếu bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác.
Tranh minh hoạ 4 quyển vở, 5 hộp bút, 6 túi gạo; bảng phụ ghi sơ đồ hai bước.
Phiếu học tập số 1 và phiếu học tập số 2 (in cho từng nhóm), thẻ đáp án A, B, C, D cho trò chơi.
Bảng nhóm, bút dạ, băng dính nam châm.

2. Học sinh

Vở ghi, bút, thước kẻ.
Bảng con và bút viết bảng.
Bộ thẻ đáp án (Đúng/Sai) hoặc thẻ A, B, C, D (nếu có).
Máy tính bỏ túi (không bắt buộc) để kiểm tra phép tính.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 8 phút

Chia đều rồi đếm ngược

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức về phép chia đều và phép nhân đã học, tạo tình huống dẫn vào bài “rút về đơn vị”.

Nội dung

GV đưa tình huống: “Cô có 12 quyển vở, chia đều cho 3 bạn. Mỗi bạn được mấy quyển? Nếu 5 bạn cùng nhận như thế thì cần bao nhiêu quyển?” HS làm nhanh trên bảng con.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: mỗi bạn được $12 : 3 = 4$ quyển; 5 bạn được $4 \times 5 = 20$ quyển, và nhận ra cần tìm số trong một phần trước rồi mới tìm nhiều phần.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống chia 12 quyển vở cho 3 bạn và hỏi: “Mỗi bạn được mấy quyển?” Sau đó hỏi tiếp: “Nếu có 5 bạn cùng được chia như thế thì cần bao nhiêu quyển vở?”
Học sinh
HS lắng nghe, suy nghĩ và ghi phép tính ra bảng con.
Giáo viên
GV quan sát, gọi 2 HS giơ bảng và hỏi: “Bạn đã tính số quyển của một bạn trước hay tính luôn số quyển của 5 bạn? Vì sao?”
Học sinh
HS giơ bảng: “ $12 : 3 = 4$ quyển”, “ $4 \times 5 = 20$ quyển”. Dự kiến trả lời: “Em tính số của một bạn trước vì phải biết mỗi bạn được bao nhiêu thì mới tính được 5 bạn.”
Giáo viên
GV chốt: muốn tìm số lượng nhiều phần bằng nhau khi chưa biết một phần, ta thường tìm một phần trước. GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta học cách rút về một đơn vị.”
Học sinh
HS nhắc lại tên bài học “Rút về một đơn vị” và ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 14 phút

Tìm giá trị một đơn vị rồi tìm nhiều đơn vị

Mục tiêu

HS hình thành cách giải bài toán rút về một đơn vị qua ví dụ 4 quyển vở giá 32 000 đồng và giải thích được vì sao phải tìm một đơn vị trước.

Nội dung

Ví dụ: 4 quyển vở giá 32 000 đồng. Hỏi 7 quyển vở cùng loại giá bao nhiêu tiền? HS làm việc nhóm 4 theo Phiếu học tập số 1: (1) Tìm giá một quyển vở; (2) Tìm giá 7 quyển vở; (3) Giải thích vì sao phải tìm giá một quyển trước.

Sản phẩm dự kiến

Lời giải đầy đủ: một quyển vở $32\,000 : 4 = 8\,000$ đồng; 7 quyển vở $8\,000 \times 7 = 56\,000$ đồng. Đáp số: 56 000 đồng. Nhóm ghi được lời giải thích: các quyển vở có giá bằng nhau nên giá một quyển là đơn vị chung để tính các số lượng khác.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV trình chiếu tranh minh hoạ 4 quyển vở giá 32 000 đồng và nêu đề: “7 quyển vở cùng loại giá bao nhiêu tiền?”. GV phát Phiếu học tập số 1 cho nhóm và yêu cầu các nhóm thảo luận 5 phút.
Học sinh
HS nhóm 4 đọc đề, xác định đề cho gì, hỏi gì; thảo luận và ghi kết quả vào phiếu.
Giáo viên
GV đi quan sát, hỗ trợ nhóm gặp khó khăn. Gợi ý: “Muốn tính giá 7 quyển, em cần biết giá 1 quyển trước. Làm sao tìm giá 1 quyển?”
Học sinh
HS dự kiến: “Lấy 32 000 chia cho 4 được 8 000 đồng.” Sau đó: “Lấy 8 000 nhân 7 được 56 000 đồng.” Một số nhóm có thể nói: “Vì các quyển vở giá như nhau nên lấy giá một quyển nhân với số quyển.”
Giáo viên
GV mời 1 nhóm trình bày lời giải, 1 nhóm khác nhận xét. GV yêu cầu HS giải thích vì sao không nhân 32 000 với 7 ngay.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: “Một quyển vở: $32\,000 : 4 = 8\,000$ đồng. 7 quyển vở: $8\,000 \times 7 = 56\,000$ đồng.” HS khác nhận xét: “Vì 32 000 là giá của 4 quyển, không phải của 1 quyển nên phải tìm giá 1 quyển trước.”
Giáo viên
GV chốt trên bảng phụ: Bước 1: tìm giá trị một đơn vị bằng phép chia. Bước 2: tìm giá trị nhiều đơn vị bằng phép nhân. Lưu ý: các vật phải có giá trị (khối lượng, số lượng…) bằng nhau.
Học sinh
HS ghi hai bước vào vở và nhắc lại quy trình hai bước.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 14 phút

Chọn nhân hay chia ở bước thứ hai

Mục tiêu

HS nhận biết bước thứ hai phụ thuộc vào câu hỏi: hỏi giá trị nhiều đơn vị thì nhân, hỏi số đơn vị thì chia; tránh quan niệm sai luôn luôn nhân ở bước hai.

Nội dung

Dạng khác: 6 túi chứa 48 kg gạo. Hỏi 72 kg gạo cần bao nhiêu túi như thế? HS làm theo Phiếu học tập số 2: (1) Tìm khối lượng một túi; (2) Tìm số túi cần; (3) So sánh với ví dụ trước để rút ra khi nào dùng nhân, khi nào dùng chia.

Sản phẩm dự kiến

Lời giải: một túi $48 : 6 = 8$ kg; số túi cần $72 : 8 = 9$ túi. Đáp số: 9 túi. Nhóm nêu được: nếu hỏi giá trị (tiền, khối lượng của nhiều đơn vị) thì nhân; nếu hỏi số đơn vị (số túi, số can) thì chia. Điều kiện: các đơn vị phải bằng nhau.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu bài toán 6 túi chứa 48 kg gạo, hỏi 72 kg gạo cần bao nhiêu túi. GV phát Phiếu học tập số 2 và yêu cầu nhóm so sánh với ví dụ trước.
Học sinh
HS nhóm đọc đề, xác định đại lượng đã biết và đại lượng cần tìm, thảo luận và điền phiếu.
Giáo viên
GV hỏi: “Bước thứ hai trong bài này có giống bước thứ hai ở ví dụ vở không? Vì sao?” GV giúp HS nhận ra câu hỏi là “bao nhiêu túi”, tức là đi tìm số đơn vị.
Học sinh
HS dự kiến: “Bước hai là $72 : 8 = 9$ vì hỏi số túi, không phải khối lượng.” Một số HS có thể nhầm và viết $8 \times 9$ ; GV yêu cầu các em kiểm tra: $8 \times 9 = 72$ nên phép chia mới đúng.
Giáo viên
GV tổ chức trò chơi “Nhân hay chia?”: GV đọc câu hỏi, HS giơ thẻ “NHÂN” hoặc “CHIA”. Ví dụ: “Biết giá 1 kg, hỏi 7 kg giá bao nhiêu?” (nhân); “Biết giá 1 kg, hỏi 210 000 đồng mua được bao nhiêu kg?” (chia).
Học sinh
HS giơ thẻ và giải thích ngắn gọn lựa chọn của mình. Dự kiến: “Hỏi giá tiền của 7 kg nên em nhân.” “Hỏi mua được bao nhiêu kg nên em chia.”
Giáo viên
GV chốt: Bước 1 luôn là tìm một đơn vị bằng phép chia. Bước 2 tùy câu hỏi: hỏi giá trị nhiều đơn vị thì nhân; hỏi số đơn vị thì chia. GV nhấn mạnh: đừng mặc định bước hai luôn là phép nhân.
Học sinh
HS ghi vào vở bảng so sánh: “Hỏi giá trị nhiều đơn vị → nhân”; “Hỏi số đơn vị → chia”.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 22 phút

Luyện tập rút về một đơn vị

Mục tiêu

Vận dụng quy trình hai bước để giải các bài toán rút về đơn vị và kiểm tra cách lựa chọn phép tính ở bước thứ hai.

Nội dung

HS làm bài tập 1, 2, 3, 4 theo nhóm đôi (khăn trải bàn), bài tập 5, 6 bằng thẻ đáp án, bài tập 7, 8 cá nhân rồi chữa trên bảng. Bài tập gồm: (1) chia đều 40 chiếc bút vào 5 hộp; (2) 8 hộp có bao nhiêu bút; (3) 4 kg táo giá 120 000 đồng, 7 kg giá bao nhiêu; (4) chia đều 54 kg gạo vào 6 túi, 81 kg cần bao nhiêu túi; (5) chọn phép tính bước đầu; (6) đúng/sai; (7) làm 5 phút được 35 sản phẩm, 8 phút được bao nhiêu; (8) 96 lít dầu chia 8 can, 156 lít cần mấy can.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) 8 chiếc; (2) 64 chiếc ( $40 : 5 = 8$ ; $8 \times 8 = 64$ ); (3) 210 000 đồng ( $120\,000 : 4 = 30\,000$ ; $30\,000 \times 7 = 210\,000$ ); (4) mỗi túi 9 kg, cần 9 túi ( $54 : 6 = 9$ ; $81 : 9 = 9$ ); (5) A. $36 : 3$ ; (6) Đúng ( $350 : 7 = 50$ kg; $50 \times 10 = 500$ kg); (7) 56 sản phẩm ( $35 : 5 = 7$ ; $7 \times 8 = 56$ ); (8) 13 can ( $96 : 8 = 12$ lít/can; $156 : 12 = 13$ can, mỗi can chứa đầy 12 lít).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu bài 1–4 và yêu cầu HS làm theo cặp đôi, một bạn làm, một bạn kiểm tra. GV giới thiệu thẻ đáp án cho bài 5, 6 và yêu cầu HS làm bài 7, 8 cá nhân.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, chia cặp đôi và bắt đầu làm bài trên bảng con hoặc vở nháp.
Giáo viên
GV đi quan sát, nhắc HS ghi đơn vị (chiếc, kg, lít, can, sản phẩm). Gợi ý khi HS lúng túng ở bài 8: “Muốn biết 1 can chứa bao nhiêu lít, em cần tính gì trước?”
Học sinh
HS làm bài và thảo luận. Dự kiến: bài 4 HS tìm đúng “54 : 6 = 9”, sau đó “81 : 9 = 9”; bài 6 HS tính 350 : 7 = 50 rồi 500 : 50 hoặc 50 × 10 = 500 nên chọn Đúng; bài 8 HS tính 96 : 8 = 12 rồi 156 : 12 = 13.
Giáo viên
GV mời HS chữa bài 3 và bài 8, yêu cầu nêu rõ bước một và bước hai. GV hỏi thêm: “Vì sao bài 8 không lấy 156 : 8?”
Học sinh
HS trình bày lời giải đủ hai bước và đơn vị. Dự kiến trả lời: “Vì 8 là số can, không phải số lít của một can nên không thể dùng để tìm số can cần.”
Giáo viên
GV chốt đáp án trên máy chiếu, sau đó cho HS tự kiểm tra bằng học liệu số NeoEdu ở phần bài tập tương tác. GV nhận xét chung về lỗi sai thường gặp: chọn sai phép tính ở bước hai.
Học sinh
HS đối chiếu đáp án, sửa lỗi sai vào vở và tự đánh giá kết quả của mình.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 12 phút

Rút về đơn vị trong cuộc sống

Mục tiêu

HS vận dụng quy trình rút về một đơn vị vào tình huống thực tế ở gia đình hoặc lớp học, phát triển năng lực mô hình hoá và giao tiếp toán học.

Nội dung

Nhiệm vụ: Mỗi nhóm đặt một bài toán rút về đơn vị từ thực tế (mua hàng, chia đồ dùng, đóng gói), giải và trình bày lời giải có đơn vị rõ ràng. Nhóm đổi bài với nhóm bạn để kiểm tra. Về nhà: hỏi người thân một tình huống mua sắm và giải theo hai bước.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm có 1 bài toán mới kèm lời giải hai bước đúng; HS nêu được một tình huống thực tế ở gia đình đã vận dụng cách rút về một đơn vị.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: “Hãy đặt một bài toán rút về một đơn vị từ cuộc sống quanh em, ví dụ mua bút, chia gạo, đóng hộp sữa. Viết đề rõ ràng rồi giải.”
Học sinh
HS nhóm thảo luận, chọn tình huống và viết đề bài ra giấy A4 hoặc bảng nhóm.
Giáo viên
GV đi quan sát, gợi ý HS kiểm tra điều kiện “các vật có giá trị bằng nhau”. Sau đó GV yêu cầu các nhóm đổi bài cho nhau để giải.
Học sinh
HS dự kiến đặt đề: “Mua 5 hộp sữa hết 75 000 đồng, mua 8 hộp hết bao nhiêu tiền?”; lời giải: $75\,000 : 5 = 15\,000$ đồng; $15\,000 \times 8 = 120\,000$ đồng.
Giáo viên
GV mời 2–3 nhóm trình bày bài toán và lời giải, các nhóm khác kiểm tra bước một và bước hai.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày, nhóm khác nhận xét về cách chọn phép tính và đơn vị.
Giáo viên
GV khen ngợi các nhóm có đề bài sáng tạo, nhắc lại ghi nhớ của bài: “Tìm một đơn vị trước; bước sau nhân hay chia tùy đại lượng cần tìm.” GV giao bài về nhà.
Học sinh
HS ghi ghi nhớ vào vở và nhận nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đề bài: 4 quyển vở cùng loại giá 32 000 đồng. Hỏi 7 quyển vở cùng loại giá bao nhiêu tiền?

Câu 1: Đề bài cho biết gì và hỏi gì?
Câu 2: Tìm giá tiền một quyển vở. Phép tính: ............................
Câu 3: Tìm giá tiền 7 quyển vở. Phép tính: ............................
Câu 4: Vì sao phải tìm giá một quyển vở trước khi tính 7 quyển?
Đáp số: ............................

Phiếu học tập số 2

Đề bài: 6 túi gạo cùng loại chứa tổng cộng 48 kg. Hỏi 72 kg gạo cần bao nhiêu túi như thế?

Câu 1: Tìm khối lượng gạo trong một túi. Phép tính: ............................
Câu 2: Tìm số túi chứa 72 kg. Phép tính: ............................
Câu 3: Câu hỏi “bao nhiêu túi” cho em biết bước thứ hai dùng phép nhân hay phép chia? Vì sao?
Câu 4: So sánh với ví dụ 4 quyển vở, điền vào bảng:
- Hỏi giá trị nhiều đơn vị → dùng phép ............
- Hỏi số đơn vị → dùng phép ............
Đáp số: ............................

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành bài tập 5 và 6 trong sách giáo khoa; kiểm tra lại đáp án bằng cách thay kết quả vào đề bài.
Viết vào vở một bài toán rút về một đơn vị có hai bước, trong đó bước hai là phép nhân và một bài có bước hai là phép chia.
Hỏi người thân một tình huống mua sắm hoặc chia đồ dùng trong gia đình (ví dụ giá một hộp bánh, số chai nước), giải theo hai bước và ghi lại lời giải.
Ôn lại cách nhân, chia số có nhiều chữ số để chuẩn bị cho các bài toán rút về đơn vị phức tạp hơn.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.