ToánLớp 4Chủ đề 8. Phép nhân và phép chia

Giáo án Bài 46. Tìm số trung bình cộng

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách tìm số trung bình cộng của nhiều số: tính tổng các số rồi chia cho số các số hạng.
Giải thích được ý nghĩa của trung bình cộng là mức san đều, không nhất thiết bằng từng số hạng.
Vận dụng được công thức tổng = trung bình × số số hạng để tìm tổng hoặc số còn thiếu trong bài toán đơn giản.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao phải chia tổng cho số các số hạng và vì sao 0 vẫn là một số hạng.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống chia đều thành phép tính tổng và chia tìm trung bình cộng.
Giải quyết vấn đề toán học: HS tìm được số còn thiếu khi biết trung bình cộng và các số đã biết.
Giao tiếp toán học: HS diễn đạt đúng cách tìm trung bình cộng bằng lời và bằng biểu thức số.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng con, phiếu học tập và học liệu số NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đếm đúng số lượng dữ liệu, tự kiểm tra kết quả bằng cách tính lại tổng và chia lại.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp đôi và nhóm, trình bày được cách tính và giải thích ý nghĩa trung bình cộng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng trung bình cộng để giải bài toán thực tế về đọc sách, trồng cây, bán hàng.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực làm đủ các bài tập trong phiếu và hoàn thành nhiệm vụ nhóm.
Trung thực: HS nhận xét đúng hay sai các phát biểu về trung bình cộng và thừa nhận kết quả kiểm tra của bản thân.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy tính, máy chiếu hoặc tivi để trình chiếu bài giảng.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/4/math/bai-46-tim-so-trung-binh-cong).
Bảng phụ ghi sẵn ví dụ ba ngày đọc sách và bài toán bốn lớp trồng cây.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in đủ cho các nhóm và cặp đôi).
Bộ thẻ số và 12 viên bi (hoặc que tính) dùng cho trò chơi khởi động.

2. Học sinh

Sách giáo khoa Toán 4, vở ghi, bút, thước kẻ.
Bảng con và bút dạ.
Máy tính bỏ túi (nếu có) để kiểm tra phép tính, không bắt buộc.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Chia đều để tìm chỗ san bằng

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức về chia đều và phép cộng, chuẩn bị cho ý tưởng trung bình cộng.

Nội dung

GV tổ chức trò chơi “Chia đều bi”: GV có 12 viên bi, mời HS chia đều cho 3 đội, mỗi đội nhận bao nhiêu viên. Sau đó GV hỏi nếu 3 đội có số bi khác nhau (ví dụ 2, 4, 6 viên) thì làm sao để biết mỗi đội “trung bình” có bao nhiêu viên.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được cách chia đều bằng phép chia và bước đầu nhận ra cần cộng tất cả rồi chia cho số đội.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu trò chơi, đặt 12 viên bi lên bàn và yêu cầu HS chia đều cho 3 đội. GV hỏi: “Mỗi đội được mấy viên bi?”
Học sinh
HS quan sát, thực hiện chia đều và trả lời: mỗi đội 4 viên, vì 12 : 3 = 4.
Giáo viên
GV đặt thêm câu hỏi: “Nếu ba đội có 2, 4, 6 viên bi thì làm thế nào để biết mỗi đội trung bình có bao nhiêu viên?”
Học sinh
HS suy nghĩ và đề xuất: cộng 2 + 4 + 6 = 12, rồi chia 12 cho 3 được 4.
Giáo viên
GV mời 2–3 HS trình bày ý kiến, ghi nhanh lên bảng: “Tổng chia cho số đội”.
Học sinh
HS trình bày ý tưởng trước lớp, nhận xét ý kiến bạn.
Giáo viên
GV khẳng định: đó chính là cách tìm trung bình cộng và dẫn vào bài “Tìm số trung bình cộng”.
Học sinh
HS nhắc lại: muốn tìm trung bình cộng, lấy tổng chia cho số số hạng.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Tìm số trung bình cộng qua ví dụ đọc sách

Mục tiêu

HS hình thành quy tắc tìm số trung bình cộng và hiểu ý nghĩa mức san đều.

Nội dung

HS làm việc nhóm 3 với Phiếu học tập số 1. Đề bài: Ba ngày Lan đọc được 12 trang, 15 trang và 18 trang. Nhóm tính tổng số trang, tìm trung bình mỗi ngày, rồi trả lời: ngày nào Lan đọc đúng 15 trang không? Trung bình cộng cho biết điều gì?

Sản phẩm dự kiến

Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1: tổng 45 trang, trung bình 15 trang mỗi ngày; nêu được quy tắc và ý nghĩa mức san đều.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, trình chiếu ví dụ ba ngày đọc 12, 15, 18 trang và yêu cầu nhóm thảo luận 5 phút.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc đề, thảo luận nhóm để tìm tổng và trung bình.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi gợi mở: “Có mấy ngày được tính? Vì sao phải chia cho 3?”
Học sinh
HS trả lời: có 3 ngày nên chia cho 3; tính 12 + 15 + 18 = 45, rồi 45 : 3 = 15 trang/ngày.
Giáo viên
GV mời đại diện một nhóm trình bày, mời nhóm khác bổ sung. GV hỏi: “Ngày nào Lan đọc đúng 15 trang?”
Học sinh
HS trả lời: ngày thứ hai đọc đúng 15 trang; ngày đầu 12 trang và ngày cuối 18 trang. Trung bình 15 trang là mức đọc đều, không phải ngày nào cũng đúng 15 trang.
Giáo viên
GV chốt: Trung bình cộng = Tổng : Số số hạng, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa mức san đều. GV ghi công thức lên bảng.
Học sinh
HS ghi vở: Trung bình cộng = Tổng : Số số hạng; giải thích được vì sao trung bình 15 không có nghĩa là ngày nào cũng đọc 15 trang.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Tổng và số còn thiếu khi biết trung bình cộng

Mục tiêu

HS hiểu tổng bằng trung bình nhân số số hạng và biết tìm một số còn thiếu bằng cách lấy tổng trừ các số đã biết.

Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 2. Nội dung: (1) Ba bạn có trung bình 18 quyển sách, tính tổng số sách. (2) Hai bạn có 16 và 20 quyển, tìm số sách của bạn còn lại. (3) Nhận xét về trường hợp có số 0 trong dữ liệu.

Sản phẩm dự kiến

Cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 2: tổng 54 quyển; bạn còn lại 18 quyển; nêu được số 0 vẫn là một số hạng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu công thức tổng = trung bình × số số hạng và yêu cầu cặp đôi thực hiện ba câu.
Học sinh
HS đọc đề, nhận nhiệm vụ và thảo luận cặp đôi.
Giáo viên
GV hướng dẫn HS vẽ sơ đồ đoạn thẳng biểu diễn tổng 54 quyển, gợi ý: “Tổng 3 bạn là bao nhiêu? Đã biết hai bạn bao nhiêu quyển thì bạn thứ ba có bao nhiêu?”
Học sinh
HS tính 18 × 3 = 54; 54 − 16 − 20 = 18 quyển; vẽ sơ đồ kiểm tra. Với câu (3), HS trả lời: dữ liệu có 0 thì vẫn chia cho đủ số lượng, ví dụ 0, 6, 12 có trung bình 6.
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày, yêu cầu các cặp khác nhận xét về cách đếm số lượng dữ liệu.
Học sinh
HS trình bày; nhận xét cặp bạn về việc đếm đúng số số hạng.
Giáo viên
GV chốt: Tổng = Trung bình × Số số hạng; Số còn thiếu = Tổng − các số đã biết; không được quên số 0.
Học sinh
HS ghi vở hai công thức và các bước tìm số còn thiếu.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập tính và kiểm tra trung bình cộng

Mục tiêu

HS vận dụng quy tắc tìm trung bình cộng và kiểm tra tính đúng sai của các phát biểu.

Nội dung

HS làm bảng con các bài: (1) Trung bình cộng của 12 và 18 là bao nhiêu? (2) Tìm trung bình cộng của 14; 20; 26. (3) Tìm trung bình cộng của 0; 6; 12. (4) Trung bình ba số bằng 20 thì tổng ba số là 40. Đúng hay sai? (5) Công thức đúng là: A. Trung bình = tổng : số số hạng; B. Trung bình = tổng × số số hạng; C. Trung bình = số lớn nhất − số bé nhất.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) 15 ((12 + 18) : 2 = 15); (2) 20 ((14 + 20 + 26) : 3 = 20); (3) 6 ((0 + 6 + 12) : 3 = 6); (4) Sai (tổng = 20 × 3 = 60); (5) Đáp án A.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc từng câu, nhắc HS chú ý số lượng số hạng khi chia.
Học sinh
HS nghe, ghi nhanh các phép tính vào bảng con.
Giáo viên
GV quan sát bảng con, nhắc HS “chia cho 2 khi có hai số, chia cho 3 khi có ba số”.
Học sinh
HS tính: câu (1) (12 + 18) : 2 = 15; câu (2) 60 : 3 = 20; câu (3) 18 : 3 = 6.
Giáo viên
GV yêu cầu HS giơ bảng con, hỏi câu (4) và (5): “Vì sao phát biểu này sai?”
Học sinh
HS giơ bảng: câu (4) sai vì tổng phải là 20 × 3 = 60; câu (5) chọn A vì tổng được chia đều theo số lượng số hạng.
Giáo viên
GV nhận xét, chốt lỗi thường gặp: không chia cho 2 khi có ba hay bốn số hạng.
Học sinh
HS tự sửa lỗi trên bảng con nếu sai.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Giải bài toán trung bình cộng có lời văn

Mục tiêu

HS vận dụng trung bình cộng và công thức tổng để giải bài toán có lời văn, giải thích ý nghĩa kết quả.

Nội dung

HS làm việc theo nhóm 4 (hoặc theo cặp) các bài: (1) Bốn lớp trung bình mỗi lớp trồng 25 cây. Tổng số cây là bao nhiêu? (2) Ba bạn có trung bình 18 quyển sách. Hai bạn có 16 và 20 quyển. Bạn còn lại có bao nhiêu quyển? (3) Ba ngày cửa hàng bán 125 kg, 150 kg, 175 kg gạo. Trung bình mỗi ngày bán bao nhiêu? Ngày thứ nhất có bán đúng số ấy không?

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) 100 cây (25 × 4 = 100); (2) 18 quyển (54 − 16 − 20 = 18); (3) 150 kg/ngày ((125 + 150 + 175) : 3 = 150); đây là mức san đều, ngày thứ nhất thực tế bán 125 kg.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát đề, yêu cầu nhóm giải thích cách làm bằng lời trước khi ghi kết quả.
Học sinh
HS đọc đề, xác định dữ liệu đã biết và dữ liệu cần tìm.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi: “Bài này cho trung bình hay cho tổng? Cần làm gì trước?”
Học sinh
HS trả lời: bài 1 có trung bình và số lớp nên tổng = 25 × 4; bài 2 cần tìm tổng rồi trừ; bài 3 tính tổng rồi chia 3.
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm trình bày bài 3 và hỏi: “Trung bình 150 kg có nghĩa ngày nào cũng bán 150 kg không?”
Học sinh
HS trả lời: không, 150 kg là mức san đều; ngày thứ nhất thực tế bán 125 kg.
Giáo viên
GV chốt cách giải bài toán trung bình cộng, nhắc lại ý nghĩa mức san đều.
Học sinh
HS ghi lời giải đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Tính trung bình số cây các tổ đã trồng

Mục tiêu

HS vận dụng trung bình cộng vào tình huống thực tế của lớp học, rèn trách nhiệm và kĩ năng thu thập số liệu.

Nội dung

Nhiệm vụ nhóm: Mỗi tổ ghi lại số cây đã trồng trong đợt phát động của lớp (số liệu GV cung cấp hoặc tự thu thập). Nhóm tính tổng số cây, tìm trung bình mỗi tổ trồng bao nhiêu cây và nêu một nhận xét về mức san đều. Về nhà: Tính trung bình số bài tập đã làm mỗi ngày trong 1 tuần của bản thân và giải thích ý nghĩa.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu kết quả của nhóm ghi tổng số cây, trung bình mỗi tổ và một nhận xét; bài tập về nhà có kết quả trung bình số bài mỗi ngày.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ, yêu cầu nhóm ghi số liệu của các tổ và tính toán trên giấy nháp.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, phân công người ghi số, người tính, người trình bày.
Giáo viên
GV hỏi gợi ý: “Muốn biết trung bình mỗi tổ trồng bao nhiêu cây, cần làm bước nào trước?”
Học sinh
HS trả lời: tính tổng số cây của các tổ rồi chia cho số tổ.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm báo cáo, cả lớp nhận xét về tính đúng, sai của phép tính.
Học sinh
HS trình bày kết quả và nhận xét: trung bình cho biết mức trồng đều giữa các tổ.
Giáo viên
GV tổng kết, khen ngợi nhóm làm việc tích cực và giao bài tập về nhà.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Ví dụ: Ba ngày Lan đọc được 12 trang, 15 trang và 18 trang.

Câu 1: Tổng số trang Lan đọc trong ba ngày là bao nhiêu?
Câu 2: Trung bình mỗi ngày Lan đọc bao nhiêu trang? (Viết phép tính.)
Câu 3: Ngày nào Lan đọc đúng bằng số trang trung bình?
Câu 4: Trung bình cộng cho biết điều gì về việc đọc sách của Lan?

Phiếu học tập số 2

Câu 1: Ba bạn có trung bình 18 quyển sách. Tính tổng số sách của ba bạn.
Câu 2: Hai bạn có 16 quyển và 20 quyển. Bạn còn lại có bao nhiêu quyển sách? (Viết phép tính.)
Câu 3: Tìm trung bình cộng của 0; 6; 12. Số 0 có phải là một số hạng không? Vì sao?
Câu 4: Điền đúng hoặc sai: Trung bình ba số bằng 20 thì tổng ba số là 40.

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành bài 46 trong Vở bài tập Toán 4 (nếu có) và kiểm tra lại từng phép tính bằng cách tính lại tổng.
Ghi lại số trang sách em đọc trong 3 ngày, tính trung bình mỗi ngày đọc bao nhiêu trang và giải thích ý nghĩa kết quả với người thân.
Xem lại bài giảng và các ví dụ tương tác trên trang neoedu.vn/learn/4/math/bai-46-tim-so-trung-binh-cong để chuẩn bị cho tiết luyện tập sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.