ToánLớp 4Chủ đề 8. Phép nhân và phép chia

Giáo án Bài 45. Thực hành và trải nghiệm ước lượng trong tính toán

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách ước lượng kết quả phép nhân, phép chia bằng cách làm tròn các số về số gần đó dễ tính.
Giải thích được vì sao ước lượng giúp dự đoán kết quả và phát hiện kết quả sai (thiếu chữ số, đặt sai tích riêng).
Vận dụng được ước lượng cao hơn để dự trù tiền mua hàng, đồng thời tính chính xác khi cần thanh toán.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao 205 × 48 không thể bằng 984 dựa trên ước lượng 200 × 50.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống mua bán thành phép nhân ước lượng (ví dụ 30 000 × 3) để dự trù tiền.
Giải quyết vấn đề toán học: HS lựa chọn cách làm tròn phù hợp để kiểm tra kết quả và kết luận đủ tiền hay không.
Giao tiếp toán học: HS diễn đạt bằng lời và bằng phép tính các bước ước lượng, so sánh với kết quả chính xác.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng phiếu học tập, bảng con và bài tập tương tác trên NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự làm tròn số, tự ước lượng rồi đối chiếu với kết quả tính chính xác để kiểm tra bài làm của mình.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp đôi, giải thích cách làm tròn và lý do chọn ước lượng cao hơn hoặc thấp hơn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách làm tròn phù hợp với từng tình huống, phát hiện và sửa kết quả sai trong tình huống mua bán.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực làm đủ các bài tập ước lượng và tính chính xác, không bỏ qua bước kiểm tra.
Trung thực: HS nhận xét đúng, sai đối với kết quả của bạn và của chính mình, không chấp nhận kết quả vô lý chỉ vì đã tính trên giấy.
Trách nhiệm: HS ý thức dự trù tiền khi mua sắm và tính đúng số tiền cần trả, không tiêu xài tuỳ tiện.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi ví dụ 198 × 31 và 19 500 × 4, các bài tập 1 đến 8.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm đôi).
Bộ thẻ “Đúng” – “Sai” cho mỗi nhóm đôi.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/4/math/bai-45-thuc-hanh-va-trai-nghiem-uoc-luong-trong-tinh-toan), dùng để chiếu kiểm tra nhanh đáp án.

2. Học sinh

Sách Toán 4, vở ghi, bút chì, thước kẻ.
Bảng con và bút viết bảng.
Thẻ “Đúng” – “Sai” (nếu có).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Ước lượng nhanh

Mục tiêu

Ôn lại cách làm tròn số về số dễ tính và thói quen ước lượng trước khi tính chính xác.

Nội dung

GV đưa ra một số phép nhân đơn giản để HS ước lượng nhanh trên bảng con: 19 × 4, 51 × 9, 32 × 6. Mỗi phép tính HS làm tròn các số rồi ghi kết quả ước lượng.

Sản phẩm dự kiến

HS ghi được kết quả ước lượng của từng phép tính trên bảng con, ví dụ: 19 × 4 ≈ 20 × 4 = 80; 51 × 9 ≈ 50 × 9 = 450; 32 × 6 ≈ 30 × 6 = 180.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu trò chơi “Ước lượng nhanh”: “Cô đọc phép tính, các con làm tròn các số về số tròn chục gần nhất rồi nhẩm kết quả trên bảng con, không tính chính xác.” GV đọc lần lượt 19 × 4, 51 × 9, 32 × 6.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, giơ bảng con khi đã sẵn sàng ước lượng.
Giáo viên
GV quan sát, nhắc HS ghi cách làm tròn bên cạnh kết quả. Hỏi: “Vì sao con làm tròn 19 thành 20?”
Học sinh
HS viết kết quả ước lượng. Dự kiến trả lời: “Vì 19 gần 20 hơn, 20 dễ nhân với 4 hơn.”
Giáo viên
GV chốt: “Ước lượng giúp ta nhanh chóng biết kết quả khoảng bao nhiêu. Hôm nay chúng ta sẽ dùng ước lượng để kiểm tra kết quả tính.”
Học sinh
HS nhắc lại: ước lượng là làm tròn các số để tính nhẩm được nhanh.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Ước lượng để dự đoán và phát hiện sai

Mục tiêu

Giúp HS hiểu ước lượng dùng để dự đoán kết quả và phát hiện kết quả tính sai.

Nội dung

Xét ví dụ 198 × 31: làm tròn 198 thành 200 và 31 thành 30, ước lượng 200 × 30 = 6 000. Tính chính xác 198 × 31 = 6 138, gần với dự đoán. Nhóm đôi thực hiện Phiếu học tập số 1: ước lượng 49 × 21 và chọn số gần đúng nhất trong các đáp án A. 100, B. 1 000, C. 10 000; sau đó thử xét kết quả 995 cho phép tính 398 × 25 và nêu nhận xét.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành Phiếu học tập số 1: 49 × 21 ≈ 50 × 20 = 1 000, chọn B (tính chính xác 49 × 21 = 1 029); 398 × 25 ≈ 400 × 25 = 10 000, kết quả 995 là sai vì quá nhỏ, tích đúng là 9 950.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu ví dụ 198 × 31 và hỏi: “Nếu làm tròn 198 thành 200 và 31 thành 30 thì ước lượng được kết quả bao nhiêu? Kết quả tính chính xác 6 138 có gần với dự đoán không?”
Học sinh
HS theo dõi, trả lời dự kiến: “200 × 30 = 6 000, gần với 6 138.”
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 cho nhóm đôi, hướng dẫn: “Trước tiên ước lượng, sau đó đối chiếu với kết quả chính xác. Với 398 × 25 = 995, các con dự đoán xem kết quả có hợp lí không.” GV đi quan sát, gợi ý khi nhóm gặp khó.
Học sinh
HS làm việc theo cặp đôi, ghi kết quả ước lượng và trao đổi. Dự kiến: “49 gần 50, 21 gần 20 nên 50 × 20 = 1 000, chọn B.” “400 × 25 = 10 000 mà 995 nhỏ quá nên sai.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày. Yêu cầu nhóm khác nhận xét lập luận của nhóm bạn.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày cách làm tròn và lý do. Các nhóm khác giơ thẻ “Đúng” hoặc “Sai” để nhận xét.
Giáo viên
GV chốt: “Ước lượng giúp ta dự đoán kết quả và phát hiện sai khi thiếu chữ số hoặc đặt sai tích riêng. Tuy nhiên ước lượng chỉ để kiểm tra, khi cần kết quả đúng vẫn phải tính chính xác.”
Học sinh
HS ghi vào vở: Ước lượng để dự đoán và phát hiện sai; vẫn tính chính xác khi cần.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 7 phút

Ước lượng khi mua bán

Mục tiêu

Giúp HS hiểu ước lượng cao hơn để dự trù tiền, đồng thời phân biệt số ước lượng với giá tiền phải trả.

Nội dung

Xét ví dụ một món 19 500 đồng, mua 4 món. Làm tròn 19 500 thành 20 000, dự trù 20 000 × 4 = 80 000 đồng. Tính chính xác 19 500 × 4 = 78 000 đồng. GV nêu câu hỏi: “Số 80 000 có phải là số tiền phải trả không?”

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: dự trù 80 000 đồng để chắc chắn đủ tiền; số tiền phải trả là 78 000 đồng; số ước lượng không phải giá tiền chính xác cần trả.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đặt tình huống: “Bạn Nam có 80 000 đồng, muốn mua 4 món đồ giá 19 500 đồng mỗi món. Nam nên ước lượng cao hơn hay thấp hơn để chắc chắn đủ tiền?”
Học sinh
HS suy nghĩ, trả lời dự kiến: “Nên ước lượng cao hơn, làm tròn 19 500 thành 20 000 để chắc chắn đủ tiền.”
Giáo viên
GV hướng dẫn cả lớp tính: “Dự trù 20 000 × 4 bằng bao nhiêu? Khi trả tiền, phải tính 19 500 × 4 bằng bao nhiêu?” GV ghi lên bảng hai phép tính để HS so sánh.
Học sinh
HS tính: 20 000 × 4 = 80 000; 19 500 × 4 = 78 000. HS nhận ra số tiền thực tế nhỏ hơn số dự trù.
Giáo viên
GV nhấn mạnh: “Số ước lượng không phải giá tiền chính xác. Dự trù 80 000 đồng để biết đủ tiền, nhưng khi thanh toán phải tính 78 000 đồng. Đây là lỗi thường gặp: coi ước lượng là giá tiền cần trả.”
Học sinh
HS ghi vào vở: Dự trù tiền thường ước lượng cao hơn. Khi trả tiền phải tính chính xác.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập ước lượng và kiểm tra kết quả

Mục tiêu

Củng cố cách ước lượng, nhận biết kết quả sai và tính chính xác khi cần thiết.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm các bài 2, 3, 4, 5, 6 trong sách. GV chiếu đáp án trên NeoEdu để HS đối chiếu sau mỗi bài. Bài 1 làm nhanh bằng miệng: ước lượng 198 × 31 bằng cách lấy 200 × 30.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: (1) 200 × 30 = 6 000. (2) 49 × 21 gần 1 000, chọn B (50 × 20 = 1 000; 49 × 21 = 1 029). (3) 4 800 : 48 = 100. (4) Sai, vì 400 × 25 ≈ 10 000 còn 995 quá nhỏ; tích đúng là 9 950. (5) 30 000 × 3 = 90 000 đồng, cao hơn giá thật 87 000 đồng. (6) Dự trù 40 000 × 2 = 80 000 đồng; thực tế 39 000 × 2 = 78 000 đồng; dư 2 000 đồng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu: “Với mỗi bài, các con ước lượng trước, sau đó kiểm tra bằng cách tính chính xác nếu đề yêu cầu.” GV chiếu bài 1 và hỏi nhanh: “198 × 31 ước lượng được bao nhiêu?”
Học sinh
HS trả lời nhanh: “6 000.”
Giáo viên
GV cho HS làm bài 2 đến bài 4 bằng bảng con, sau đó làm bài 5 và bài 6 vào phiếu. GV đi kiểm tra, nhắc HS dùng số tròn chục, tròn trăm gần đó để tính nhẩm.
Học sinh
HS làm bài và giơ bảng con. Dự kiến: bài 4 có HS nói “Sai vì 995 nhỏ hơn 10 000 rất nhiều”. Bài 6 có HS tính “80 000 – 78 000 = 2 000”.
Giáo viên
GV chiếu đáp án trên NeoEdu, yêu cầu HS đối chiếu và sửa lỗi nếu có. Hỏi: “Bài nào các con phải tính chính xác, bài nào chỉ cần ước lượng?”
Học sinh
HS đối chiếu, sửa bài. Dự kiến trả lời: “Bài 4 và bài 6 phải tính chính xác để kết luận; bài 5 chỉ cần dự trù.”

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 6 phút

Dự trù tiền mua sắm

Mục tiêu

Vận dụng ước lượng vào tình huống mua sắm thực tế để dự trù tiền và kiểm tra khả năng chi trả.

Nội dung

Bài 8: Gia đình có 150 000 đồng, định mua 7 món giống nhau giá 21 000 đồng. Ước lượng 7 × 20 000 = 140 000 đồng, sau đó tính chính xác 21 000 × 7 = 147 000 đồng để kết luận có đủ tiền hay không. Bài 7 (phát hiện lỗi 205 × 48 = 984) giao làm ở nhà.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: ước lượng khoảng 140 000 đồng; tính chính xác 147 000 đồng; gia đình có đủ tiền và còn dư 3 000 đồng. Lập luận bài 7: 205 ≈ 200, 48 ≈ 50 nên tích khoảng 10 000, không thể là 984; tính đúng 205 × 48 = 9 840.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc bài 8 và hỏi: “Muốn biết có đủ tiền không, con nên ước lượng trước hay tính luôn? Vì sao?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Ước lượng trước để dự đoán, sau đó tính chính xác để kết luận.”
Giáo viên
GV yêu cầu nhóm đôi thực hiện: ước lượng 7 × 20 000, tính 21 000 × 7, so sánh với 150 000 đồng. GV gợi ý: “Số dư được tính bằng 150 000 trừ 147 000.”
Học sinh
HS làm việc theo cặp đôi, ghi kết quả: ước lượng 140 000 đồng; tính 147 000 đồng; dư 3 000 đồng.
Giáo viên
GV chốt: “Gia đình có đủ tiền và còn dư 3 000 đồng. Ước lượng giúp dự đoán nhanh, tính chính xác giúp kết luận chắc chắn. Về nhà, các con hãy kiểm tra lại bài 7 và tự ước lượng một tình huống mua sắm ở nhà.”
Học sinh
HS ghi nhớ nội dung Ghi nhớ của bài và nhận nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: ........ Thành viên: ........

Câu 1: Ước lượng 49 × 21 bằng cách làm tròn các số về số tròn chục gần nhất. Kết quả ước lượng là: ........
Câu 2: Tích 49 × 21 gần số nào nhất? Khoanh tròn: A. 100 B. 1 000 C. 10 000
Câu 3: Tính chính xác 49 × 21 = ........ Kết quả có gần với dự đoán không? ........
Câu 4: Bạn An tính 398 × 25 = 995. Ước lượng 398 × 25 ≈ ........
Câu 5: Kết quả 995 có hợp lí không? Vì sao? Đánh dấu: Đúng / Sai. Lí do: ........
Câu 6: Tính chính xác 398 × 25 = ........

Phiếu học tập số 2

Họ và tên: ........

Bài 1: Ước lượng 198 × 31 bằng cách lấy 200 × 30 được: ........
Bài 2: Tích 49 × 21 gần số nào nhất? Khoanh tròn: A. 100 B. 1 000 C. 10 000
Bài 3: Ước lượng 4 830 : 49 bằng 4 800 : 48 được: ........
Bài 4: Khi tính 398 × 25 được 995, em nhận xét: Đúng / Sai. Vì sao? ........
Bài 5: Dự trù tiền mua 3 món, mỗi món 29 000 đồng, bằng cách tính 30 000 × 3 là: ........ đồng.
Bài 6: Mỗi vé 39 000 đồng, mua 2 vé. Dự trù bằng 40 000 đồng/vé thì dư bao nhiêu đồng so với tiền thực tế? Dự trù: ........ đồng. Thực tế: ........ đồng. Dư: ........ đồng.

Hướng dẫn về nhà

Làm bài 7 trong sách: Một bạn tính 205 × 48 = 984. Em hãy ước lượng để phát hiện lỗi (205 ≈ 200, 48 ≈ 50), sau đó tính lại chính xác.
Đọc lại Ghi nhớ: Ước lượng để dự đoán và phát hiện sai; vẫn tính chính xác khi cần.
Thực hành ở nhà: Chọn một món đồ có giá trong gia đình (ví dụ 19 500 đồng), dự định mua 4 món. Ước lượng cao hơn để dự trù tiền, sau đó tính chính xác số tiền phải trả và ghi lại kết quả vào vở.
Có thể làm thêm các bài tập tương tác trên trang bài học NeoEdu để kiểm tra kết quả tự học.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.