ToánLớp 4Chủ đề 8. Phép nhân và phép chia

Giáo án Bài 44. Chia cho số có hai chữ số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách ước lượng thương, nhân thử, trừ rồi hạ khi thực hiện phép chia cho số có hai chữ số (ví dụ: $936 : 24 = 39$ ).
Giải thích được vì sao số dư phải nhỏ hơn số chia và kiểm tra được phép chia có dư bằng công thức số bị chia = thương × số chia + số dư.
Vận dụng được phép chia cho số có hai chữ số để giải các bài toán thực tế đơn giản (chia đều, đóng bao có số dư).
Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao thương ước lượng ban đầu phải được kiểm tra bằng nhân thử và vì sao số dư phải nhỏ hơn số chia.
Giải quyết vấn đề toán học: tìm thương và số dư của các phép chia cho số có hai chữ số; xử lí được trường hợp thương chứa chữ số 0 (ví dụ $6\,120 : 30 = 204$ ).
Giao tiếp toán học: đọc, viết và trình bày đúng cách đặt tính, các bước chia và kết quả; dùng đúng thuật ngữ số bị chia, số chia, thương, số dư.
Mô hình hoá toán học: chuyển bài toán chia đều vở cho học sinh và bài toán đóng bao gạo thành phép chia có dư, từ đó giải và rút ra kết luận thực tế.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự ước lượng thương, tự nhân thử và tự kiểm tra kết quả bằng phép nhân hoặc công thức số bị chia = thương × số chia + số dư.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc cặp đôi, trình bày cách tìm thương và giải thích được vì sao phải giảm hoặc tăng thương khi nhân thử chưa đúng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng cách chia cho số có hai chữ số để giải quyết bài toán chia vở và bài toán đóng bao gạo, lựa chọn cách kiểm tra kết quả hợp lí.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tập trung thực hiện đầy đủ các bước ước lượng, nhân thử, trừ rồi hạ trong các bài tập.
Trách nhiệm: HS tự kiểm tra lại kết quả bằng phép nhân hoặc công thức trước khi báo cáo, không nộp kết quả khi chưa kiểm tra.
Trung thực: HS nhận ra và sửa lỗi của bản thân khi nhân thử sai, không sao chép kết quả của bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi sẵn ví dụ $936 : 24$ và $947 : 24$ với các bước đặt tính.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi cặp đôi).
Thẻ đánh dấu hoặc bảng nhóm để tổ chức trò chơi “Ai nhanh hơn”.
Học liệu số NeoEdu: Trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, địa chỉ neoedu.vn/learn/4/math/bai-44-chia-cho-so-co-hai-chu-so (dùng ở hoạt động khám phá và luyện tập).

2. Học sinh

SGK Toán 4, vở ghi, bút chì, bút mực, thước kẻ.
Bảng con và bút viết bảng, khăn lau.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (cặp đôi dùng chung).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Ôn lại phép chia và ước lượng

Mục tiêu

Huy động kiến thức về phép chia cho số có một chữ số và làm quen với ý tưởng ước lượng thương.

Nội dung

GV tổ chức trò chơi “Tính nhẩm nhanh” trên bảng con: tính $84 : 4$ , $96 : 3$ , $120 : 6$ ; sau đó ước lượng nhanh $93 : 24$ bằng cách làm tròn $93$ thành $90$ và $24$ thành $30$ (hoặc $20$ ). Mỗi HS giơ bảng con khi có kết quả.

Sản phẩm dự kiến

HS tính nhẩm đúng các phép chia cơ bản ( $21$ ; $32$ ; $20$ ) và nêu được cách ước lượng thương bằng cách làm tròn số bị chia và số chia.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Hôm nay chúng ta học cách chia cho số có hai chữ số. Trước tiên, các em tính nhẩm nhanh và ghi kết quả ra bảng con.” GV đưa lần lượt các phép tính $84 : 4$ , $96 : 3$ , $120 : 6$ .
Học sinh
HS lắng nghe, tính nhẩm và ghi kết quả vào bảng con.
Giáo viên
GV hỏi: “Để ước lượng $93 : 24$ , các em có thể làm tròn các số như thế nào để phép tính dễ tính hơn?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Làm tròn $24$ thành $20$ hoặc $30$ , làm tròn $93$ thành $90$ .” GV ghi ý kiến lên bảng.
Giáo viên
GV mời 2 HS giơ bảng và đọc kết quả, nhận xét và chốt: “Ước lượng chỉ cho biết thương gần đúng; muốn biết kết quả chính xác phải kiểm tra bằng nhân thử.”
Học sinh
HS giơ bảng con, đọc kết quả và lắng nghe nhận xét của GV.
Giáo viên
GV dẫn dắt vào bài: “Hôm nay chúng ta sẽ tìm thương của phép chia $936 : 24$ .”
Học sinh
HS ghi tên bài “Chia cho số có hai chữ số” vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 17 phút

Ước lượng thương và nhân thử qua ví dụ $936 : 24$

Mục tiêu

HS hình thành cách thực hiện phép chia cho số có hai chữ số: ước lượng thương, nhân thử, trừ rồi hạ.

Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, quan sát ví dụ $936 : 24$ trên bảng phụ hoặc học liệu NeoEdu, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo các bước: (1) lấy $93$ chia cho $24$ để ước lượng được $3$ ; (2) nhân thử $3 \times 24 = 72$ ; (3) trừ $93 - 72 = 21$ ; (4) hạ $6$ được $216$ ; (5) ước lượng và nhân thử $216 : 24 = 9$ ; (6) kết luận thương là $39$ . Trọng tâm: nếu tích lớn quá thì giảm thương, nếu phần dư vẫn lớn hơn số chia thì tăng thương.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh; HS nêu được các bước ước lượng, nhân thử, trừ rồi hạ và kết quả $936 : 24 = 39$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu đề bài $936 : 24$ và phát Phiếu học tập số 1 cho mỗi cặp đôi. GV hỏi: “Bước đầu tiên chúng ta làm gì với số $936$ và số $24$ ?”
Học sinh
HS đọc đề, trả lời dự kiến: “Lấy $93$ chia cho $24$ để tìm chữ số thương đầu tiên, vì $93$ là số có hai chữ số đầu tiên của $936$ .”
Giáo viên
GV yêu cầu các cặp đôi thảo luận: “Thương ước lượng của $93 : 24$ là bao nhiêu? Nhân thử $3 \times 24$ được bao nhiêu? Vì sao phải trừ $93$ cho $72$ ?” GV đi quanh lớp hỗ trợ các cặp còn lúng túng.
Học sinh
HS thảo luận và trả lời dự kiến: “Thương ước lượng là $3$ , $3 \times 24 = 72$ , $93 - 72 = 21$ vì phải tìm phần còn lại để tiếp tục chia.” HS tiếp tục hạ $6$ để có $216$ và tính $216 : 24$ .
Giáo viên
GV mời 2 cặp đôi trình bày kết quả trên bảng phụ. GV hỏi: “Nếu nhân thử $3 \times 24$ mà được một số lớn hơn $93$ thì phải làm thế nào?”
Học sinh
HS trình bày các bước. Trả lời dự kiến: “Nếu tích lớn hơn số bị chia thì phải giảm thương đi một đơn vị và nhân thử lại.”
Giáo viên
GV chốt các bước: ước lượng thương, nhân thử, trừ rồi hạ; kiểm tra số dư nhỏ hơn số chia. GV nhấn mạnh: “Ước lượng chỉ là bước chọn chữ số thương, kết quả đúng phải qua nhân thử.”
Học sinh
HS ghi các bước vào vở và đối chiếu với Phiếu học tập số 1.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Phép chia có dư và cách tự kiểm tra kết quả

Mục tiêu

HS nhận biết phép chia có dư, vận dụng công thức số bị chia = thương × số chia + số dư để kiểm tra kết quả và hiểu vì sao số dư phải nhỏ hơn số chia.

Nội dung

GV đưa ví dụ $947 : 24$ . HS tìm thương $39$ , số dư $11$ bằng các bước đã học, sau đó kiểm tra bằng công thức $947 = 39 \times 24 + 11$ và so sánh $11 < 24$ . GV nêu thêm trường hợp thương chứa chữ số $0$ trong lượt chia (ví dụ $6\,120 : 30$ sẽ luyện ở hoạt động sau) để HS nhận ra cần viết $0$ vào thương.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được kết quả $947 : 24$ có thương $39$ và số dư $11$ ; giải thích được số dư phải nhỏ hơn số chia; kiểm tra được kết quả bằng công thức.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết lên bảng $947 : 24$ và hỏi: “Phép chia này có chia hết không? Vì sao em biết?”
Học sinh
HS quan sát và trả lời dự kiến: “Không chia hết vì sau khi chia còn dư, $24 \times 39 = 936$ nhưng $947 \ne 936$ .”
Giáo viên
GV hướng dẫn HS thực hiện nhanh các bước chia và yêu cầu HS tính $947 - 936$ , sau đó so sánh số dư với số chia bằng câu hỏi: “Số dư $11$ có lớn hơn $24$ không? Vì sao số dư phải nhỏ hơn số chia?”
Học sinh
HS tính $947 - 936 = 11$ và trả lời: “ $11 < 24$ nên đã chia đúng. Nếu số dư lớn hơn hoặc bằng số chia thì vẫn còn chia thêm được, tức là chưa đủ thương.”
Giáo viên
GV mời một HS viết công thức kiểm tra lên bảng: $947 = 39 \times 24 + 11$ . GV hỏi: “Nếu thương là $40$ thì số dư là bao nhiêu?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “ $40 \times 24 = 960$ lớn hơn $947$ nên không thể chọn $40$ ; thương đúng là $39$ .”
Giáo viên
GV chốt: “Phép chia có dư luôn thoả mãn số bị chia = thương × số chia + số dư và số dư nhỏ hơn số chia. Ước lượng chỉ giúp chọn chữ số thương, còn nhân thử mới cho kết quả đúng.”
Học sinh
HS ghi công thức kiểm tra và quy tắc số dư vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện tập chia cho số có hai chữ số

Mục tiêu

HS vận dụng các bước chia cho số có hai chữ số, xử lí thương có chữ số $0$ , kiểm tra số dư và đưa ra đáp án đúng.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm bài 1 đến bài 6. Hoạt động 1 (cặp đôi): làm bài 1, 2, 3 và đối chiếu kết quả. Hoạt động 2 (trò chơi “Ai nhanh hơn”): các đội trả lời bài 4, 5, 6 bằng bảng con; đội nào đúng và nhanh nhất được cộng điểm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh. Đáp án: bài 1: $672 : 21 = 32$ (vì $67 : 21$ được $3$ dư $4$ ; hạ $2$ thành $42$ ; $42 : 21 = 2$ ); bài 2: $1\,248 : 24 = 52$ ; bài 3: $6\,120 : 30 = 204$ (chia cả hai số cho $10$ được $612 : 3 = 204$ , giữ chữ số $0$ trong thương); bài 4: thương $39$ , dư $11$ (vì $24 \times 39 = 936$ , $947 - 936 = 11 < 24$ ); bài 5: đáp án C, số dư $34$ nhỏ hơn $35$ ; bài 6: Đúng, vì $25 \times 41 = 1\,025$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 và nêu yêu cầu: “Các em làm bài 1, 2, 3 trong cặp đôi, sau đó đối chiếu. Bài 4, 5, 6 chúng ta chơi trò chơi Ai nhanh hơn.”
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc yêu cầu và làm việc theo cặp đôi.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, kiểm tra cách đặt tính của HS. Với bài 3, GV hỏi: “Vì sao chúng ta có thể chia cả hai số cho $10$ mà thương không thay đổi? Chữ số $0$ trong thương xuất hiện ở đâu?”
Học sinh
HS làm bài 1, 2, 3. Trả lời dự kiến ở bài 3: “Chia cả số bị chia và số chia cho $10$ thì thương không đổi; $612 : 3 = 204$ nên thương có chữ số $0$ ở hàng chục.”
Giáo viên
GV chia lớp thành 2 đội, đọc lần lượt bài 4, 5, 6. Đội nào giơ bảng trước và đúng được cộng điểm. Sau mỗi câu, GV yêu cầu HS giải thích ngắn gọn: “Vì sao em chọn đáp án này?”
Học sinh
Các đội giơ bảng con. Bài 4: $39$ và $11$ . Bài 5: C. Bài 6: Đúng. HS giải thích dự kiến: “Số dư $35$ hoặc $70$ đều không nhỏ hơn số chia $35$ nên không hợp lệ.”
Giáo viên
GV chốt đáp án và nhấn mạnh lỗi thường gặp: thương ước lượng phải được nhân thử và kiểm tra; khi một lượt chia được $0$ phải ghi $0$ vào thương.
Học sinh
HS sửa lỗi sai (nếu có) vào Phiếu học tập số 2 và tự đánh giá kết quả của mình.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 13 phút

Giải bài toán chia đều và chia bao gạo có số dư

Mục tiêu

HS vận dụng phép chia cho số có hai chữ số để giải quyết bài toán thực tế, biết diễn giải kết quả có số dư trong ngữ cảnh.

Nội dung

Bài 7: Có $1\,728$ quyển vở chia đều cho $48$ học sinh; mỗi bạn được bao nhiêu quyển? Bài 8: Có $985$ kg gạo, mỗi bao đựng $32$ kg; đóng được bao nhiêu bao đầy và còn thừa bao nhiêu kg? HS giải theo nhóm $4$ , sau đó trình bày cách kiểm tra kết quả.

Sản phẩm dự kiến

Lời giải đúng: bài 7: $1\,728 : 48 = 36$ quyển (kiểm tra: $48 \times 36 = 1\,728$ ); bài 8: $985 : 32 = 30$ dư $25$ , tức đóng được $30$ bao và thừa $25$ kg gạo (kiểm tra: $32 \times 30 + 25 = 985$ , $25 < 32$ ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc hai bài toán và hỏi: “Bài toán nào là chia đều, bài toán nào là chia có dư? Làm sao để nhận ra?”
Học sinh
HS đọc đề, trả lời dự kiến: “Bài 7 chia đều không dư; bài 8 có số dư vì gạo còn thừa lại sau khi đóng bao.”
Giáo viên
GV chia nhóm $4$ HS, yêu cầu nhóm giải bài 7 và bài 8, ghi phép tính và kiểm tra kết quả bằng phép nhân hoặc công thức. GV gợi ý: “Trong bài 8, số dư $25$ cho biết điều gì trong thực tế?”
Học sinh
HS thảo luận và viết lời giải. Trả lời dự kiến: “Số dư $25$ kg là gạo chưa đủ một bao nên còn thừa lại.”
Giáo viên
GV mời đại diện 2 nhóm trình bày lời giải và cách kiểm tra. GV nhận xét về cách diễn đạt câu trả lời có đơn vị.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: “Mỗi bạn được $36$ quyển; đóng được $30$ bao, còn thừa $25$ kg gạo.”
Giáo viên
GV chốt: “Khi giải bài toán có số dư, cần đọc kĩ đề để trả lời đúng ý nghĩa thực tế của số dư.” GV giao bài tập về nhà.
Học sinh
HS ghi nhớ cách giải và ghi bài tập về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đề bài: Thực hiện phép chia $936 : 24$ theo các bước sau và điền kết quả vào chỗ trống.

Bước 1: Lấy $93$ chia cho $24$ . Thương ước lượng là: ...
Bước 2: Nhân thử: $\ldots \times 24 = \ldots$
Bước 3: Trừ: $93 - \ldots = \ldots$
Bước 4: Hạ $6$ được số: ...
Bước 5: Ước lượng và nhân thử: $216 : 24$ , thương là: ...
Bước 6: Kết luận: $936 : 24 = \ldots$
Câu hỏi thêm:
Nếu nhân thử mà tích lớn hơn số bị chia thì em phải làm gì với thương?
Vì sao em biết số dư phải nhỏ hơn số chia?

Phiếu học tập số 2

Bài 1. Tính $672 : 21$ .
Bài 2. Tính $1\,248 : 24$ .
Bài 3. Tính $6\,120 : 30$ .
Bài 4. Phép chia $947 : 24$ có thương là ..., số dư là ...
Bài 5. Nếu chia cho $35$ thì số dư nào hợp lệ?

A. $35$
B. $36$
C. $34$
D. $70$
Bài 6. Kiểm tra đúng hay sai: $1\,025 : 25 = 41$ .
Ghi chú: Sau khi làm xong, hãy kiểm tra từng phép chia bằng phép nhân hoặc công thức số bị chia = thương × số chia + số dư.

Hướng dẫn về nhà

Làm lại các bài tập 1, 2, 3 trong Phiếu học tập số 2 và kiểm tra từng kết quả bằng phép nhân.
Giải bài toán: Có $1\,728$ quyển vở chia đều cho $48$ học sinh; mỗi bạn được bao nhiêu quyển? Ghi rõ phép tính và cách kiểm tra.
Giải bài toán: Có $985$ kg gạo, mỗi bao đựng $32$ kg. Đóng được bao nhiêu bao đầy và còn thừa bao nhiêu kg gạo? Viết câu trả lời đầy đủ.
Thực hành ở nhà: Chọn một phép chia có số dư với số chia là số có hai chữ số (do em tự chọn), thực hiện phép chia và kiểm tra bằng công thức số bị chia = thương × số chia + số dư. Ghi lại kết quả vào vở.
Truy cập học liệu NeoEdu (neoedu.vn/learn/4/math/bai-44-chia-cho-so-co-hai-chu-so) để làm lại các bài tập tương tác của bài 44 nếu có thời gian.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.