ToánLớp 4Chủ đề 8. Phép nhân và phép chia

Giáo án Bài 39. Chia cho số có một chữ số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được các lượt thực hiện phép chia cho số có một chữ số: chia, nhân, trừ, hạ chữ số tiếp theo.
Giải thích được vì sao phải viết chữ số 0 vào thương khi số đang chia nhỏ hơn số chia nhưng vẫn còn chữ số để hạ.
Thực hiện được phép chia cho số có một chữ số, thương có nhiều chữ số, có hoặc không có số dư.
Kiểm tra được kết quả phép chia bằng phép thử “thương × số chia + số dư = số bị chia” và nêu được số dư luôn bé hơn số chia.
Vận dụng được phép chia cho số có một chữ số để giải bài toán chia đều trong thực tế.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao phải viết 0 ở thương và vì sao số dư phải bé hơn số chia.
Giao tiếp toán học: đọc, nói đúng các thuật ngữ số bị chia, số chia, thương, số dư khi trình bày bài giải.
Giải quyết vấn đề toán học: chọn đúng phép tính chia cho từng tình huống và kiểm tra lại kết quả bằng phép thử.
Mô hình hoá toán học: chuyển bài toán chia đều gạo và đóng túi bi thành phép chia cho số có một chữ số.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng bảng con, phép thử bằng phép nhân, học liệu số NeoEdu để đối chiếu kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: tự thực hiện từng lượt chia trên bảng con, tự kiểm tra kết quả bằng phép thử và sửa lỗi của mình.
Giao tiếp và hợp tác: trao đổi theo cặp đôi và nhóm 4 để giải thích lí do viết chữ số 0 vào thương; trình bày kết quả trước lớp.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: lựa chọn cách đặt tính, cách kiểm tra phù hợp và vận dụng phép chia để giải quyết tình huống chia gạo, đóng túi bi.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: thực hiện đầy đủ các lượt chia, không bỏ qua chữ số 0 khi hạ xuống.
Trách nhiệm: hợp tác trong nhóm, cùng kiểm tra và góp ý cho kết quả của bạn.
Trung thực: nhận xét đúng kết quả của bản thân khi phép thử không khớp và sửa lại bài làm.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi đề $9\,648 : 4$ và $8\,016 : 4$ , kẻ sẵn ô đặt tính.
Bộ thẻ số 0 đến 9 và thẻ dấu “:”, “×”, “−”, “+” để minh hoạ các lượt chia.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 in đủ cho các nhóm.
Thiết bị trình chiếu kết nối học liệu số NeoEdu: neoedu.vn/learn/4/math/bai-39-chia-cho-so-co-mot-chu-so (phần bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác).
Bảng con và bút dạ cho HS.

2. Học sinh

Vở ghi, bút chì, thước kẻ.
Bảng con, bút dạ và khăn lau bảng.
Bộ thẻ số 0 đến 9 và thẻ Đúng/Sai, thẻ A, B, C, D (nếu có).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đố bạn phép chia nhanh

Mục tiêu

Ôn lại cách chia số có hai chữ số cho số có một chữ số và nhận biết phép chia có dư, để chuẩn bị học chia số có nhiều chữ số.

Nội dung

Trò chơi “Chia nhanh” trên bảng con: GV đọc lần lượt các phép chia $84 : 4$ , $96 : 3$ , $75 : 5$ , $58 : 4$ ; HS viết kết quả và nêu phép chia nào có dư.

Sản phẩm dự kiến

HS tính đúng 4 phép tính; nêu được $58 : 4 = 14$ dư $2$ , ba phép còn lại chia hết.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: viết nhanh kết quả lên bảng con, giơ bảng khi xong. Hỏi: “Phép tính nào có số dư?”
Học sinh
HS lắng nghe, viết kết quả: $84 : 4 = 21$ ; $96 : 3 = 32$ ; $75 : 5 = 15$ ; $58 : 4 = 14$ dư $2$ .
Giáo viên
GV chọn 2 HS giơ bảng con và hỏi: “Vì sao $58 : 4$ có số dư?”
Học sinh
HS trả lời: “Vì $14 \times 4 = 56$ , còn lại $58 - 56 = 2$ , mà $2$ không chia hết cho $4$ nên còn dư.”
Giáo viên
GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta học cách chia số có nhiều chữ số cho số có một chữ số, và học cách viết chữ số $0$ khi cần.”
Học sinh
HS nhắc lại tên bài: “Chia cho số có một chữ số.”

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Chia từ trái sang phải với 9 648 : 4

Mục tiêu

HS nêu và thực hiện được các lượt chia – nhân – trừ – hạ khi chia số có bốn chữ số cho số có một chữ số.

Nội dung

GV hướng dẫn chia $9\,648 : 4$ từ hàng cao nhất đến hàng thấp nhất; HS theo dõi và làm song song trên bảng con. Mỗi lượt gồm chia, nhân, trừ, hạ.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng các lượt chia và thực hiện được $9\,648 : 4 = 2\,412$ (số dư $0$ ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết $9\,648 : 4$ lên bảng và hỏi: “Ta bắt đầu chia từ hàng nào?”
Học sinh
HS trả lời: “Bắt đầu từ hàng nghìn, lấy chữ số $9$ chia cho $4$ .”
Giáo viên
GV làm lượt 1: $9 : 4 = 2$ , viết $2$ vào thương; $2 \times 4 = 8$ ; $9 - 8 = 1$ . Hỏi: “Số dư $1$ có bé hơn số chia $4$ không?” Tiếp tục hạ $6$ được $16$ , hỏi: “ $16 : 4$ bằng mấy?”, rồi hạ $4$ và hạ $8$ .
Học sinh
HS trả lời: “ $1$ bé hơn $4$ .” “ $16 : 4 = 4$ .” HS làm theo trên bảng con: $4 : 4 = 1$ ; $8 : 4 = 2$ . Kết quả $2\,412$ .
Giáo viên
GV yêu cầu các cặp đôi đổi bảng con cho nhau, kiểm tra từng lượt; mời 2 cặp trình bày lượt chia của mình.
Học sinh
HS đối chiếu, nhận xét: “Bạn làm đúng, lượt $16 : 4$ viết $4$ .”
Giáo viên
GV ghi lên bảng khung tóm tắt “Chia – Nhân – Trừ – Hạ” và nhấn mạnh: số dư luôn bé hơn số chia.
Học sinh
HS đọc theo và ghi vào vở: “Mỗi lượt chia – nhân – trừ – hạ; số dư luôn bé hơn số chia.”

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Viết chữ số 0 vào thương

Mục tiêu

Giải thích được vì sao phải viết chữ số 0 vào thương khi số đang chia nhỏ hơn số chia nhưng vẫn còn chữ số để hạ.

Nội dung

Nhóm 4 HS thực hiện phép chia $8\,016 : 4$ theo Phiếu học tập số 1, sau đó thảo luận lí do phải viết hai chữ số $0$ vào thương.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành Phiếu học tập số 1, tính đúng $8\,016 : 4 = 2\,004$ và giải thích được lí do viết chữ số $0$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giao Phiếu học tập số 1 cho nhóm và hỏi: “Lượt đầu $8 : 4$ được mấy? Khi hạ chữ số $0$ thì $0 : 4$ bằng mấy?”
Học sinh
HS trả lời: “ $8 : 4 = 2$ ; $0 : 4 = 0$ .”
Giáo viên
GV đi quan sát các nhóm, gợi ý: “Nếu không viết $0$ vào thương, số $2$ sẽ đứng ở vị trí nào so với hàng nghìn?”
Học sinh
Các nhóm thảo luận và điền phiếu. Trả lời dự kiến: “Nếu không viết $0$ thì thương thành $24$ hoặc $204$ , không đúng giá trị $2\,000$ hay $2\,004$ .”
Giáo viên
GV mời 1 nhóm trình bày; các nhóm khác bổ sung. GV hỏi thêm: “Vì sao lượt hạ chữ số $1$ cũng phải viết $0$ ?”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: “Vì $1 < 4$ nên không chia được, phải viết $0$ để giữ đúng hàng của thương.”
Giáo viên
GV chốt: “Khi số đang chia nhỏ hơn số chia mà vẫn còn chữ số để hạ, ta phải viết $0$ vào thương ở vị trí đó.”
Học sinh
HS ghi vào vở: “ $8\,016 : 4 = 2\,004$ , phải viết hai chữ số $0$ vào thương.”

Hoạt động 2.3: Khám phá · 8 phút

Thử lại phép chia để tự kiểm tra

Mục tiêu

Kiểm tra kết quả phép chia bằng phép thử và nhận biết số dư phải bé hơn số chia.

Nội dung

GV hướng dẫn phép thử “thương × số chia + số dư = số bị chia” với $9\,648 : 4 = 2\,412$ và $9\,007 : 5 = 1\,801$ dư $2$ .

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được công thức thử, kiểm tra đúng cả hai phép chia và nhận biết được số dư $2 < 5$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hỏi: “Làm thế nào để biết kết quả phép chia của mình đúng?”
Học sinh
HS trả lời: “Nhân thương với số chia rồi cộng với số dư, xem có bằng số bị chia không.”
Giáo viên
GV làm mẫu: $2\,412 \times 4 = 9\,648$ . Sau đó yêu cầu HS thử $1\,801 \times 5 + 2$ .
Học sinh
HS tính: $1\,801 \times 5 = 9\,005$ ; $9\,005 + 2 = 9\,007$ , khớp với số bị chia.
Giáo viên
GV đặt câu hỏi: “Nếu phép chia $9\,007 : 5$ có số dư là $6$ thì có được không? Vì sao?”
Học sinh
HS trả lời: “Không được, vì số dư $6$ lớn hơn số chia $5$ , phải chia tiếp.”
Giáo viên
GV nhấn mạnh: phép thử giúp tự kiểm tra; số dư luôn bé hơn số chia.
Học sinh
HS nhắc lại công thức thử và điều kiện của số dư.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 12 phút

Thực hiện phép chia và kiểm tra

Mục tiêu

Thực hiện thành thạo phép chia cho số có một chữ số, viết đủ chữ số 0 ở thương và tự kiểm tra kết quả.

Nội dung

Bài 1: Tính $8\,484 : 4$ . Bài 2: Tính $8\,016 : 4$ . Bài 3: Tính $75\,936 : 3$ . Bài 4: $9\,007 : 5$ được thương là ?, dư là ?. HS làm bảng con các bài 1, 2, 3; làm vở bài 4. Sau đó đối chiếu trên bài tập tương tác của NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 1: $2\,121$ (kiểm tra $2\,121 \times 4 = 8\,484$ ). Bài 2: $2\,004$ (kiểm tra $2\,004 \times 4 = 8\,016$ ). Bài 3: $25\,312$ (kiểm tra $25\,312 \times 3 = 75\,936$ ). Bài 4: thương $1\,801$ , dư $2$ (vì $1\,801 \times 5 = 9\,005$ và $9\,007 - 9\,005 = 2 < 5$ ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu 4 bài tập, yêu cầu làm bài 1, 2, 3 trên bảng con và bài 4 vào vở.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, đặt tính và thực hiện.
Giáo viên
GV quan sát, nhắc HS kiểm tra lượt có số $0$ . Hỏi: “Bài 2 em phải viết mấy chữ số $0$ vào thương? Vì sao?”
Học sinh
HS trả lời: “Hai chữ số $0$ , vì sau chữ số $2$ còn hạ $0$ và $1$ đều không chia được cho $4$ .”
Giáo viên
GV mời 3 HS giơ bảng con trình bày; sau đó chiếu đáp án bài tập tương tác trên NeoEdu để HS tự đối chiếu.
Học sinh
HS đối chiếu, tự sửa lỗi nếu có. Trả lời dự kiến: “Em viết thiếu số $0$ ở bài 2, nay em sửa lại thành $2\,004$ .”
Giáo viên
GV hỏi: “Khi chia số có nhiều chữ số, em làm theo thứ tự nào?”
Học sinh
HS trả lời: “Chia từ trái sang phải, mỗi lượt chia – nhân – trừ – hạ.”

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Đúng hay sai, chọn đáp án đúng

Mục tiêu

Nhận biết điều kiện của số dư và kiểm tra lỗi thường gặp khi bỏ chữ số 0 ở thương.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2: bài 5 chọn đáp án đúng về số dư của phép chia cho $6$ ; bài 6 xác định đúng hay sai phép tính $6\,012 : 3 = 204$ và sửa lại nếu sai.

Sản phẩm dự kiến

Bài 5: đáp án B (số dư $5 < 6$ ). Bài 6: Sai, sửa thành $6\,012 : 3 = 2\,004$ vì $2\,004 \times 3 = 6\,012$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đưa câu hỏi bài 5 lên bảng: số dư của một phép chia cho $6$ có thể là: A. $6$ ; B. $5$ ; C. $7$ ; D. $9$ . Hỏi: “Vì sao không chọn $6$ , $7$ , $9$ ?”
Học sinh
HS suy nghĩ và trả lời: “Vì số dư phải bé hơn số chia $6$ .”
Giáo viên
GV yêu cầu HS giơ thẻ A, B, C, D, sau đó đưa bài 6: $6\,012 : 3 = 204$ . Đúng hay sai?
Học sinh
HS giơ thẻ B; với bài 6, HS giơ thẻ Sai và giải thích: “Thương phải là $2\,004$ , thiếu chữ số $0$ ở giữa.”
Giáo viên
GV mời HS kiểm tra lại bằng phép thử $2\,004 \times 3 = 6\,012$ .
Học sinh
HS thực hiện phép thử và báo kết quả khớp với số bị chia.
Giáo viên
GV chốt lỗi thường gặp: không được bỏ chữ số $0$ ở giữa thương.
Học sinh
HS ghi nhớ và sửa lại bài làm trong vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Chia gạo và đóng túi bi

Mục tiêu

Vận dụng phép chia cho số có một chữ số để giải bài toán thực tế, biết nêu số dư và ý nghĩa của số dư trong tình huống cụ thể.

Nội dung

Bài 7: Chia đều $24\,648$ kg gạo vào $6$ kho. Bài 8: Có $8\,027$ viên bi, xếp mỗi túi $4$ viên. Đóng được bao nhiêu túi đầy, thừa mấy viên?

Sản phẩm dự kiến

Bài 7: $4\,108$ kg mỗi kho. Bài 8: $2\,006$ túi đầy, thừa $3$ viên (vì $2\,006 \times 4 + 3 = 8\,027$ ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống chia gạo và đóng bi, hỏi: “Bài toán cho biết gì, hỏi gì và cần làm phép tính nào?”
Học sinh
HS trả lời: “Chia đều $24\,648$ kg cho $6$ kho nên làm phép chia $24\,648 : 6$ .”
Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm đôi giải bài 7 và bài 8; hỏi nhóm bài 8: “Số viên bi thừa thì xử lí thế nào?”
Học sinh
Nhóm giải: $24\,648 : 6 = 4\,108$ kg. Bài 8: $8\,027 : 4 = 2\,006$ dư $3$ . Trả lời dự kiến: “Thừa $3$ viên không đủ túi nên để riêng.”
Giáo viên
GV mời 1 nhóm trình bày bài giải và yêu cầu nhóm khác kiểm tra bằng phép thử.
Học sinh
HS trình bày, kiểm tra: $4\,108 \times 6 = 24\,648$ ; $2\,006 \times 4 + 3 = 8\,027$ .
Giáo viên
GV chốt: trong bài toán đóng túi, số dư chính là số viên bi còn thừa; GV giao bài tập về nhà.
Học sinh
HS ghi nhớ ý nghĩa của số dư trong thực tế.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Điền vào chỗ trống để thực hiện phép chia $8\,016 : 4$ theo từng lượt.

Lượt 1: Lấy $8$ chia $4$ được ...; viết ... vào thương; $8 - 8 = ...$ .
Lượt 2: Hạ chữ số $0$ được $0$ ; $0 : 4 = ...$ ; viết ... vào thương.
Lượt 3: Hạ chữ số $1$ được $1$ ; $1 < 4$ nên viết ... vào thương.
Lượt 4: Hạ chữ số $6$ được $16$ ; $16 : 4 = ...$ ; viết ... vào thương; số dư là ...
Thương của phép chia là ...
Câu hỏi: Vì sao phải viết chữ số $0$ vào thương ở lượt 2 và lượt 3? Trả lời bằng một câu.
Đáp án tham khảo: Lượt 1: $2$ , dư $0$ . Lượt 2: $0$ ; lượt 3: $0$ ; lượt 4: $4$ , dư $0$ . Thương là $2\,004$ . Lí do: vì $0$ và $1$ đều bé hơn số chia $4$ nên không chia được, phải viết $0$ để giữ đúng hàng của thương.

Phiếu học tập số 2

Bài 5: Số dư của một phép chia cho $6$ có thể là:

A. $6$
B. $5$
C. $7$
D. $9$
Khoanh vào đáp án đúng và giải thích ngắn gọn.
Bài 6: Đúng hay sai? $6\,012 : 3 = 204$ . Nếu sai, hãy sửa lại và thử lại bằng phép nhân.
Đáp án tham khảo: Bài 5: B, vì số dư phải bé hơn số chia $6$ và $5 < 6$ . Bài 6: Sai; $6\,012 : 3 = 2\,004$ , vì $2\,004 \times 3 = 6\,012$ .

Hướng dẫn về nhà

Thực hiện các phép chia: $6\,492 : 3$ và $7\,208 : 4$ ; dùng phép thử bằng phép nhân để kiểm tra từng kết quả.
Tính $9\,015 : 5$ , ghi rõ thương và số dư; giải thích vì sao số dư phải bé hơn số chia.
Giải bài toán: Một cửa hàng có $12\,036$ kg gạo, chia đều vào $6$ kho. Hỏi mỗi kho có bao nhiêu ki-lô-gam gạo? Viết bài giải đầy đủ.
Ôn lại quy tắc viết chữ số 0 vào thương; truy cập học liệu NeoEdu (neoedu.vn/learn/4/math/bai-39-chia-cho-so-co-mot-chu-so) để làm thêm bài tập tương tác.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.