ToánLớp 4Chủ đề 6. Đường thẳng vuông góc. Đường thẳng song song

Giáo án Bài 32. Luyện tập chung

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được hai đường thẳng cắt nhau tạo thành bốn góc vuông là hai đường thẳng vuông góc, và kiểm tra được bằng ê ke.
Vận dụng được cách vẽ đường thẳng đi qua một điểm và vuông góc với đường thẳng cho trước bằng ê ke.
Giải thích được hai đường thẳng không cắt nhau là hai đường thẳng song song; hai đường cùng vuông góc với một đường thứ ba thì song song với nhau.
Vận dụng được cách vẽ đường thẳng đi qua một điểm nằm ngoài đường thẳng cho trước và song song với đường thẳng đó.
Nêu được đặc điểm hình bình hành (hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau) và hình thoi (bốn cạnh bằng nhau); tính được chu vi hình bình hành và hình thoi.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao hai đường thẳng vuông góc hoặc song song, vì sao một hình là hình bình hành hoặc không phải hình bình hành.
Mô hình hoá toán học: HS biểu diễn hình chữ nhật, hình thoi, hình bình hành bằng hình vẽ và công thức chu vi (cạnh cộng cạnh nhân 2, cạnh nhân 4).
Giải quyết vấn đề toán học: HS xác định đúng đường phụ cần vẽ (đường vuông góc, đường song song) để vẽ đường thẳng qua một điểm cho trước.
Giao tiếp toán học: HS dùng đúng các thuật ngữ vuông góc, song song, cạnh đối, hình thoi, hình bình hành khi trình bày và đặt tên đường thẳng.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng thành thạo ê ke và thước thẳng để vẽ, kiểm tra góc vuông và đường song song.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự xem lại kiến thức đã học, tự hoàn thành phiếu học tập và tự kiểm tra kết quả bài làm theo đáp án.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo nhóm 4, trình bày và giải thích lí do chọn đáp án đúng hoặc sai bằng ngôn ngữ toán học.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS lựa chọn cách vẽ và cách kiểm tra phù hợp (ê ke, thước) để giải quyết các bài toán vẽ hình và tính chu vi.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực hoàn thành đầy đủ các bài tập vẽ hình và tính toán trong thời gian quy định.
Trách nhiệm: HS cẩn thận khi dùng ê ke, giữ hình vẽ sạch, ghi đúng tên đường thẳng và dấu góc vuông trong bài làm của mình và của nhóm.
Trung thực: HS tự đối chiếu kết quả với đáp án và nhận xét đúng thực tế bài làm của bản thân, không sao chép bài bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc bảng tương tác ghi sơ đồ hệ thống hoá kiến thức (vuông góc, song song, hình bình hành, hình thoi).
Ê ke lớn, thước thẳng và bút dạ để minh hoạ cách vẽ trên bảng.
Hình vẽ minh hoạ hai đường thẳng vuông góc AB và CD tại O, hai đường cùng vuông góc với đường d, hình bình hành ABCD, hình thoi MNPQ (in hoặc chiếu).
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 in cho mỗi nhóm.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/4/math/bai-32-luyen-tap-chung (dùng hình minh hoạ và bài tập tương tác ở hoạt động Khám phá 2 và Luyện tập 1).

2. Học sinh

Sách Toán 4, vở ghi, bút chì, bút màu.
Ê ke, thước thẳng có chia vạch, compa (nếu cần).
Giấy nháp hoặc giấy kẻ ô vuông để vẽ hình.
Thẻ đúng/sai (hoặc giấy ghi chữ Đ và S) để trả lời nhanh.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ai nhanh mắt tìm đường vuông góc, song song

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức cũ về hai đường thẳng vuông góc và song song; tạo hứng thú vào bài ôn tập.

Nội dung

GV đưa lên bảng vài hình ảnh đồ vật thật (mép bảng, khung cửa sổ, các thanh song song của hàng rào) và hỏi nhanh về quan hệ giữa các đường thẳng. Trò chơi Thẻ đúng/sai: GV đọc nhanh câu khẳng định, HS giơ thẻ Đ hoặc S.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được nhanh một số ví dụ về đường thẳng vuông góc và đường thẳng song song trong thực tế; trả lời đúng ít nhất 3/4 câu hỏi nhanh.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hình ảnh mép bảng, khung cửa sổ, hàng rào và nói: Các em hãy quan sát xem đâu là hai đường thẳng vuông góc, đâu là hai đường thẳng song song. GV đọc 4 câu: (1) Hai đường thẳng cắt nhau tạo góc vuông thì vuông góc. (2) Hai đường thẳng không cắt nhau thì song song. (3) Hai đường thẳng cùng vuông góc với một đường thẳng thì song song. (4) Hai đường thẳng cắt nhau thì luôn song song.
Học sinh
HS quan sát hình, giơ thẻ Đ hoặc S cho từng câu. Dự kiến: câu 1 Đ, câu 2 Đ, câu 3 Đ, câu 4 S.
Giáo viên
GV hỏi: Vì sao câu 4 là sai? Em hãy lấy một ví dụ trong lớp học về hai đường thẳng song song.
Học sinh
HS trả lời: Vì hai đường thẳng cắt nhau thì có điểm chung, không thể song song. Ví dụ: hai cạnh đối diện của mặt bàn hoặc hai mép trên và dưới của bảng.
Giáo viên
GV nhận xét, chốt: Đường thẳng vuông góc tạo bốn góc vuông; đường thẳng song song không cắt nhau. GV dẫn vào bài Luyện tập chung.
Học sinh
HS lắng nghe và nhắc lại: vuông góc là cắt nhau tạo bốn góc vuông; song song là không cắt nhau.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Hệ thống hoá hai đường thẳng vuông góc và song song

Mục tiêu

HS hệ thống hoá kiến thức về hai đường thẳng vuông góc, cách kiểm tra bằng ê ke, cách vẽ đường thẳng qua một điểm vuông góc và song song với đường cho trước.

Nội dung

Hoạt động nhóm 4 với kĩ thuật Khăn trải bàn. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 (bảng hệ thống hoá gồm các mục: Vuông góc, Song song, Vẽ đường vuông góc, Vẽ đường song song). Sau đó nhóm thực hành vẽ trên giấy: đường thẳng a và điểm M nằm ngoài a, vẽ đường b qua M vuông góc a, rồi vẽ đường c qua M song song a.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành đầy đủ; trên giấy nháp nhóm có đường thẳng a, điểm M, đường b qua M vuông góc a (đánh dấu góc vuông) và đường c qua M song song a. Đáp án mẫu: đường c vuông góc b tại M thì c song song a vì a và c cùng vuông góc với b.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và giấy nháp. GV nêu nhiệm vụ: Hoàn thành bảng; sau đó vẽ hình theo yêu cầu. GV hướng dẫn nhanh: đặt đỉnh góc vuông ê ke tại M, một cạnh trùng a, kẻ theo cạnh kia được b.
Học sinh
HS nhận phiếu, chia vai (người đọc, người vẽ, người ghi, người kiểm tra) và đọc yêu cầu.
Giáo viên
GV quan sát các nhóm, gợi ý khi cần: Muốn đường c song song với a thì c cần vuông góc với đường nào? GV yêu cầu nhóm kiểm tra bằng ê ke.
Học sinh
HS thảo luận, vẽ hình và ghi kết quả. Dự kiến: Đường c vuông góc với b tại M thì c song song với a vì a và c cùng vuông góc với b. HS dùng ê ke kiểm tra góc vuông tại giao điểm.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày bảng hệ thống hoá và cách vẽ; các nhóm khác nhận xét. GV hỏi: Vì sao không được xoay ê ke trong lúc trượt?
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: Vì nếu xoay ê ke thì cạnh góc vuông không còn đúng vị trí, đường vẽ sẽ không vuông góc với a.
Giáo viên
GV chốt: Hai đường thẳng cùng vuông góc với một đường thứ ba thì song song với nhau. Khi vẽ đường qua một điểm, cần đặt tên các đường để tránh nhầm đường phụ với đường cần tìm.
Học sinh
HS ghi nhớ và sửa lại phiếu nếu cần.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Hệ thống hoá hình bình hành và hình thoi

Mục tiêu

HS hệ thống hoá đặc điểm hình bình hành và hình thoi; nhận biết được hình thoi là một dạng hình bình hành đặc biệt.

Nội dung

Hoạt động cặp đôi kết hợp trình chiếu hình bình hành ABCD và hình thoi MNPQ trên trang bài học NeoEdu. HS trả lời câu hỏi về cạnh đối và cạnh bằng nhau, sau đó tính chu vi hình thoi có cạnh 9 cm.

Sản phẩm dự kiến

HS ghi được: hình bình hành có hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau (AB song song CD, AD song song BC, AB = CD, AD = BC); hình thoi có bốn cạnh bằng nhau và chu vi = 9 × 4 = 36 cm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hình ABCD và MNPQ từ NeoEdu, hỏi: Trong hình bình hành ABCD, cạnh nào song song với cạnh nào? Cạnh nào bằng cạnh nào? GV yêu cầu HS cặp đôi thảo luận.
Học sinh
HS quan sát, thảo luận cặp đôi và ghi câu trả lời vào vở.
Giáo viên
GV hỏi thêm: Hình thoi MNPQ có đặc điểm gì khác hình bình hành? Chu vi hình thoi cạnh 9 cm là bao nhiêu?
Học sinh
HS trả lời. Dự kiến: Hình thoi có bốn cạnh bằng nhau; chu vi là 9 × 4 = 36 cm.
Giáo viên
GV chốt: Hình bình hành có hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau. Hình thoi có bốn cạnh bằng nhau và là một dạng đặc biệt của hình bình hành. Hình vẽ nghiêng chưa đủ để kết luận đó là hình thoi.
Học sinh
HS ghi nhớ và nhắc lại đặc điểm hai hình.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Đúng hay sai, chọn đáp án đúng

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về vuông góc, song song, hình bình hành, hình thoi để trả lời các câu hỏi trắc nghiệm và đúng, sai, giải thích lí do.

Nội dung

Làm bài tập 1, 2, 4, 6, 7, 9 trong sách (trắc nghiệm và đúng/sai). Bài tập tương tác có thể làm trên NeoEdu. Cặp đôi đối chiếu đáp án và giải thích.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: (1) Hai đường cùng vuông góc với đường d ở hai điểm khác nhau có quan hệ: B. song song. (2) Trong hình chữ nhật PQRS, cạnh song song với PQ: B. RS. (4) Một hình có hai cạnh đối song song thì chắc chắn là hình bình hành: Sai (cần cả hai cặp cạnh đối song song). (6) Góc AOC khi AB vuông góc CD tại O: B. vuông. (7) Đường d vuông góc với cả AB và CD: C. cả AB và CD. (9) Hình vuông có hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau: Đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu lần lượt các câu hỏi 1, 2, 4, 6, 7, 9. GV yêu cầu HS làm cá nhân trong 3 phút, sau đó đổi chéo cặp đôi kiểm tra.
Học sinh
HS làm bài cá nhân và ghi đáp án vào vở; sau đó đổi vở với bạn cùng bàn để đối chiếu.
Giáo viên
GV mời HS giơ thẻ hoặc chọn đáp án trên bảng tương tác. Với câu 4, GV hỏi: Vì sao chỉ một cặp cạnh đối song song chưa đủ để là hình bình hành?
Học sinh
HS chọn đáp án và giải thích. Dự kiến: Vì hình bình hành cần cả hai cặp cạnh đối song song.
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày lí do cho câu 6 và câu 7, các HS khác nhận xét.
Học sinh
HS trình bày: Câu 6: OA nằm trên AB, OC nằm trên CD nên góc AOC là góc vuông. Câu 7: dấu vuông ở cả hai giao điểm cho thấy d vuông góc với AB và CD.
Giáo viên
GV chốt đáp án và nhấn mạnh các quan niệm sai: cắt nhau chưa đủ để kết luận vuông góc; hình vẽ nghiêng chưa đủ để kết luận hình thoi.
Học sinh
HS sửa lỗi sai (nếu có) và ghi chú vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Tính chu vi và vẽ đường vuông góc qua điểm

Mục tiêu

HS tính được chu vi hình bình hành và hình thoi; vẽ được đường thẳng qua một điểm vuông góc với đường thẳng cho trước và kiểm tra bằng ê ke.

Nội dung

Làm bài tập 3, 5, 8 (tính chu vi) và bài tập 10 (vẽ hình). Làm bài tập vẽ theo nhóm đôi, dùng Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: bài 3: 9 × 4 = 36 cm; bài 5: (11 + 6) × 2 = 34 cm; bài 8: cạnh hình thoi 52 : 4 = 13 cm. Bài 10: trên giấy, có đường a xiên, điểm H thuộc a, đường b đi qua H vuông góc a, đánh dấu góc vuông, ghi tên đường. Gợi ý thang điểm: qua H 0,5 điểm; vuông góc kiểm bằng ê ke 1 điểm; tên và dấu 0,5 điểm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu: Tính chu vi bài 3, 5, 8; sau đó vẽ hình bài 10 bằng ê ke và thước. Nhắc HS đặt đỉnh góc vuông ê ke tại H, một cạnh trùng a, kẻ b theo cạnh kia.
Học sinh
HS đọc đề, nhận phiếu và làm việc theo cặp đôi.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, kiểm tra cách đặt ê ke. Gợi ý HS: Chu vi hình bình hành bằng tổng hai cạnh kề nhân 2; chu vi hình thoi bằng cạnh nhân 4.
Học sinh
HS tính: bài 3 là 36 cm; bài 5 là 34 cm; bài 8 là 13 cm cho cạnh hình thoi. Vẽ bài 10 và dùng ê ke kiểm tra góc vuông tại H.
Giáo viên
GV mời 2 cặp đôi trình bày hình vẽ trên bảng, chỉ ra đường vuông góc và góc vuông. GV hỏi: Hướng xiên của đường a có làm thay đổi cách vẽ không?
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: Không thay đổi, vì vẫn đặt ê ke đúng vị trí và kẻ theo cạnh kia.
Giáo viên
GV chốt: Muốn vẽ đường vuông góc qua điểm, cần đặt cạnh ê ke trùng đường đã cho và kẻ theo cạnh kia qua đúng điểm; không xoay ê ke khi trượt.
Học sinh
HS tự chấm và sửa bài theo thang điểm gợi ý.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Tìm hình ảnh vuông góc, song song và hình bình hành trong thực tế

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức đã học để nhận biết và mô tả các hình ảnh vuông góc, song song, hình bình hành và hình thoi trong đời sống.

Nội dung

Trong lớp: GV yêu cầu các nhóm quan sát lớp học, tìm ít nhất 2 cặp đường vuông góc và 2 cặp đường song song, 1 vật có dạng hình bình hành hoặc hình thoi. Về nhà: vẽ một hình bình hành và một hình thoi trong vở, ghi chu vi và đánh dấu các cặp cạnh song song.

Sản phẩm dự kiến

Nhóm có danh sách ít nhất 2 cặp đường vuông góc và 2 cặp đường song song trong lớp học; bài làm về nhà có hình bình hành, hình thoi và phép tính chu vi đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: Quan sát lớp học và tìm các hình ảnh vuông góc, song song, hình bình hành, hình thoi. GV nhắc HS nói rõ đường nào vuông góc với đường nào.
Học sinh
HS quan sát trong lớp và thảo luận nhóm 4 khoảng 4 phút.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi: Vì sao em cho rằng đây là hai đường thẳng vuông góc? Dự kiến HS trả lời: Mép bảng và mép tường tạo góc vuông ở chân tường; hai thanh ngang của khung cửa song song nhau.
Học sinh
HS chỉ vật và giải thích bằng ngôn ngữ toán học.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm báo cáo, các nhóm khác bổ sung. GV giao bài về nhà.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày; HS ghi bài tập về nhà vào vở.
Giáo viên
GV tổng kết: Kiến thức về vuông góc, song song, hình bình hành và hình thoi có nhiều ứng dụng trong đời sống như khung cửa, hàng rào, mặt bàn. GV khen ngợi các nhóm tích cực.
Học sinh
HS lắng nghe và tự đánh giá mức độ hoàn thành bài học.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Hoàn thành bảng hệ thống hoá kiến thức:

Vuông góc: Hai đường thẳng cắt nhau tạo thành ... góc vuông; kiểm tra bằng ...
Song song: Hai đường thẳng ... cắt nhau; hai đường cùng vuông góc với một đường thứ ba thì ... với nhau.
Vẽ đường vuông góc qua điểm M nằm ngoài đường thẳng a: Bước 1: ... Bước 2: ...
Vẽ đường song song với a qua M: Bước 1: kẻ đường b qua M ... a. Bước 2: kẻ đường c qua M ... b. Khi đó c song song a vì ...
Vẽ trên giấy: đường thẳng a, điểm M nằm ngoài a; vẽ đường b qua M vuông góc a, vẽ đường c qua M song song a. Ghi tên các đường và đánh dấu góc vuông.

Phiếu học tập số 2

Bài 1: Tính chu vi hình bình hành có cạnh kề 11 cm và 6 cm.
Bài 2: Hình thoi có chu vi 52 cm. Tính độ dài một cạnh.
Bài 3: Hình thoi có cạnh 9 cm. Tính chu vi.
Bài 4: Vẽ đường thẳng a xiên trên giấy và điểm H thuộc a. Vẽ đường thẳng b đi qua H và vuông góc với a. Kiểm tra bằng ê ke, đánh dấu góc vuông và ghi tên đường thẳng.
Tự đánh giá: Em đã đặt đỉnh góc vuông ê ke đúng tại H chưa? Đường b đã đi qua H chưa? Em đã ghi tên và dấu góc vuông chưa?

Hướng dẫn về nhà

Vẽ trong vở một hình bình hành ABCD và một hình thoi MNPQ; đánh dấu các cặp cạnh đối song song bằng dấu mũi tên hoặc ký hiệu khác nhau.
Tính chu vi hình thoi có cạnh 7 cm và chu vi hình bình hành có hai cạnh kề là 8 cm và 5 cm.
Tìm trong nhà hai cặp đường thẳng vuông góc và hai cặp đường thẳng song song (ví dụ: khung cửa, mặt bàn, bậc cầu thang); ghi lại và mô tả bằng một câu.
Ôn lại cách dùng ê ke để vẽ đường vuông góc và cách vẽ đường thẳng song song qua một điểm để chuẩn bị cho bài học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.