NeoEdu
Giáo án Toán 4
ToánLớp 4Chủ đề 6. Đường thẳng vuông góc. Đường thẳng song song

Giáo án Bài 31. Hình bình hành, hình thoi

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được đặc điểm của hình bình hành: hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau.
  • Nêu được đặc điểm của hình thoi: bốn cạnh bằng nhau; hình thoi cũng có hai cặp cạnh đối song song và là một dạng hình bình hành đặc biệt.
  • Vận dụng được cách tính chu vi hình bình hành (cộng hai cạnh kề rồi nhân 2) và chu vi hình thoi (bằng 4 lần cạnh) để giải bài toán đơn giản.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS dựa vào đặc điểm cạnh (song song, bằng nhau) để giải thích vì sao một hình là hình bình hành hoặc hình thoi.
  • Mô hình hoá toán học: HS mô tả hình bình hành, hình thoi bằng kí hiệu ABCD, MNPQ và cách tính chu vi bằng biểu thức số.
  • Giao tiếp toán học: HS dùng đúng thuật ngữ “cạnh đối”, “song song”, “bằng nhau”, “hình thoi”, “hình bình hành” khi trình bày.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS dùng thước đo độ dài các cạnh, ê ke hoặc các quan hệ song song đã học để kiểm tra hình.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đo, quan sát và kiểm tra đặc điểm hình theo phiếu học tập, chủ động ghi kết quả vào phiếu.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp và nhóm, trình bày lí do khi nhận xét hình là hình bình hành hay hình thoi.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS xử lí tình huống “hình nghiêng có phải hình thoi không”, biết dùng thước để kiểm tra thay vì dựa vào dáng hình.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS đo đủ bốn cạnh của từng hình và ghi đầy đủ kết quả vào phiếu học tập.
  • Trung thực: HS báo cáo đúng kết quả đo, không làm tròn hay ghi theo ý muốn khi kết quả chưa khớp với dự đoán.
  • Trách nhiệm: HS hoàn thành phần việc của nhóm và kiểm tra lẫn nhau trước khi báo cáo.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bảng phụ hoặc slide vẽ hình bình hành ABCD và hình thoi MNPQ (hình minh họa trong SGK), có ghi tên các đỉnh.
  • Thước thẳng, ê ke, bộ que tính để minh họa hình thoi bằng bốn que bằng nhau.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 31. Hình bình hành, hình thoi” (neoedu.vn/learn/4/math/bai-31-hinh-binh-hanh-hinh-thoi) để chiếu bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác khi luyện tập.
  • Thẻ “Đúng” và “Sai” cho trò chơi giơ thẻ.

2. Học sinh

  • Vở ghi, bút chì, bút màu.
  • Thước kẻ có chia vạch cm, ê ke.
  • Bộ que tính hoặc que rời (4 que bằng nhau) cho mỗi nhóm.
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (do GV phát).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Nhận biết hình qua hình vẽ

Mục tiêu

Gợi nhớ các hình đã học (hình chữ nhật, hình vuông) và tạo tình huống để HS nhận ra cần dựa vào đặc điểm cạnh, không dựa vào dáng hình.

Nội dung

GV đưa ra hai hình: một hình chữ nhật và một hình tứ giác vẽ nghiêng có bốn cạnh trông gần bằng nhau. Nhiệm vụ: quan sát và cho biết hình nào là hình chữ nhật, hình nào có thể là hình thoi.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được ý kiến ban đầu và lí do, đồng thời nhận ra cần kiểm tra thêm bằng dụng cụ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV treo hình chữ nhật và hình tứ giác nghiêng lên bảng, hỏi: “Hai hình này khác nhau ở điểm nào? Làm sao để biết chắc một hình là hình thoi?”

    Học sinh

    HS quan sát, phát biểu tự do. Dự kiến: “Hình chữ nhật có bốn góc vuông.” “Hình nghiêng nhìn giống hình thoi nhưng chưa chắc.”

  2. Giáo viên

    GV ghi ý kiến của HS lên bảng và dẫn dắt: “Chúng ta cần đo độ dài các cạnh để kiểm tra. Hôm nay ta tìm hiểu hình bình hành và hình thoi.”

    Học sinh

    HS ghi tên bài vào vở. Dự kiến: “Phải đo cả bốn cạnh xem có bằng nhau không.”

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Hình bình hành: hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau

Mục tiêu

HS phát hiện đặc điểm hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau của hình bình hành qua đo đạc và quan sát.

Nội dung

Làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1: đo độ dài các cạnh AB, BC, CD, DA của hình bình hành ABCD bằng thước; kiểm tra xem AB và CD có song song không, AD và BC có song song không (dùng ê ke hoặc đối chiếu hai đường thẳng). Ghi kết quả và rút ra nhận xét.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ; HS nêu được: hình bình hành ABCD có AB song song với CD, AD song song với BC, AB = CD, AD = BC.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu hình bình hành ABCD và phát Phiếu học tập số 1. Hướng dẫn: “Đo từng cạnh, ghi kết quả vào bảng; dùng ê ke kiểm tra hai đoạn thẳng có song song không.” Hỏi: “Các cặp cạnh nào đối diện nhau? Chúng có đặc điểm gì?”

    Học sinh

    HS nhận phiếu, mỗi cặp phân công một bạn đo, một bạn ghi. Dự kiến: “Cạnh AB đối diện với cạnh CD; cạnh AD đối diện với cạnh BC.”

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, nhắc HS đặt thước đúng vạch 0, đo đúng đến mm hoặc làm tròn đến cm theo hướng dẫn, và kiểm tra cách dùng ê ke đúng cách.

    Học sinh

    HS đo, ghi kết quả và thảo luận. Dự kiến: “AB dài bằng CD, AD dài bằng BC.” “AB và CD không cắt nhau khi kéo dài nên song song.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp báo cáo kết quả đo và nhận xét; yêu cầu các nhóm khác nhận xét hoặc bổ sung.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày: “Hình bình hành có hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau.” Các cặp khác đối chiếu kết quả của mình.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Hình bình hành có hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau. Chu vi hình bình hành bằng tổng hai cạnh kề nhân 2.” Ghi bảng và hướng dẫn HS ghi vào vở.

    Học sinh

    HS ghi kết luận vào vở và nhắc lại. Dự kiến: “Chu vi bằng (cạnh 1 + cạnh 2) × 2.”

Hoạt động 2.2: Khám phá · 8 phút

Hình thoi: bốn cạnh bằng nhau

Mục tiêu

HS nhận biết hình thoi có bốn cạnh bằng nhau và vẫn có hai cặp cạnh đối song song, từ đó hiểu hình thoi là một dạng hình bình hành đặc biệt.

Nội dung

Làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 2: dùng bốn que bằng nhau ghép thành hình thoi MNPQ, đo bốn cạnh bằng thước để kiểm tra; xác định hai cặp cạnh đối song song; so sánh với hình bình hành đã học. Trả lời: hình thoi có phải là hình bình hành không? Vì sao?

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 được hoàn thành; HS nêu được: hình thoi MNPQ có bốn cạnh bằng nhau, có hai cặp cạnh đối song song, là một dạng hình bình hành đặc biệt.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 và bộ que tính; nêu nhiệm vụ: “Ghép hình thoi bằng bốn que bằng nhau, đo bốn cạnh, xét hai cặp cạnh đối song song.” Hỏi: “Hình thoi có bốn cạnh như thế nào?”

    Học sinh

    Nhóm nhận đồ dùng, phân công người ghép, người đo, người ghi. Dự kiến: “Hình thoi có bốn cạnh bằng nhau.”

  2. Giáo viên

    GV theo dõi các nhóm; nhấn mạnh: “Hình nghiêng chưa đủ để kết luận là hình thoi, phải đo đủ bốn cạnh.” Gợi ý nhóm kiểm tra hai cặp cạnh đối song song.

    Học sinh

    HS ghép, đo và thảo luận. Dự kiến: “Cả bốn cạnh đều dài bằng nhau nên đây là hình thoi.” “Hai cặp cạnh đối nhau song song nên hình thoi cũng là hình bình hành.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày. Yêu cầu nhóm giải thích vì sao hình thoi là hình bình hành đặc biệt.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày: “Hình thoi có bốn cạnh bằng nhau, có hai cặp cạnh đối song song, nên là hình bình hành.” Các nhóm khác nhận xét.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Hình thoi có bốn cạnh bằng nhau và có hai cặp cạnh đối song song. Chu vi hình thoi bằng 4 lần cạnh. Hình vuông có bốn cạnh bằng nhau nên cũng là hình thoi.” Nhắc lại: “Không được kết luận hình thoi chỉ vì hình trông nghiêng.”

    Học sinh

    HS ghi kết luận vào vở. Dự kiến: “Chu vi hình thoi = cạnh × 4.”

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Luyện tập nhận biết và tính chu vi

Mục tiêu

Củng cố nhận biết hình bình hành, hình thoi và vận dụng cách tính chu vi qua các câu hỏi trắc nghiệm, đúng sai và bài tính đơn giản.

Nội dung

Trò chơi “Đúng – Sai, giơ thẻ”: GV đọc lần lượt các câu hỏi và tình huống; HS giơ thẻ “Đúng” hoặc “Sai”, sau đó làm bài tính chu vi. Bài tập 7 làm theo nhóm đôi dùng Phiếu học tập số 1 hoặc vở.

Sản phẩm dự kiến

HS trả lời đúng các câu sau. Đề và đáp án:

  • Câu 1: Đặc điểm đúng của mọi hình thoi là: A. chỉ một cặp cạnh song song; B. bốn cạnh bằng nhau; C. bốn góc đều nhọn. Đáp án: B (hình thoi có bốn cạnh bằng nhau).
  • Câu 2: Hình bình hành có mấy cặp cạnh đối song song? A. 0; B. 1; C. 2; D. 4. Đáp án: C.
  • Câu 3: Hình bình hành nào cũng có bốn cạnh bằng nhau. Đáp án: Sai (chỉ các cạnh đối bằng nhau; bốn cạnh bằng nhau là hình thoi).
  • Câu 4: Một hình thoi có cạnh 7 cm. Chu vi bao nhiêu cm? Đáp án: 28 cm (7 × 4 = 28).
  • Câu 5: Hình bình hành có hai cạnh kề 8 cm và 5 cm. Chu vi bao nhiêu cm? Đáp án: 26 cm ((8 + 5) × 2 = 26).
  • Câu 6: a) Hình vuông có thể xem là hình thoi: Đúng. b) Hình thoi có hai cặp cạnh đối song song: Đúng. c) Hình thoi luôn có bốn góc vuông: Sai (hình thoi không nhất thiết có góc vuông).
  • Câu 7: Với hình ABCD, ghi hai cặp cạnh bằng nhau (AB = CD, AD = BC) và hai cặp cạnh song song (AB song song với CD, AD song song với BC).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phổ biến luật chơi: “Cô đọc câu, các em giơ thẻ Đúng hoặc Sai. Với câu tính toán, các em làm nhanh vào bảng con.” Chiếu học liệu số NeoEdu để minh họa bài tập tương tác nếu có thời gian.

    Học sinh

    HS chuẩn bị thẻ Đúng/Sai và bảng con.

  2. Giáo viên

    GV đọc lần lượt câu 1 đến câu 6; với câu 4 và 5, yêu cầu HS viết biểu thức trên bảng con. Câu 7 giao nhóm đôi làm nhanh.

    Học sinh

    HS giơ thẻ và làm bài. Dự kiến: câu 4 “7 × 4 = 28”; câu 5 “(8 + 5) × 2 = 26”. Câu 3 có HS giơ nhầm thẻ Đúng, GV hỏi lại: “Hình thoi có bốn cạnh bằng nhau. Hình bình hành có bắt buộc như vậy không?”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS giải thích câu 3 và câu 6c, yêu cầu HS khác nhận xét.

    Học sinh

    HS giải thích. Dự kiến: “Hình bình hành chỉ có các cạnh đối bằng nhau, không nhất thiết cả bốn cạnh.” “Hình thoi không nhất thiết có góc vuông, chỉ hình vuông mới có bốn góc vuông.”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét, chốt đáp án và nhấn mạnh: “Hình bình hành có hai cặp cạnh đối bằng nhau; hình thoi có bốn cạnh bằng nhau.”

    Học sinh

    HS sửa lỗi sai trong vở (nếu có).

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 4 phút

Kiểm tra hình trong thực tế

Mục tiêu

Vận dụng đặc điểm hình bình hành và hình thoi để nhận biết hình trong đời sống và tránh kết luận chỉ dựa vào dáng hình.

Nội dung

GV nêu tình huống: “Bạn nhìn một tứ giác vẽ nghiêng và gọi đó là hình thoi. Cần kiểm tra thêm điều gì?” HS trả lời bằng cách nêu cách kiểm tra cụ thể; sau đó về nhà tìm 2 đồ vật có dạng hình bình hành hoặc hình thoi (ví dụ mặt bàn, khung ảnh, hàng rào ô trám) và kiểm tra bằng thước.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: cần dùng thước đo đủ bốn cạnh để kiểm tra bốn cạnh bằng nhau; cần kiểm tra hai cặp cạnh đối song song; không thể kết luận chỉ nhìn hình nghiêng. Gợi ý trả lời: Nêu bốn cạnh bằng nhau (1); dụng cụ và không dựa hình dáng (1).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu tình huống trên và hỏi: “Muốn khẳng định đây là hình thoi, cần đo những gì?”

    Học sinh

    HS suy nghĩ và trả lời. Dự kiến: “Đo cả bốn cạnh bằng thước xem có bằng nhau không.”

  2. Giáo viên

    GV chốt: “Muốn kết luận một tứ giác là hình thoi, cần bốn cạnh bằng nhau và dùng dụng cụ để kiểm tra, không chỉ nhìn dáng nghiêng. Về nhà các em tìm hình thực tế để kiểm tra.”

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Bài 1: Đo độ dài các cạnh của hình bình hành ABCD và điền vào bảng:

  • Cạnh AB: ... cm
  • Cạnh BC: ... cm
  • Cạnh CD: ... cm
  • Cạnh DA: ... cm

Bài 2: Dùng ê ke hoặc đối chiếu để trả lời:

  • AB và CD có song song với nhau không? ...
  • AD và BC có song song với nhau không? ...

Bài 3: Hoàn thành kết luận:

  • Hình bình hành có ... cặp cạnh đối song song.
  • Hai cạnh đối nhau của hình bình hành thì ... (bằng nhau / không bằng nhau).

Bài 4 (làm nhanh): Với hình ABCD, ghi hai cặp cạnh bằng nhau và hai cặp cạnh song song.

Phiếu học tập số 2

Nhiệm vụ: Ghép hình thoi MNPQ bằng bốn que tính bằng nhau, sau đó đo và trả lời.

  • Độ dài bốn cạnh MN, NP, PQ, QM: ... cm, ... cm, ... cm, ... cm.
  • Bốn cạnh của hình thoi có bằng nhau không? ...
  • Hai cặp cạnh đối nhau của hình thoi có song song không? ...
  • Hình thoi có phải là hình bình hành không? Vì sao? ...
  • Chu vi hình thoi có cạnh 7 cm là: ... cm.

Ghi chú: Hình nghiêng chưa đủ để kết luận là hình thoi; cần đo đủ bốn cạnh.

Hướng dẫn về nhà

  • Tìm 2 đồ vật trong nhà có dạng hình bình hành hoặc hình thoi; dùng thước đo các cạnh và ghi kết quả vào vở.
  • Hoàn thành bài tập về nhà: tính chu vi một hình thoi có cạnh 9 cm và một hình bình hành có hai cạnh kề 6 cm và 4 cm. Ghi lại cách làm vào vở.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.