ToánLớp 4Chủ đề 6. Đường thẳng vuông góc. Đường thẳng song song

Giáo án Bài 30. Thực hành và trải nghiệm vẽ hai đường thẳng song song

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách vẽ đường thẳng $b$ đi qua điểm $M$ nằm ngoài đường thẳng $a$ và song song với $a$ bằng ê ke và thước thẳng.
Giải thích được vì sao hai đường thẳng cùng vuông góc với một đường thẳng thứ ba thì song song với nhau.
Vận dụng được cách vẽ hai đường thẳng song song để vẽ hình chữ nhật $ABCD$ và chỉ ra hai cặp cạnh song song.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích được vì sao hai đường $b$ và $a$ cùng vuông góc với $c$ thì $a \parallel b$ .
Giải quyết vấn đề toán học: xác định đúng đường phụ $c$ vuông góc với $a$ rồi vẽ đường $b$ qua $M$ vuông góc với $c$ .
Giao tiếp toán học: đặt tên các đường thẳng và điểm, đọc đúng kí hiệu $a \parallel b$ , $a \perp c$ khi nêu kết quả.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: phối hợp thước thẳng và ê ke, giữ thước cố định khi trượt ê ke không xoay.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự thực hiện các bước vẽ theo phiếu hướng dẫn, tự kiểm tra bằng cách đo góc vuông và điều chỉnh khi hình vẽ chưa đúng.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp, trao đổi cách vẽ, đọc và viết đúng tên đường thẳng, kí hiệu song song và vuông góc khi trình bày.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn được đường phụ hợp lí, nhận ra lỗi khi trượt ê ke bị xoay và tìm cách sửa để hình vẽ đúng.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS kiên trì vẽ lại hình khi kết quả kiểm tra chưa đạt, giữ hình vẽ sạch và rõ.
Trách nhiệm: HS hoàn thành đúng phần việc của nhóm và kiểm tra lại sản phẩm của bạn trước khi nộp.
Trung thực: HS đo góc bằng ê ke thật, nêu đúng kết quả kiểm tra của mình, không ghi đáp án khi chưa kiểm chứng.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Thước thẳng và ê ke lớn dùng trên bảng, bảng phụ vẽ sẵn đường thẳng $a$ và điểm $M$ nằm ngoài $a$ .
Phiếu học tập số 1 (in cho từng cặp), bảng phụ ghi các bước vẽ và thẻ đáp án A, B, C.
Máy chiếu hoặc màn hình kết nối học liệu số NeoEdu: trang bài học Bài 30 (neoedu.vn/learn/4/math/bai-30-thuc-hanh-va-trai-nghiem-ve-hai-duong-thang-song-song), dùng phần mô phỏng vẽ ê ke và bài tập tương tác.

2. Học sinh

Bộ ê ke, thước thẳng, bút chì, tẩy, bút màu.
Giấy kẻ ô vuông hoặc giấy trắng, bảng con và bút dạ.
Phiếu học tập số 1.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Ôn lại hai đường thẳng vuông góc và song song

Mục tiêu

Huy động kiến thức cũ về góc vuông, hai đường thẳng vuông góc và hai đường thẳng song song để chuẩn bị vẽ đường song song.

Nội dung

Trò chơi Ai nhanh mắt: GV treo hình ảnh các cặp đường thẳng (cạnh bàn, vạch kẻ trên sân, thanh ngang và thanh đứng của khung cửa), HS giơ bảng con ghi VUÔNG GÓC hoặc SONG SONG hoặc KHÔNG CẢ HAI.

Sản phẩm dự kiến

HS nhận biết đúng quan hệ giữa hai đường thẳng trong các hình ảnh và nêu được số đo góc vuông là $90^\circ$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: mỗi hình ảnh hiện trên màn hình, HS giơ bảng con ghi nhanh quan hệ của hai đường thẳng được đánh dấu.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút dạ.
Giáo viên
GV chiếu lần lượt 4 hình ảnh và hỏi: Hai vạch này có vuông góc hay song song? Vì sao em biết?
Học sinh
HS giơ bảng con. Trả lời dự kiến: Thanh ngang và thanh đứng của khung cửa vuông góc vì tạo thành góc vuông. Hai vạch kẻ trên sân song song vì không bao giờ gặp nhau.
Giáo viên
GV hỏi: Góc vuông có số đo bao nhiêu độ? Dùng dụng cụ nào để kiểm tra góc vuông?
Học sinh
HS trả lời: Góc vuông có số đo $90^\circ$ , dùng ê ke để kiểm tra.
Giáo viên
GV chốt: hai đường thẳng vuông góc khi tạo góc $90^\circ$ , hai đường thẳng song song khi không bao giờ gặp nhau. Giới thiệu bài học: vẽ đường thẳng đi qua một điểm và song song với đường thẳng cho trước.
Học sinh
HS nhắc lại hai khái niệm và ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2: Khám phá · 10 phút

Vẽ đường thẳng qua điểm M song song với đường thẳng a

Mục tiêu

HS hình thành cách vẽ đường thẳng $b$ đi qua điểm $M$ nằm ngoài đường thẳng $a$ và song song với $a$ , qua hai lần dùng ê ke vuông góc.

Nội dung

Cho đường thẳng $a$ và điểm $M$ nằm ngoài $a$ . HS làm theo cặp, thực hiện Phiếu học tập số 1: bước 1 kẻ đường phụ $c$ đi qua $M$ và vuông góc với $a$ ; bước 2 kẻ đường $b$ đi qua $M$ và vuông góc với $c$ ; bước 3 giải thích vì sao $b$ song song với $a$ . Đặt tên $c$ là đường phụ để tránh nhầm với đường cần tìm $b$ .

Sản phẩm dự kiến

Hình vẽ có đường thẳng $a$ , điểm $M$ , đường phụ $c$ vuông góc với $a$ tại điểm qua $M$ , đường $b$ qua $M$ vuông góc với $c$ , đánh dấu hai góc vuông và kết luận $a \parallel b$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV vẽ trên bảng đường thẳng $a$ và điểm $M$ nằm ngoài $a$ , hỏi: Muốn vẽ đường $b$ qua $M$ song song với $a$ , em sẽ vẽ trước đường nào? GV phát Phiếu học tập số 1 và yêu cầu cặp đôi thực hiện.
Học sinh
HS quan sát, suy nghĩ và trả lời dự kiến: Em sẽ vẽ một đường vuông góc với $a$ đi qua $M$ trước.
Giáo viên
GV hướng dẫn trên bảng: đặt ê ke sao cho một cạnh góc vuông trùng $a$ , trượt ê ke đến $M$ rồi kẻ đường $c$ . Sau đó đặt ê ke với cạnh góc vuông trùng $c$ , kẻ đường $b$ đi qua $M$ . GV nhắc giữ thước làm chuẩn và trượt ê ke không xoay. HS thực hành trên giấy.
Học sinh
HS quan sát, thực hành vẽ theo cặp. Trả lời dự kiến khi GV hỏi: Vì sao phải trượt ê ke mà không xoay? Vì xoay ê ke làm đường vẽ bị nghiêng, không còn song song với $a$ .
Giáo viên
GV mời 2 cặp lên trình bày hình vẽ, yêu cầu đọc to: Đường nào là đường phụ, đường nào là đường cần tìm? Hai đường $a$ và $b$ cùng vuông góc với đường nào?
Học sinh
HS trình bày. Trả lời dự kiến: Đường $c$ là đường phụ, đường $b$ là đường cần tìm. Hai đường $a$ và $b$ cùng vuông góc với $c$ nên $a \parallel b$ .
Giáo viên
GV chốt các bước: kẻ $c$ qua $M$ vuông góc với $a$ ; kẻ $b$ qua $M$ vuông góc với $c$ ; kết luận $a \parallel b$ . GV nhấn mạnh: đường $b$ phải đi qua $M$ .
Học sinh
HS ghi các bước vào Phiếu học tập số 1 và nhắc lại kết luận.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 7 phút

Trắc nghiệm nhanh về cách vẽ

Mục tiêu

Củng cố điều kiện vẽ đường song song qua điểm và nhận biết đường phụ với đường cần tìm.

Nội dung

Bài 1, 3, 4, 5 trong sách. HS giơ thẻ A, B, C hoặc ghi Đúng, Sai, hoặc ghi số đo khi GV đọc từng câu hỏi.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 1: C (b vuông góc c tại M, hai đường a, b cùng vuông góc c nên song song). Bài 3: Sai (c vuông góc a, đường b mới song song với a). Bài 4: A (a song song b). Bài 5: $90^\circ$ (cả hai lần đều kiểm tra góc vuông).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc đề bài 1: Cần vẽ $b$ qua $M$ song song với $a$ . Sau khi kẻ $c$ qua $M$ vuông góc với $a$ , tiếp theo kẻ: A. $b$ trùng $c$ ; B. $b$ cắt $a$ tùy ý; C. $b$ vuông góc với $c$ tại $M$ . HS giơ thẻ đáp án.
Học sinh
HS đọc đề, chọn đáp án và giơ thẻ.
Giáo viên
GV đọc tiếp câu 3 và câu 4, yêu cầu HS giơ bảng con Đúng hoặc Sai, chọn A, B, C. Với câu 5, GV hỏi số đo góc dùng để kiểm tra ở hai lần kẻ.
Học sinh
HS giơ thẻ và bảng con. Trả lời dự kiến: Câu 3 là Sai vì đường $c$ vuông góc với $a$ , đường $b$ mới song song với $a$ . Câu 4 là A. Câu 5 là $90^\circ$ .
Giáo viên
GV hỏi một HS: Vì sao đường $c$ không phải là đường cần tìm?
Học sinh
HS trả lời: Vì đường $c$ vuông góc với $a$ , không song song với $a$ ; đường cần tìm là $b$ .
Giáo viên
GV chốt đáp án và nhắc: đường phụ dùng để trung gian, đường cần tìm luôn phải đi qua điểm đã cho.
Học sinh
HS sửa lỗi nếu sai và ghi đáp án vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Thực hành vẽ và kiểm tra hình

Mục tiêu

HS sắp xếp đúng các bước vẽ, vẽ thành thạo đường song song qua điểm và giải thích lỗi khi ê ke bị xoay.

Nội dung

Bài 2, 6, 8 trong sách. HS làm theo cặp: sắp xếp các bước, vẽ hình rồi kiểm tra bằng hai lần đo góc vuông, trả lời vì sao cần kẻ lại khi ê ke xoay. Có thể dùng bài tập tương tác trên trang bài học NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Sản phẩm dự kiến

Bài 2: thứ tự đúng là kẻ $c$ qua $M$ vuông góc với $a$ , kẻ $b$ qua $M$ vuông góc với $c$ , kiểm tra và kết luận $b \parallel a$ . Bài 6: hình vẽ có $c$ vuông góc $a$ , $b$ vuông góc $c$ tại $M$ , hai góc vuông được đánh dấu và ghi $a \parallel b$ . Bài 8: khi ê ke xoay, đường mới lệch hướng so với đường ban đầu nên có thể không song song; cần giữ thước cố định, trượt ê ke không xoay rồi kẻ lại.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát các thẻ bước vẽ đã xáo trộn (bài 2), yêu cầu cặp đôi sắp xếp và vẽ hình theo bài 6 trên Phiếu học tập số 1.
Học sinh
HS nhận thẻ, thảo luận và sắp xếp thứ tự các bước.
Giáo viên
GV đi quan sát, hỗ trợ cặp còn lúng túng; hỏi: Làm sao biết đường $b$ đã song song với $a$ ? Trên trang NeoEdu, GV cho HS kiểm tra lại bằng phần bài tập tương tác.
Học sinh
HS vẽ, đo hai góc vuông và trả lời dự kiến: Em đo hai góc tại $M$ đều bằng $90^\circ$ nên $b$ song song với $a$ . Em kiểm tra bằng khoảng cách đều giữa hai đường.
Giáo viên
GV nêu tình huống: Khi trượt ê ke, bạn làm ê ke bị xoay. Vì sao phải kẻ lại? Mời một cặp trình bày.
Học sinh
HS trả lời: Xoay ê ke làm đường mới đổi hướng, không còn vuông góc đúng với $c$ , nên có thể không song song với $a$ . Phải giữ thước cố định và trượt ê ke không xoay rồi kẻ lại.
Giáo viên
GV chốt: sắp xếp đúng thứ tự, giữ thước khi trượt ê ke và kiểm tra bằng hai lần đo góc vuông. Nhận xét cặp làm tốt.
Học sinh
HS sửa hình vẽ của mình nếu chưa đúng và tự đánh giá kết quả.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 6 phút

Vẽ hình chữ nhật và tìm cạnh song song

Mục tiêu

Vận dụng cách vẽ đường vuông góc và song song để vẽ hình chữ nhật và chỉ ra các cặp cạnh song song trong thực tế.

Nội dung

Bài 7 trong sách: vẽ hình chữ nhật $ABCD$ bằng thước và ê ke. Vẽ $AB$ , kẻ các đường vuông góc với $AB$ tại $A$ và $B$ , lấy $D$ và $C$ cùng độ dài trên hai đường đó rồi nối $DC$ . Chỉ ra hai cặp cạnh song song. Liên hệ: tìm các cặp cạnh song song trên bảng lớp, mép bàn, khung cửa sổ.

Sản phẩm dự kiến

Hình chữ nhật $ABCD$ có bốn góc vuông; hai cặp cạnh song song là $AB \parallel CD$ và $AD \parallel BC$ . HS nêu được ít nhất hai vật thật có cặp cạnh song song.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: vẽ hình chữ nhật $ABCD$ theo hướng dẫn bài 7, sau đó chỉ ra các cặp cạnh song song và tìm vật thật trong lớp có cạnh song song.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, lấy thước và ê ke, vẽ đoạn $AB$ trên giấy.
Giáo viên
GV quan sát, nhắc HS dùng ê ke kẻ hai đường vuông góc với $AB$ tại $A$ và $B$ , đo đoạn bằng nhau để có $AD$ và $BC$ đúng độ dài.
Học sinh
HS vẽ hình chữ nhật và chỉ các cạnh. Trả lời dự kiến: $AB$ song song với $CD$ vì cùng vuông góc với $AD$ ; $AD$ song song với $BC$ vì cùng vuông góc với $AB$ .
Giáo viên
GV hỏi: Vì sao $AB$ song song với $CD$ ? Hãy kể một vật thật có cặp cạnh song song.
Học sinh
HS trả lời: Vì $AB$ và $CD$ cùng vuông góc với $AD$ nên song song. Ví dụ: mép trên và mép dưới của bảng lớp, hai thanh ray của đường sắt.
Giáo viên
GV chốt: hình chữ nhật có hai cặp cạnh đối diện song song, các góc đều là góc vuông. Khen ngợi HS vẽ chính xác.
Học sinh
HS ghi kết quả vào vở và nhận nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Câu 1. Vẽ đường thẳng $a$ và điểm $M$ nằm ngoài $a$ .
Câu 2. Điền các bước vẽ đường thẳng $b$ đi qua $M$ và song song với $a$ :

Bước 1: Kẻ đường phụ $c$ đi qua $M$ và ............................ với $a$ .
Bước 2: Kẻ đường $b$ đi qua $M$ và ............................ với $c$ .
Bước 3: Kết luận: $a$ ............................ $b$ vì cùng vuông góc với $c$ .
Câu 3. Khi trượt ê ke, giữ thước làm chuẩn, không xoay ê ke. Kiểm tra bằng cách:
Đo góc tại giao điểm thứ nhất: ............................
Đo góc tại giao điểm thứ hai: ............................
Câu 4 (bài 2). Sắp xếp thứ tự đúng (ghi số 1, 2, 3):
Kiểm tra và kết luận $b \parallel a$ .
Kẻ $b$ qua $M$ vuông góc với $c$ .
Kẻ $c$ qua $M$ vuông góc với $a$ .
Câu 5. Đặt tên $c$ là đường phụ, $b$ là đường cần tìm. Vì sao phải đặt tên như vậy?
............................

Hướng dẫn về nhà

Vẽ lại hình đường thẳng $b$ đi qua điểm $M$ nằm ngoài đường thẳng $a$ và song song với $a$ theo đúng các bước đã học, đánh dấu hai góc vuông và ghi kết luận $a \parallel b$ .
Tìm trong nhà ít nhất hai đồ vật có cặp cạnh song song (ví dụ mép bàn, khung tranh), vẽ lại hình minh họa và ghi tên các cặp cạnh song song.
Kiểm tra lại hình vẽ của mình bằng hai lần đo góc vuông, nếu chưa đúng thì vẽ lại vào vở bài tập.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.