ToánLớp 4Chủ đề 6. Đường thẳng vuông góc. Đường thẳng song song

Giáo án Bài 29. Hai đường thẳng song song

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được hai đường thẳng song song là hai đường thẳng không cắt nhau dù kéo dài mãi.
Nhận biết được hai cạnh đối diện của hình chữ nhật nằm trên hai đường thẳng song song.
Giải thích được vì sao hai đường thẳng cùng vuông góc với một đường thẳng thứ ba thì song song với nhau.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao hai đoạn chưa chạm nhau chưa chắc đã song song, và vì sao hai đường cùng vuông góc với một đường thì song song.
Mô hình hoá toán học: nhận ra hai mép đối diện của mặt bảng, cặp cạnh đối của hình chữ nhật là hình ảnh của hai đường thẳng song song.
Giao tiếp toán học: dùng đúng kí hiệu $AB \parallel CD$ , $AB \perp d$ và các thuật ngữ 'song song', 'vuông góc', 'cắt nhau'.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: dùng ê ke và thước thẳng để vẽ, kiểm tra hai đường thẳng vuông góc và song song.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: tự quan sát hình, dùng ê ke để kiểm tra và tự sửa câu trả lời của mình.
Giao tiếp và hợp tác: trao đổi theo cặp để nêu lí do hai đường thẳng song song, diễn đạt bằng câu đầy đủ.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: vẽ thêm đường phụ để kiểm tra quan hệ song song trong tình huống mới.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và bài luyện tập trong thời gian quy định.
Trung thực: ghi đúng kết quả kiểm tra bằng ê ke, không ghi đáp án theo cảm tính.
Trách nhiệm: trong nhóm, mỗi thành viên phụ trách một phần việc và báo cáo đầy đủ phần của mình.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Ê ke, thước thẳng, phấn màu hoặc bút dạ để vẽ hình trên bảng.
Hình chữ nhật ABCD và hình vẽ hai đường ray tàu hoặc mép bảng (tranh hoặc hình trên bảng phụ).
Bảng phụ ghi bài tập đúng/sai và phiếu học tập số 1 (in cho mỗi nhóm).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại https://neoedu.vn/learn/4/math/bai-29-hai-duong-thang-song-song (dùng ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

Ê ke, thước thẳng, bút chì, bút màu, tẩy.
Giấy nháp hoặc vở bài tập Toán 4.
Phiếu học tập số 1 (làm theo nhóm đôi).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Đường ray không gặp nhau

Mục tiêu

Gợi nhớ kiến thức về đường thẳng vuông góc và tạo tình huống để HS nhận ra hai đường thẳng có thể không bao giờ gặp nhau.

Nội dung

GV đưa hình hai đường ray tàu hoả song song hoặc hai mép bảng đối diện. GV đặt câu hỏi: 'Hai đường ray này có bao giờ gặp nhau không? Vì sao em nghĩ như vậy?'

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được nhận xét ban đầu: hai đường ray không gặp nhau dù đi mãi, nằm cách đều nhau.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo hình hai đường ray tàu (hoặc hình hai mép bảng) lên bảng và nêu câu hỏi khởi động.
Học sinh
HS quan sát hình, suy nghĩ cá nhân khoảng 30 giây.
Giáo viên
GV gọi 2 đến 3 HS trả lời và hỏi thêm: 'Nếu kéo dài hai đường ray mãi thì sao?'
Học sinh
HS trả lời dự kiến: 'Không gặp nhau vì hai đường ray luôn cách nhau.' Khi được hỏi thêm: 'Chúng luôn song song với nhau, không bao giờ cắt nhau.'
Giáo viên
GV chốt: hai đường không cắt nhau dù kéo dài mãi là hai đường thẳng song song. GV giới thiệu bài mới 'Hai đường thẳng song song'.
Học sinh
HS nhắc lại tên bài và mục tiêu tiết học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 9 phút

Nhận biết hai đường thẳng song song

Mục tiêu

HS hình thành khái niệm hai đường thẳng song song (không cắt nhau) và nhận biết cặp cạnh đối song song của hình chữ nhật.

Nội dung

Quan sát hình chữ nhật ABCD trên bảng. Thảo luận cặp đôi: (1) Kể tên các cặp cạnh đối diện của hình chữ nhật. (2) Kéo dài hai cạnh AB và CD mãi về hai phía, hai đường thẳng này có gặp nhau không? (3) Vậy $AB \parallel CD$ khi nào?

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: hình chữ nhật ABCD có hai cặp cạnh đối diện; AB và CD là hai đường thẳng song song vì không cắt nhau dù kéo dài mãi. Viết được kí hiệu $AB \parallel CD$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV vẽ hình chữ nhật ABCD lên bảng, đặt tên các đỉnh. GV giao nhiệm vụ 3 câu hỏi cho cặp đôi.
Học sinh
HS quan sát hình, trao đổi với bạn cùng bàn trong khoảng 2 phút.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý HS dùng thước kéo dài cạnh trên giấy nháp. GV hỏi: 'Nếu hai đường không cắt nhau thì chúng có điểm chung không?'
Học sinh
HS dùng thước kéo dài cạnh và trả lời dự kiến: 'AB và CD là cạnh đối, kéo dài mãi không gặp nhau nên song song.' Trả lời cho câu hỏi phụ: 'Không có điểm chung.'
Giáo viên
GV gọi một cặp trình bày, các cặp khác nhận xét. GV ghi lên bảng: $AB \parallel CD$ ; $AD \parallel BC$ .
Học sinh
Đại diện cặp đôi nêu kết quả, HS khác bổ sung và sửa lỗi nếu có.
Giáo viên
GV chốt khái niệm: hai đường thẳng song song là hai đường thẳng không cắt nhau dù kéo dài mãi. Nhấn mạnh: hai cạnh đối diện của hình chữ nhật song song với nhau.
Học sinh
HS ghi vào vở: hai đường thẳng song song là hai đường thẳng không cắt nhau.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 9 phút

Hai đường cùng vuông góc với một đường thẳng

Mục tiêu

HS khám phá và giải thích được: hai đường thẳng cùng vuông góc với một đường thẳng thứ ba thì song song với nhau; biết dùng ê ke để kiểm tra.

Nội dung

Làm theo Phiếu học tập số 1 theo nhóm đôi: vẽ đường thẳng d, dùng ê ke vẽ hai đường AB và CD cùng vuông góc với d tại hai điểm khác nhau; kiểm tra góc bằng ê ke; trả lời quan hệ giữa AB và CD.

Sản phẩm dự kiến

HS vẽ được hai đường thẳng AB, CD cùng vuông góc với d; kết luận $AB \parallel CD$ và giải thích: cùng vuông góc với đường thẳng d nên không cắt nhau, do đó song song.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, hướng dẫn cách đặt ê ke: một cạnh góc vuông sát đường thẳng d, cạnh còn lại dẫn đường vuông góc.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc yêu cầu và thực hành đặt ê ke trên giấy.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ nhóm gặp khó khăn. GV hỏi: 'Hai đường AB và CD có cắt nhau không? Vì sao em biết?'
Học sinh
HS vẽ, dùng ê ke kiểm tra góc $90^\circ$ và trả lời dự kiến: 'Hai đường cùng vuông góc với d nên không cắt nhau vì nếu cắt nhau thì hai góc vuông...' (HS có thể diễn đạt đơn giản: 'chúng cùng vuông góc với một đường nên song song').
Giáo viên
GV mời 1 nhóm trình bày, yêu cầu các nhóm khác kiểm tra lại bằng ê ke.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày cách vẽ, kết luận $AB \parallel CD$ ; các nhóm khác nhận xét.
Giáo viên
GV chốt: hai đường thẳng cùng vuông góc với một đường thẳng thứ ba thì song song với nhau. GV nhấn mạnh kí hiệu $AB \perp d$ , $CD \perp d$ suy ra $AB \parallel CD$ .
Học sinh
HS ghi nhớ kết luận và ghi vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Luyện tập: Đúng hay sai và chọn đáp án

Mục tiêu

Củng cố khái niệm song song, nhận biết cặp cạnh đối song song và phân biệt tình huống đúng, sai.

Nội dung

Bài 1: Hai đường song song có bao nhiêu giao điểm? A. 0; B. 1; C. 2; D. 4. Bài 2: Hai đoạn chưa chạm nhau chắc chắn nằm trên hai đường song song (Đúng hay Sai?). Bài 3: Trong hình có AB vàCD cùng vuông góc với đường d, AB song song với đường nào? A. CD; B. d; C. đường qua A và C. Bài 4: Hình chữ nhật ABCD: a) AB song song CD; b) AD song song BC; c) AB song song BC (Đúng hay Sai?). Luyện tập nhanh trên học liệu số NeoEdu, sau đó đối chiếu với bảng phụ.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 1: A (dù kéo dài, hai đường song song không cắt nhau). Bài 2: Sai (kéo dài hai đường có thể gặp nhau). Bài 3: A (AB và CD cùng vuông góc d nên song song). Bài 4: a) Đúng; b) Đúng; c) Sai (AB và BC là hai cạnh kề, vuông góc với nhau).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV trình chiếu bốn bài tập lên bảng phụ hoặc học liệu NeoEdu, nêu yêu cầu từng bài. Với bài 2, GV nhắc HS tưởng tượng kéo dài đường thẳng.
Học sinh
HS đọc đề, suy nghĩ cá nhân và giơ bảng con đáp án.
Giáo viên
GV gọi HS giải thích lí do chọn đáp án, đặc biệt ở bài 2 và bài 4c. Hỏi: 'Vì sao AB và BC không song song?'
Học sinh
HS trả lời dự kiến: 'Bài 2 sai vì hai đường có thể kéo dài rồi gặp nhau.' 'AB và BC là hai cạnh kề nhau, cùng xuất phát từ B nên chúng cắt nhau tại B và vuông góc.'
Giáo viên
GV đối chiếu đáp án, sửa sai cho HS và nhận xét về phần làm đúng.
Học sinh
HS sửa lại đáp án sai (nếu có) trong vở.
Giáo viên
GV chốt: hai đường song song không có giao điểm; cặp cạnh đối của hình chữ nhật song song; cạnh kề nhau không song song.
Học sinh
HS tự kiểm tra lại số câu đúng và ghi lại lỗi hay mắc.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Tìm đường thẳng song song trong lớp học

Mục tiêu

Vận dụng kiến thức về hai đường thẳng song song vào quan sát thực tế; biết dùng ê ke để kiểm tra.

Nội dung

HS quan sát đồ vật trong lớp (mép bảng, khung cửa sổ, cạnh bàn, khung tranh hình chữ nhật), chỉ ra một cặp cạnh song song và dùng ê ke kiểm tra một cặp cạnh vuông góc với cùng một đường thẳng.

Sản phẩm dự kiến

HS chỉ ra được ít nhất một cặp cạnh song song trong đồ vật thực tế và giải thích bằng câu: 'Hai cạnh này cùng vuông góc với ... nên song song với nhau.'

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: quan sát khung cửa hoặc mép bảng, tìm hai đường thẳng song song và giải thích bằng ê ke.
Học sinh
HS quan sát đồ vật trong lớp, chọn một vật để kiểm tra.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi: 'Em chọn hai đường nào? Đường nào là đường thứ ba để em dùng ê ke kiểm tra?'
Học sinh
HS trả lời dự kiến: 'Hai mép trên và mép dưới của khung cửa là hai cạnh đối của hình chữ nhật, song song với nhau.' 'Em dùng cạnh đứng của khung cửa làm đường thứ ba, hai mép ngang cùng vuông góc với nó nên song song.'
Giáo viên
GV nhận xét, khen ngợi các cách giải thích đúng và nhắc HS tiếp tục quan sát ở nhà.
Học sinh
HS lắng nghe, ghi nhớ kết luận và tự đánh giá kết quả học tập của mình.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Làm việc theo nhóm đôi.

Câu 1: Vẽ đường thẳng d.
Câu 2: Dùng ê ke vẽ đường thẳng AB vuông góc với d tại một điểm; vẽ đường thẳng CD vuông góc với d tại một điểm khác.
Câu 3: Dùng ê ke kiểm tra góc giữa AB và d, giữa CD và d. Ghi kết quả: $AB \perp d$ , $CD \perp d$ (đúng/sai).
Câu 4: Hai đường thẳng AB và CD có cắt nhau không? Vì sao?
Câu 5: Điền vào chỗ trống: Hai đường thẳng cùng vuông góc với một đường thẳng thứ ba thì ........................ với nhau. Viết kí hiệu: $AB \parallel CD$ .

Hướng dẫn về nhà

Quan sát trong nhà (cửa sổ, bàn học, khung tranh, sách vở) và tìm ít nhất 2 cặp đường thẳng song song; dùng ê ke kiểm tra và ghi vào vở.
Làm lại các bài tập 2 và 4 của bài 29 trong sách Toán 4 và giải thích vì sao em chọn đáp án đó.
Vẽ một hình chữ nhật vào vở, đánh dấu hai cặp cạnh đối song song bằng kí hiệu $\parallel$ .

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.