ToánLớp 4Chủ đề 5. Phép cộng và phép trừ

Giáo án Bài 26. Luyện tập chung

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách đặt tính, cộng và trừ các số có nhiều chữ số, đổi hàng đúng và thử lại kết quả bằng phép tính ngược.
Vận dụng được tính chất giao hoán và kết hợp để đổi chỗ, đổi nhóm các số hạng nhằm tạo tổng tròn chục, tròn trăm, tròn nghìn.
Vận dụng được công thức số bé = (tổng − hiệu) : 2 và số lớn = (tổng + hiệu) : 2 để giải bài toán tìm hai số khi biết tổng và hiệu.
Giải thích được vì sao phải kiểm tra cả tổng lẫn hiệu sau khi tìm được hai số.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao đổi chỗ, đổi nhóm các số hạng không làm thay đổi tổng và vì sao số bé bằng (tổng − hiệu) : 2.
Mô hình hoá toán học: HS vẽ sơ đồ đoạn thẳng để biểu diễn tổng và hiệu của hai số, từ đó lập phép tính giải bài toán.
Giải quyết vấn đề toán học: HS chọn cách tính thuận tiện và thử lại kết quả để phát hiện, sửa lỗi trong phép cộng và phép trừ.
Giao tiếp toán học: HS dùng đúng thuật ngữ “tổng”, “hiệu”, “số hạng”, “số bị trừ”, “số trừ” khi trình bày bài giải.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự làm bài tập trên phiếu, tự kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược và tự sửa lỗi sai của mình.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4 và cặp đôi, trình bày cách đặt tính, cách nhóm số hạng và cách giải bài toán tổng – hiệu bằng lời nói rõ ràng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách nhóm số hạng thuận tiện để tính nhanh và vận dụng công thức tổng – hiệu vào các tình huống thực tế.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS làm đủ các bài tập trên phiếu và kiên trì thử lại kết quả khi chưa chắc chắn.
Trách nhiệm: HS hoàn thành nhiệm vụ nhóm, kiểm tra và góp ý cho bạn trong cặp đôi.
Trung thực: HS nhận ra và thừa nhận kết quả sai của mình khi phép thử không đúng, sửa lại bài làm một cách thật thà.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc bảng lớp ghi sẵn các phép tính khởi động, ví dụ mẫu và sơ đồ đoạn thẳng tổng – hiệu.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 in cho mỗi nhóm/cặp.
Thẻ đáp án các bài tập 1–10 (dùng để kiểm tra chéo).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 26. Luyện tập chung” (neoedu.vn/learn/4/math/bai-26-luyen-tap-chung) để chiếu bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác khi chữa bài.

2. Học sinh

Vở ghi, bút, thước kẻ.
Bảng con và bút dạ.
Bút màu để vẽ sơ đồ đoạn thẳng trên phiếu.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đố bạn tính nhanh

Mục tiêu

Ôn lại cách đặt tính cộng, trừ số có nhiều chữ số và cách thử kết quả bằng phép tính ngược.

Nội dung

Trò chơi “Đố bạn tính nhanh”: HS tính nhanh ba phép tính trên bảng con: 25 463 + 8 129; 40 000 − 13 572; 300 + 412 + 88. Sau đó nêu cách kiểm tra kết quả.

Sản phẩm dự kiến

Bảng con ghi kết quả đúng: 33 592; 26 428; 800. HS nêu được cách thử: lấy tổng trừ đi một số hạng, nếu được số hạng còn lại thì kết quả đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu ba phép tính lên bảng và nói: “Các em viết nhanh kết quả ra bảng con, ai xong trước giơ bảng lên.”
Học sinh
HS tính nhanh và viết kết quả ra bảng con. Dự kiến HS đặt tính sai ở phép 40 000 − 13 572 do chưa đổi hàng; GV để HS tự phát hiện.
Giáo viên
GV hỏi: “Làm thế nào để kiểm tra kết quả phép cộng 25 463 + 8 129 đã đúng chưa?”
Học sinh
HS trả lời: “Lấy 33 592 trừ 8 129 phải ra 25 463, như vậy kết quả đúng.” GV yêu cầu một HS làm mẫu trên bảng.
Giáo viên
GV chốt: “Cộng và trừ đều phải đặt tính thẳng hàng, tính từ phải sang trái và luôn thử lại bằng phép ngược. Hôm nay chúng ta ôn tập các kiến thức này.”
Học sinh
HS nhắc lại cách thử kết quả và ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Hệ thống hoá cộng và trừ số có nhiều chữ số

Mục tiêu

HS hệ thống được các quy tắc đặt tính, cộng và trừ các số có nhiều chữ số, nhận ra lỗi thường gặp khi có chữ số 0 hoặc khi đổi hàng.

Nội dung

Làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Các nhóm tính hai phép tính mẫu 278 465 + 136 758 và 502 300 − 178 465, ghi lại quy tắc đặt tính, cách nhớ, cách đổi hàng và cách thử kết quả. Sau đó nhóm nhận xét lỗi sai thường gặp.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành với kết quả 415 223 và 323 835, kèm các quy tắc được tóm tắt bằng lời của nhóm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 và nêu nhiệm vụ: “Mỗi nhóm đặt tính, tính hai phép tính trên phiếu, sau đó điền các quy tắc và thử lại kết quả.”
Học sinh
HS nhận phiếu, phân công người viết, người kiểm tra, người trình bày.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, nhắc HS chú ý đổi hàng khi chữ số không đủ trừ. Gợi ý: “Khi trừ hàng đơn vị của 502 300 − 178 465 thì chữ số 0 phải làm gì?”
Học sinh
HS thảo luận và trả lời: “Phải mượn 1 chục từ hàng liền trước; hàng chục là số 0 nên phải mượn từ hàng trăm nghìn sang trước.” Các nhóm thử lại bằng phép cộng: 323 835 + 178 465 = 502 300.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày; các nhóm khác nhận xét. GV hỏi: “Vì sao khi tìm số nhớ ta phải nhớ đúng số chục?”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Vì tổng ở hàng nào từ 10 trở lên thì phải nhớ số chục sang hàng kế tiếp, nếu quên thì kết quả sai.”
Giáo viên
GV chiếu bảng quy tắc trên trang bài học NeoEdu và chốt: “Đặt thẳng hàng, tính từ phải sang trái, nhớ đúng, đổi hàng đúng, luôn thử lại bằng phép ngược.”
Học sinh
HS đối chiếu với phiếu của nhóm và sửa những chỗ còn thiếu.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Tính chất giao hoán, kết hợp và bài toán tổng – hiệu

Mục tiêu

HS vận dụng được tính chất giao hoán, kết hợp để tính thuận tiện và hệ thống được công thức tìm hai số khi biết tổng và hiệu bằng sơ đồ đoạn thẳng.

Nội dung

Phần 1: Tính 487 + 268 + 513 bằng cách đổi chỗ và đổi nhóm số hạng để tạo tổng tròn nghìn. Phần 2: Vẽ sơ đồ đoạn thẳng cho hai số có tổng 150 và hiệu 26, rồi tính số bé và số lớn. Làm việc theo cặp đôi, sau đó chia sẻ cả lớp.

Sản phẩm dự kiến

Kết quả 487 + 268 + 513 = 1 268 với cách nhóm (487 + 513) + 268 = 1 000 + 268. Sơ đồ đoạn thẳng và kết quả số bé 62, số lớn 88; HS nêu được công thức số bé = (tổng − hiệu) : 2 và số lớn = (tổng + hiệu) : 2.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết lên bảng 487 + 268 + 513 và hỏi: “Có cách nào cộng nhanh hơn không? Hãy đổi chỗ hoặc nhóm các số hạng để có tổng tròn.”
Học sinh
HS quan sát và thảo luận theo cặp. Dự kiến HS nhận ra 487 + 513 = 1 000 nên nhóm như vậy.
Giáo viên
GV yêu cầu HS vẽ sơ đồ đoạn thẳng cho tổng 150 và hiệu 26: “Hãy vẽ đoạn thẳng của số lớn dài hơn đoạn thẳng của số bé 26 đơn vị, sau đó tìm phần bớt đi.”
Học sinh
HS vẽ sơ đồ, nhận ra khi bớt hiệu khỏi tổng thì còn hai lần số bé: 150 − 26 = 124, số bé là 124 : 2 = 62; số lớn là 62 + 26 = 88.
Giáo viên
GV mời cặp đôi trình bày. Hỏi: “Vì sao lấy tổng cộng hiệu rồi chia 2 thì được số lớn?”
Học sinh
HS trả lời: “Vì khi cộng thêm hiệu vào tổng thì được hai lần số lớn, nên chia 2 sẽ được số lớn.”
Giáo viên
GV chốt: “Đổi chỗ và đổi nhóm số hạng không làm thay đổi tổng. Với bài toán tổng – hiệu, luôn kiểm tra lại cả tổng lẫn hiệu.”
Học sinh
HS ghi công thức vào vở và kiểm tra lại: 62 + 88 = 150; 88 − 62 = 26.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Luyện tập các dạng bài đã học

Mục tiêu

HS vận dụng các kiến thức về cộng, trừ, tính chất của phép cộng và bài toán tổng – hiệu để làm các bài tập từ 1 đến 10.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 theo cặp đôi: làm bài tập 1–10, sau đó đổi phiếu cho bạn kiểm tra theo thẻ đáp án. Với các bài có ô trống hoặc bài toán có lời văn, HS ghi rõ lời giải ngắn gọn.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: 1) 399 203 (thử: 399 203 − 46 795 = 352 408); 2) 434 188 (thử: 434 188 + 375 816 = 810 004); 3) C, số lớn = (120 + 40) : 2 = 80; 4) 1 268; 5) số bé 62, số lớn 88; 6) Đúng, 1 000 000 − 999 998 = 2; 7) x = 351 350; 8) 193 121 người; 9) chiều dài 45 cm; 10) đội A trồng 139 cây, đội B trồng 187 cây.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 và nêu luật: “Làm xong, đổi phiếu với bạn bên cạnh để kiểm tra bằng thẻ đáp án. Bạn nào sai thì tìm lỗi và sửa.”
Học sinh
HS nhận phiếu, làm bài tập 1–10 trong khoảng 15 phút.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỗ trợ HS còn lúng túng ở bài 2 (đổi hàng khi có nhiều chữ số 0) và bài 5 (công thức tổng – hiệu). Gợi ý: “Em thử kiểm tra lại bằng phép ngược xem đúng chưa?”
Học sinh
HS làm bài và đổi phiếu kiểm tra chéo. Dự kiến lỗi: quên mượn ở bài 2; ghi số lớn là 150 + 26 : 2 ở bài 5 (thiếu ngoặc).
Giáo viên
GV chiếu đáp án trên trang bài học NeoEdu, chữa nhanh bài 3, 4, 9, 10 và hỏi: “Vì sao bài 6 lại đúng? Làm sao nhận ra nhanh?”
Học sinh
HS trình bày: “1 000 000 và 999 998 chỉ hơn nhau 2 đơn vị nên hiệu bằng 2.” HS khác bổ sung cách chữa.
Giáo viên
GV nhận xét chung, khen các cặp kiểm tra cẩn thận và nhắc lại: “Luôn thử lại kết quả để bảo đảm đúng.”
Học sinh
HS sửa lỗi sai của mình vào phiếu bằng bút màu khác.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Vận dụng vào tình huống thực tế

Mục tiêu

HS vận dụng phép cộng, trừ và công thức tổng – hiệu để giải bài toán có lời văn gắn với thực tế, đồng thời ghi nhớ thói quen kiểm tra kết quả.

Nội dung

Bài toán thực tế: Hai đội trồng cây trong ngày hội trồng cây có tổng 326 cây; đội A trồng ít hơn đội B 48 cây. Hỏi mỗi đội trồng bao nhiêu cây? Sau đó nêu cách kiểm tra lại đáp án. Bài tập về nhà: lập một bài toán tổng – hiệu từ tình huống ở lớp hoặc ở nhà của em.

Sản phẩm dự kiến

HS giải đúng: đội A 139 cây, đội B 187 cây; kiểm tra 139 + 187 = 326 và 187 − 139 = 48. HS viết được một bài toán tổng – hiệu đơn giản kèm lời giải để nộp ở buổi học sau.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc đề bài và hỏi: “Bài toán cho biết gì? Cần tìm gì? Có thể vẽ sơ đồ để nhìn rõ hơn không?”
Học sinh
HS đọc đề, trả lời: “Cho tổng 326 cây và hiệu 48 cây, cần tìm số cây của mỗi đội.”
Giáo viên
GV yêu cầu HS làm cá nhân trong vở, sau đó đổi vở kiểm tra. Hỏi: “Đội A trồng ít hơn nên số bé là đội nào?”
Học sinh
HS tính (326 − 48) : 2 = 139, đội B là 139 + 48 = 187. Dự kiến một số HS tính đội A = 326 : 2 − 48 (sai); GV nhắc lại công thức.
Giáo viên
GV chốt: “Trong bài toán tổng – hiệu, luôn kiểm tra cả tổng và hiệu. Về nhà các em hãy tự đặt một bài toán tương tự và giải.”
Học sinh
HS kiểm tra: 139 + 187 = 326 và 187 − 139 = 48, ghi bài giải vào vở và nhận nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ nhóm: Đặt tính và tính, sau đó điền vào bảng ghi nhớ.

Phép tính 1: 278 465 + 136 758 = ?
Phép tính 2: 502 300 − 178 465 = ?
Quy tắc đặt tính (ghi bằng lời của nhóm): ...
Cách nhớ hoặc đổi hàng khi cộng, trừ: ...
Lỗi thường gặp khi có chữ số 0 ở số bị trừ: ...
Cách thử lại kết quả: phép cộng thử bằng ...; phép trừ thử bằng ...
Nhóm trưởng ghi tên các thành viên và thời gian hoàn thành.

Phiếu học tập số 2

Làm bài tập 1–10, sau đó đổi phiếu cho bạn kiểm tra.

Bài 1: Tính 352 408 + 46 795. Thử lại bằng phép trừ.
Bài 2: Tính 810 004 − 375 816. Thử lại bằng phép cộng.
Bài 3: Hai số có tổng 120, hiệu 40. Số lớn là: A. 40; B. 60; C. 80; D. 160.
Bài 4: Tính thuận tiện 487 + 268 + 513.
Bài 5: Hai số có tổng 150, hiệu 26. Số bé là ..., số lớn là ...
Bài 6: Hiệu của 1 000 000 và 999 998 bằng 2. Đúng hay sai?
Bài 7: Tìm x biết x + 248 650 = 600 000.
Bài 8: Một huyện có 184 725 người, tăng thêm 8 396 người. Hỏi sau đó có bao nhiêu người?
Bài 9: Một hình chữ nhật có nửa chu vi 72 cm, chiều dài hơn chiều rộng 18 cm. Hỏi chiều dài bao nhiêu xăng-ti-mét?
Bài 10: Hai đội trồng tổng 326 cây, đội A trồng ít hơn đội B 48 cây. Hỏi đội A trồng bao nhiêu cây?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành các bài tập trong Phiếu học tập số 2 mà chưa làm xong ở lớp, đối chiếu với đáp án trên trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/4/math/bai-26-luyen-tap-chung).
Tự đặt một bài toán tổng – hiệu gắn với thực tế của gia đình (ví dụ: tổng số tiền hai anh em tiết kiệm được và số tiền chênh lệch), giải và thử lại bằng cả tổng lẫn hiệu.
Thực hành đặt tính và thử lại kết quả với 3 phép tính cộng và 3 phép tính trừ có nhiều chữ số, đặc biệt các phép tính có chữ số 0 ở số bị trừ.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.