ToánLớp 4Chủ đề 5. Phép cộng và phép trừ

Giáo án Bài 25. Tìm hai số biết tổng và hiệu của hai số đó

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách tìm số bé khi biết tổng và hiệu của hai số: số bé = (tổng − hiệu) : 2.
Nêu được cách tìm số lớn khi biết tổng và hiệu của hai số: số lớn = (tổng + hiệu) : 2.
Vận dụng được quy tắc tìm hai số khi biết tổng và hiệu để giải bài toán có lời văn, đồng thời kiểm tra lại kết quả bằng cả tổng lẫn hiệu.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao lấy (tổng − hiệu) rồi chia 2 thì được số bé, vì khi bớt hiệu khỏi tổng thì còn lại hai lần số bé.
Mô hình hoá toán học: HS vẽ được sơ đồ đoạn thẳng biểu diễn tổng và hiệu của hai số, từ đó chuyển bài toán có lời văn thành phép tính.
Giải quyết vấn đề toán học: HS phân tích đề, xác định đúng đại lượng tổng và đại lượng hiệu, chọn đúng quy tắc để tìm số bé, số lớn.
Giao tiếp toán học: HS diễn đạt được cách làm bằng lời và bằng phép tính, ghi đúng đơn vị (kg, m, học sinh).
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng sơ đồ đoạn thẳng, bảng con và học liệu số NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc bài giảng và ví dụ trên học liệu số, tự nhận biết đại lượng nào là tổng, đại lượng nào là hiệu trong mỗi bài toán.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo nhóm 4 để thống nhất sơ đồ đoạn thẳng, trình bày và nhận xét cách giải của nhóm bạn bằng lời lẽ rõ ràng, đúng thuật ngữ “tổng”, “hiệu”, “số bé”, “số lớn”.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS lựa chọn cách vẽ sơ đồ phù hợp với đề bài, tìm được cách giải và tự tạo được một bài toán tương tự.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực tham gia hoạt động nhóm và hoàn thành đủ các bài tập trong tiết học.
Trách nhiệm: HS chia sẻ nhiệm vụ trong nhóm, tự giác kiểm tra và sửa lỗi cho sản phẩm chung.
Trung thực: HS thử lại kết quả (tổng và hiệu) và nhận xét đúng, sai một cách khách quan về bài làm của mình và của bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy tính, máy chiếu hoặc màn hình tivi để trình chiếu sơ đồ đoạn thẳng (tổng 70, hiệu 10) và các bài tập.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học “Bài 25. Tìm hai số biết tổng và hiệu của hai số đó” (neoedu.vn/learn/4/math/bai-25-tim-hai-so-biet-tong-va-hieu-cua-hai-so-do), dùng phần bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác.
Phiếu học tập số 1 (in cho mỗi nhóm), bảng phụ ghi quy tắc, bút dạ, thẻ đáp án A, B, C, D.

2. Học sinh

Vở ghi, bút, thước kẻ.
Bảng con và bút viết bảng.
Bút dạ và tờ giấy A4 hoặc khổ lớn để làm việc nhóm.
Thẻ đáp án (nếu có) để trả lời câu hỏi trắc nghiệm.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 3 phút

Ôn tập tổng và hiệu hai số

Mục tiêu

Giúp HS nhớ lại cách tính tổng và hiệu của hai số, chuẩn bị cho việc tìm hai số khi biết tổng và hiệu.

Nội dung

GV đưa ra trò chơi “Đoán số” với hai số 5 và 3. HS tính tổng và hiệu của hai số đó. Sau đó GV hỏi: “Nếu biết tổng là 8 và hiệu là 2 thì em có đoán được hai số không?”

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng tổng là 8 và hiệu là 2, và bước đầu nhận ra bài toán cần tìm hai số khi biết tổng và hiệu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: “Cô có hai số, em hãy tính tổng và hiệu của chúng. Ai nhanh nhất giơ bảng con nào.” GV ghi lên bảng: hai số là 5 và 3.
Học sinh
HS tính nhẩm, viết tổng 5 + 3 = 8 và hiệu 5 − 3 = 2 lên bảng con.
Giáo viên
GV hỏi: “Nếu cô chỉ cho em tổng là 8 và hiệu là 2, em có tìm được hai số không? Hãy thử đoán xem.”
Học sinh
HS suy nghĩ và trả lời dự kiến: “Có thể là 5 và 3 vì 5 + 3 = 8 và 5 − 3 = 2.” Một số HS có thể đoán 6 và 2 nhưng thấy 6 + 2 = 8, 6 − 2 = 4 không đúng.
Giáo viên
GV mời 2 đến 3 HS nêu cách kiểm tra đoán số và khen các em đã biết thử lại.
Học sinh
HS nêu: “Em cộng hai số để xem có bằng tổng không, trừ để xem có bằng hiệu không.”
Giáo viên
GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta sẽ học cách tìm hai số khi biết tổng và hiệu của chúng.”
Học sinh
HS nhắc lại tên bài học vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Khám phá sơ đồ đoạn thẳng tổng và hiệu

Mục tiêu

HS nhận biết tổng, hiệu và mối liên hệ giữa số bé, số lớn qua sơ đồ đoạn thẳng.

Nội dung

Nhóm 4 HS quan sát sơ đồ đoạn thẳng trên màn hình (tổng 70, hiệu 10) và học liệu số NeoEdu. Các nhóm thảo luận để trả lời phiếu học tập số 1 về việc đoạn thẳng nào là số bé, đoạn thẳng nào là số lớn, phần hơn chính là hiệu.

Sản phẩm dự kiến

Nhóm hoàn thành phiếu học tập số 1, nêu được: phần hơn của số lớn chính là hiệu; khi bớt hiệu khỏi tổng thì còn hai lần số bé; khi thêm hiệu vào tổng thì được hai lần số lớn.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV trình chiếu sơ đồ hai đoạn thẳng cùng bắt đầu ở một vị trí, hướng dẫn HS mở trang bài học trên NeoEdu, phát phiếu học tập số 1 cho các nhóm và nêu nhiệm vụ.
Học sinh
HS nhận phiếu, quan sát sơ đồ và mở học liệu số trên thiết bị của nhóm.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: “Đoạn thẳng dài hơn là số nào? Phần dài thêm đó gọi là gì?” và “Nếu bỏ phần hơn đi, hai đoạn còn lại bằng nhau thì có gì đặc biệt?”
Học sinh
HS thảo luận theo nhóm. Dự kiến HS trả lời: “Đoạn dài hơn là số lớn, phần dài thêm là hiệu 10.” “Bỏ hiệu đi thì hai đoạn bằng nhau, tổng còn lại là hai lần số bé.”
Giáo viên
GV mời đại diện 2 nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác nhận xét và bổ sung.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: “Tổng 70 gồm hai số bé và lớn. Hiệu 10 là phần số lớn hơn số bé.”
Giáo viên
GV chốt: “Khi bớt hiệu khỏi tổng thì còn hai lần số bé; khi thêm hiệu vào tổng thì được hai lần số lớn. Vì vậy số bé bằng (tổng − hiệu) : 2 và số lớn bằng (tổng + hiệu) : 2.”
Học sinh
HS ghi vào vở phần kết luận sơ đồ.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 8 phút

Quy tắc tìm số bé, số lớn

Mục tiêu

HS nêu và vận dụng được quy tắc tìm số bé, số lớn khi biết tổng và hiệu, và biết kiểm tra lại kết quả.

Nội dung

HS làm ví dụ: tổng là 70, hiệu là 10. Thực hiện: số bé = (70 − 10) : 2 = 30; số lớn = 30 + 10 = 40. Kiểm tra: 30 + 40 = 70 và 40 − 30 = 10. Cả nhóm cùng thảo luận: khi gặp các đại lượng như tuổi, số cây, số học sinh thì làm sao nhận ra đâu là tổng, đâu là hiệu.

Sản phẩm dự kiến

HS viết được quy tắc: số bé = (tổng − hiệu) : 2, số lớn = (tổng + hiệu) : 2; thực hiện đúng ví dụ và ghi được bước kiểm tra lại bằng cả tổng lẫn hiệu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu ví dụ: “Tổng hai số là 70, hiệu hai số là 10. Hãy tìm số bé và số lớn.” GV yêu cầu HS làm vào vở nháp của nhóm.
Học sinh
HS đọc đề, xác định tổng là 70, hiệu là 10.
Giáo viên
GV hỏi: “Muốn tìm số bé ta làm phép tính gì trước? Vì sao phải chia cho 2?” Sau đó hỏi tiếp: “Tìm được số bé rồi thì tìm số lớn bằng cách nào?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Ta lấy tổng trừ hiệu được 60, rồi chia 2 được số bé là 30. Vì 60 là hai lần số bé. Số lớn bằng 30 cộng 10, bằng 40.”
Giáo viên
GV yêu cầu HS nêu cách kiểm tra: “Em thử lại như thế nào để chắc chắn kết quả đúng?”
Học sinh
HS trả lời: “30 + 40 = 70 đúng với tổng, 40 − 30 = 10 đúng với hiệu, nên kết quả đúng.”
Giáo viên
GV viết quy tắc lên bảng: Số bé = (tổng − hiệu) : 2; số lớn = (tổng + hiệu) : 2. GV nhấn mạnh: luôn kiểm tra cả tổng lẫn hiệu, và không nhầm “hơn” với “gấp”.
Học sinh
HS chép quy tắc vào vở và đọc lại cùng GV.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 9 phút

Luyện tập tìm hai số khi biết tổng và hiệu

Mục tiêu

HS vận dụng quy tắc để giải các bài tập trắc nghiệm, điền khuyết, đúng sai và bài toán có lời văn.

Nội dung

HS làm bài tập 1 đến bài tập 6 của bài học, lần lượt bằng bảng con và thẻ đáp án. Bài 1 và 2 tìm số bé, số lớn khi tổng là 80, hiệu là 20. Bài 3 chọn công thức tìm số lớn. Bài 4 điền số bé, số lớn khi tổng là 96, hiệu là 18. Bài 5 kiểm tra đúng hay sai: hai số 20 và 30 có tổng 50 và hiệu 10. Bài 6 tìm số HS lớp 4A khi hai lớp có 78 học sinh và lớp 4A nhiều hơn 4B là 4 học sinh.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 1: số bé 30 (80 − 20 = 60; 60 : 2 = 30). Bài 2: số lớn 50 (80 + 20 = 100; 100 : 2 = 50). Bài 3: C, (tổng + hiệu) : 2. Bài 4: số bé 39, số lớn 57 ((96 − 18) : 2 = 39; 39 + 18 = 57; thử 39 + 57 = 96). Bài 5: Đúng (20 + 30 = 50 và 30 − 20 = 10). Bài 6: lớp 4A có 41 học sinh ((78 + 4) : 2 = 41 học sinh; 4B có 37 học sinh).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu lần lượt đề bài 1 đến 6 và nêu yêu cầu: làm bảng con, giơ đáp án, ghi rõ phép tính.
Học sinh
HS đọc đề, tính toán trên bảng con.
Giáo viên
GV quan sát, hỏi nhanh một số HS: “Bài 6, đại lượng nào là tổng, đại lượng nào là hiệu?” và “Vì sao bài 5 đúng?”
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Bài 6: tổng là 78, hiệu là 4. Số lớn là lớp 4A.” “Bài 5 đúng vì 20 + 30 = 50 và 30 − 20 = 10.”
Giáo viên
GV yêu cầu HS giơ thẻ đáp án, mời 2 HS làm bài 4 trên bảng và giải thích cách thử lại kết quả.
Học sinh
HS làm bài trên bảng, nêu: “Số bé 39, số lớn 57, thử lại 39 + 57 = 96 và 57 − 39 = 18.”
Giáo viên
GV nhận xét, sửa lỗi phổ biến: nhầm tổng với số lớn, quên chia cho 2. GV chốt đáp án đúng.
Học sinh
HS đối chiếu bài làm, sửa lỗi nếu sai.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 7 phút

Giải bài toán về kho gạo

Mục tiêu

HS vận dụng quy tắc tìm hai số khi biết tổng và hiệu vào tình huống thực tế về khối lượng gạo, rèn kỹ năng trình bày và kiểm tra kết quả.

Nội dung

Nhóm 4 HS giải bài toán: hai kho có tổng cộng 650 kg gạo, kho thứ nhất ít hơn kho thứ hai 90 kg. Tính số gạo mỗi kho. Nhóm vẽ sơ đồ đoạn thẳng, tính, thử lại và ghi đơn vị kilôgam.

Sản phẩm dự kiến

Nhóm trình bày được: kho thứ nhất có 280 kg gạo ((650 − 90) : 2 = 280 kg); kho thứ hai có 370 kg gạo (280 + 90 = 370 kg); thử lại 280 + 370 = 650 và 370 − 280 = 90; có ghi đúng đơn vị kg.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu đề bài kho gạo và yêu cầu nhóm vẽ sơ đồ đoạn thẳng trước khi tính.
Học sinh
HS đọc đề, xác định tổng là 650 kg và hiệu là 90 kg, vẽ sơ đồ trên giấy nháp.
Giáo viên
GV đi kiểm tra từng nhóm, gợi ý: “Kho nào là số bé, kho nào là số lớn? Vì sao phải lấy 650 trừ 90 trước?”
Học sinh
HS thảo luận và tính: “Kho thứ nhất ít hơn nên là số bé: (650 − 90) : 2 = 280 kg. Kho thứ hai là 280 + 90 = 370 kg.”
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày bài giải và yêu cầu các nhóm khác thử lại kết quả.
Học sinh
HS trình bày và thử lại: “280 + 370 = 650 kg; 370 − 280 = 90 kg, đúng đề.”
Giáo viên
GV nhấn mạnh: khi giải toán tổng – hiệu, cần vẽ sơ đồ, xác định đúng số bé, số lớn, ghi đơn vị và thử lại kết quả.
Học sinh
HS ghi bài giải đúng vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: ……………… Thành viên: ……………………………………………

Quan sát sơ đồ hai đoạn thẳng có tổng 70 và hiệu 10, hoàn thành các câu sau:

Đoạn thẳng dài hơn là số ……………… (số bé / số lớn).
Phần đoạn thẳng dài hơn chính là ……………… có độ dài bằng ……………….
Nếu bớt hiệu khỏi tổng thì còn lại ……………… lần số bé. Vậy số bé = (……………… − ………………) : 2.
Nếu thêm hiệu vào tổng thì được ……………… lần số lớn. Vậy số lớn = (……………… + ………………) : 2.
Kiểm tra: số bé + số lớn = ……………….; số lớn − số bé = ……………….

Ghi chú: Sau khi hoàn thành, nhóm cử một bạn trình bày kết quả trước lớp.

Hướng dẫn về nhà

Làm bài 7 trong SGK: mảnh vườn chữ nhật có nửa chu vi 54 m, chiều dài hơn chiều rộng 12 m. Tính chiều rộng (đáp số: 21 m). Yêu cầu vẽ sơ đồ và thử lại kết quả.
Tự viết một bài toán “tìm hai số khi biết tổng và hiệu” liên quan đến đồ vật hoặc tuổi của người thân, giải bài toán và thử lại kết quả.
Truy cập trang bài học trên NeoEdu (neoedu.vn/learn/4/math/bai-25-tim-hai-so-biet-tong-va-hieu-cua-hai-so-do) để luyện thêm các bài tập tương tác trước khi đến lớp.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.