NeoEdu
Giáo án Toán 4
ToánLớp 4Chủ đề 4. Một số đơn vị đo đại lượng

Giáo án Bài 20. Thực hành và trải nghiệm sử dụng một số đơn vị đo đại lượng

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được đại lượng cần đo và đơn vị đo phù hợp: khối lượng (kg, yến, tạ), thời gian (phút, giây), diện tích (cm², dm², m²).
  • Chọn được dụng cụ đo phù hợp với từng đại lượng: cân cho khối lượng, đồng hồ bấm giây cho khoảng thời gian ngắn, thước cho độ dài.
  • Vận dụng được cách tính diện tích hình chữ nhật bằng số đo chiều dài và chiều rộng cùng đơn vị, ghi kết quả bằng đơn vị vuông.
  • Đổi và tính được các số đo trong bài: 1 phút 8 giây bằng 68 giây; 3 tạ bằng 300 kg.
  • Giải thích được vì sao phải đo lại và so kết quả với dự đoán để phát hiện nhầm đơn vị.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích vì sao diện tích cần cả chiều dài và chiều rộng, vì sao 1 phút 8 giây là 68 giây, vì sao 3 tạ cộng 20 kg không thể ghi là 23 tạ.
  • Mô hình hoá toán học: HS biểu diễn tình huống đo mặt bàn, cuốn vở bằng phép nhân hai số đo để tính diện tích.
  • Giải quyết vấn đề toán học: HS lập quy trình đo gồm chọn đơn vị, đo, ghi, tính, so sánh với dự đoán và đo lại khi cần.
  • Giao tiếp toán học: HS dùng đúng thuật ngữ và ký hiệu đơn vị (cm, dm, kg, giây, cm²) khi báo cáo kết quả.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng thước, cân, đồng hồ bấm giây đúng cách; đọc vạch 0, nhìn thẳng vạch đo, kiểm tra cân về 0 trước khi đo.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc số đo trên thước, cân, đồng hồ; tự kiểm tra lại kết quả bằng cách đo lại và so với dự đoán.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 3 bạn theo vai đo, đọc, ghi; trình bày và nhận xét kết quả của nhóm bằng câu nói đầy đủ có đơn vị.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đề xuất cách chọn dụng cụ, đơn vị cho tình huống mới và tìm nguyên nhân khi kết quả đo bất thường.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS tích cực thực hành đo nhiều lần, không ngại đo lại khi kết quả chênh lệch lớn.
  • Trách nhiệm: HS thực hiện đúng vai trò trong nhóm (đo, đọc, ghi) và hoàn thành phiếu ghi đo.
  • Trung thực: HS ghi số đo thật do dụng cụ cho ra, không thay bằng số ước lượng hay số trong ví dụ.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Thước dây hoặc thước mét, thước kẻ dài (đơn vị cm) để làm mẫu đo.
  • Cân (cân đồng hồ hoặc cân điện tử) có vạch 0 rõ ràng; đồng hồ bấm giây hoặc đồng hồ có kim giây.
  • Bảng phụ hoặc slide ghi 8 bài tập, tranh minh hoạ các đồ vật cần đo (sân trường, túi gạo, bàn học, cuốn vở).
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 đã in đủ cho các nhóm.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, link: neoedu.vn/learn/4/math/bai-20-thuc-hanh-va-trai-nghiem-su-dung-mot-so-don-vi-do-dai-luong (dùng ở hoạt động luyện tập để HS tự kiểm tra đáp án).

2. Học sinh

  • Vở ghi, bút, bảng con và bút viết bảng.
  • Thước kẻ (đơn vị cm), bút chì để đánh dấu trên giấy.
  • Một cuốn vở hình chữ nhật và một bảng ghi nhỏ để ghi số đo của nhóm.
  • Bút màu để vẽ sơ đồ tư duy trên tờ giấy khổ A4 hoặc khăn trải bàn.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đoán đơn vị đúng

Mục tiêu

Huy động kiến thức đã có về các đơn vị đo đại lượng và tạo hứng thú cho tiết học.

Nội dung

Trò chơi "Ai nhanh hơn": GV đọc lần lượt 4 tình huống, HS giơ bảng con ghi đơn vị phù hợp: (1) cân một túi gạo; (2) đo thời gian bạn đọc hết một trang sách; (3) đo diện tích sân trường; (4) đo chiều dài bảng lớp.

Sản phẩm dự kiến

HS ghi đúng đơn vị cho 4 tình huống: kg; giây (hoặc phút); m²; m (hoặc dm, cm).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu luật chơi: đọc tình huống, HS giơ bảng con ghi đơn vị ngay sau khi nghe. Mỗi tình huống có 5 giây suy nghĩ. GV hỏi: "Các em muốn cân túi gạo thì nên ghi đơn vị nào?"

    Học sinh

    HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút viết.

  2. Giáo viên

    GV đọc lần lượt 4 tình huống, quan sát bảng con của HS và nhắc các em giơ đồng loạt.

    Học sinh

    HS ghi và giơ bảng. Dự kiến: "kg"; "giây"; "m²"; "m".

  3. Giáo viên

    GV khen các nhóm trả lời nhanh và đúng, hỏi: "Vì sao đo diện tích sân trường lại dùng m² mà không dùng kg?" Từ đó dẫn vào bài: hôm nay chúng ta thực hành chọn đúng dụng cụ, đơn vị và đo đạc.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: "Vì diện tích là đo mặt phẳng, còn kg là đo khối lượng." HS lắng nghe và ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 12 phút

Chọn dụng cụ và đơn vị phù hợp

Mục tiêu

Hệ thống hoá mối liên hệ giữa đại lượng cần đo, dụng cụ đo và đơn vị đo.

Nội dung

Kỹ thuật sơ đồ tư duy theo nhóm 4 bạn. Mỗi nhóm vẽ sơ đồ 3 nhánh chính: Khối lượng; Thời gian; Diện tích. Với mỗi nhánh, nhóm ghi dụng cụ đo và đơn vị đo phù hợp, kèm một ví dụ đời sống. Thực hiện theo Phiếu học tập số 1, phần A.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ tư duy 3 nhánh của nhóm, ví dụ: Khối lượng – cân – kg (túi gạo); Thời gian – đồng hồ bấm giây – giây (chạy 40 m); Diện tích – thước – cm², m² (mặt bàn).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành các nhóm 4 bạn, phát Phiếu học tập số 1 và giao nhiệm vụ: vẽ sơ đồ 3 nhánh, mỗi nhánh có dụng cụ, đơn vị và một ví dụ thực tế. GV nêu: "Trước khi chọn đơn vị, các em cần xác định đại lượng nào đang cần đo."

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc yêu cầu và thống nhất vai trò: người ghi, người vẽ, người nêu ví dụ, người kiểm tra.

  2. Giáo viên

    GV đi quan sát các nhóm, hỏi gợi mở: "Vì sao đo thời gian chạy 40 m không dùng cân?" và "Mặt bàn đo bằng đơn vị nào thì hợp lý?"

    Học sinh

    HS thảo luận. Dự kiến: "Vì cân đo khối lượng, còn chạy 40 m cần đo khoảng thời gian." "Mặt bàn đo bằng cm hoặc dm, diện tích mặt bàn dùng cm² hoặc dm²."

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày sơ đồ. Yêu cầu các nhóm khác nhận xét: "Nhóm bạn có chọn đúng dụng cụ và đơn vị chưa?"

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét và bổ sung. HS nói câu đầy đủ, ví dụ: "Đại lượng là thời gian, dụng cụ là đồng hồ bấm giây, đơn vị là giây."

  4. Giáo viên

    GV chốt quy tắc ba bước: xác định đại lượng → chọn dụng cụ → chọn đơn vị. Nhắc lại ghi nhớ: chọn đúng dụng cụ, đơn vị.

    Học sinh

    HS ghi quy tắc ba bước vào vở và sơ đồ tư duy của nhóm.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 13 phút

Quy trình đo, ghi và tự kiểm tra

Mục tiêu

Nêu được các bước đo, ghi số đo trung thực và cách kiểm tra lại kết quả.

Nội dung

GV làm mẫu đo chiều dài và chiều rộng mặt bàn hình chữ nhật bằng thước (đơn vị cm) với 3 HS theo vai: một bạn đo, một bạn đọc, một bạn ghi. Sau đó cả lớp thảo luận quy trình và các lưu ý khi đo. Nêu câu hỏi thảo luận: "Chỉ đo chiều dài 80 cm có tính được diện tích mặt bàn không?"

Sản phẩm dự kiến

Bảng quy trình 5 bước của lớp: (1) chọn đơn vị; (2) đo dài và rộng, đọc thước tại vạch 0; (3) ghi số đo thật; (4) lấy dài × rộng, ghi cm²; (5) so với dự đoán, đo lại nếu chênh lệch lớn.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV mời 3 HS lên bàn, phân vai đo, đọc, ghi. GV nhắc: đặt thước sát mép bàn, đọc tại vạch 0, nhìn thẳng vào vạch đo. Trước khi đo, GV yêu cầu HS dự đoán kết quả và ghi vào vở.

    Học sinh

    3 HS lên thực hiện theo vai. Cả lớp quan sát và ghi dự đoán diện tích mặt bàn vào vở.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: "Vì sao bạn đọc phải đọc tại vạch 0?" và "Nếu kết quả đo dài và rộng khác xa dự đoán, em sẽ làm gì?"

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: "Để số đo đúng, không bị tính thừa." "Em sẽ đo lại để kiểm tra, không đổi số đo cho giống dự đoán."

  3. Giáo viên

    GV hướng dẫn cả lớp đọc thành tiếng bảng quy trình 5 bước. Nhấn mạnh: đo chiều dài không phải đo diện tích; cần đủ cả dài và rộng cùng đơn vị. Cân phải về 0 khi chưa đặt vật.

    Học sinh

    HS đọc theo quy trình, ghi bảng quy trình vào vở và trả lời: "Chỉ đo chiều dài thì không đủ, vì diện tích cần cả chiều rộng."

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 12 phút

Luyện tập đơn vị và tính toán

Mục tiêu

Vận dụng cách chọn dụng cụ, đơn vị và đổi đơn vị để giải các bài tập cơ bản.

Nội dung

Làm các bài tập: (1) Để đo thời gian chạy 40 m, dụng cụ phù hợp là: A. cân; B. thước đo góc; C. đồng hồ bấm giây; D. ca đong. (2) Mặt bàn dài 12 dm, rộng 5 dm. Diện tích bao nhiêu dm²? (3) Ba bao gạo, mỗi bao 2 yến. Tổng khối lượng là bao nhiêu kg? (4) Một bạn chạy 1 phút 8 giây, tức bao nhiêu giây? (7) Bốn tấm bìa bằng nhau, mỗi tấm có diện tích 25 cm². Xếp không chồng lên nhau được diện tích bao nhiêu cm²? HS giơ bảng con, sau đó kiểm tra lại trên học liệu NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) C, đồng hồ bấm giây đo khoảng thời gian ngắn; (2) 60 dm², vì 12 × 5 = 60; (3) 60 kg, vì mỗi bao 2 yến = 20 kg, 20 × 3 = 60; (4) 68 giây, vì 60 + 8 = 68; (7) 100 cm², vì 25 × 4 = 100.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu hoặc ghi 5 bài tập lên bảng phụ, yêu cầu HS làm vào bảng con. GV nhắc: viết đơn vị đi kèm mỗi đáp án.

    Học sinh

    HS đọc đề, làm vào bảng con. Có thể mở trang bài học NeoEdu để làm bài tập tương tác và tự kiểm tra.

  2. Giáo viên

    GV quan sát, gọi HS giơ bảng và hỏi: "Vì sao bạn chọn đồng hồ bấm giây cho câu 1?" "Vì sao 1 phút 8 giây bằng 68 giây?"

    Học sinh

    HS giơ bảng. Dự kiến: "Vì đồng hồ bấm giây đo khoảng thời gian ngắn." "Vì 1 phút bằng 60 giây, cộng thêm 8 giây được 68 giây."

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS giải thích cách làm bài 2 và bài 3, các HS khác nhận xét.

    Học sinh

    HS trình bày: "12 nhân 5 bằng 60, diện tích là 60 dm²." "Mỗi bao 2 yến bằng 20 kg, 3 bao là 60 kg."

  4. Giáo viên

    GV chữa đáp án chung, nhấn mạnh: 1 phút = 60 giây; 1 yến = 10 kg; diện tích có đơn vị vuông.

    Học sinh

    HS sửa lỗi sai vào vở (nếu có) và ghi nhớ các đổi đơn vị.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Đổi đơn vị, nối đơn vị và nhận xét đúng sai

Mục tiêu

Nhận biết cách đổi đơn vị khi cộng số đo và chọn đơn vị phù hợp cho từng công việc.

Nội dung

Làm các bài tập: (5) Có thể cộng 3 tạ với 20 kg thành 23 tạ không? Trả lời Đúng hoặc Sai và giải thích. (6) Nối công việc với đơn vị thích hợp theo Phiếu học tập số 1, phần B. Hai nhóm dùng phiếu để tự đối chiếu.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (5) Sai; phải đổi 3 tạ = 300 kg rồi cộng 20 kg được 320 kg. (6) Đo diện tích sân – m²; cân túi gạo – kg; đo thời gian bơi – giây.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 1 (phần B), yêu cầu HS đọc kỹ đề bài 5 và bài 6, làm trong 5 phút.

    Học sinh

    HS đọc đề, làm cá nhân vào phiếu, sau đó đối chiếu với bạn bên cạnh.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: "Vì sao không thể cộng trực tiếp 3 tạ với 20 kg?" và "Muốn cộng được, em phải làm gì trước?"

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: "Vì hai số đo khác đơn vị." "Em phải đổi 3 tạ thành 300 kg rồi cộng với 20 kg."

  3. Giáo viên

    GV chốt: chỉ cộng các số đo cùng đơn vị. Khi chọn đơn vị, dựa vào đại lượng cần đo.

    Học sinh

    HS ghi kết luận vào vở và tự sửa phiếu nếu sai.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 20 phút

Trải nghiệm đo cuốn vở và mặt bàn

Mục tiêu

Thực hành đo, ghi và kiểm tra kết quả theo quy trình đã học; hình thành thái độ trung thực khi ghi số đo.

Nội dung

Nhóm 3 bạn, đo chiều dài và chiều rộng một cuốn vở hình chữ nhật theo cm, ghi số đo thật, tính diện tích theo cm², rồi đo lại để kiểm tra. Nếu có thời gian, nhóm đo thêm mặt bàn học theo cm và tính diện tích theo cm². Thực hiện theo Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 của nhóm được ghi đầy đủ: hai số đo thật kèm đơn vị cm; phép nhân và kết quả ghi cm²; kết quả đo lại để kiểm tra. Kết quả tuỳ thuộc vào số đo thực tế của từng nhóm.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2, phân vai cho từng nhóm và nhắc: đặt vở phẳng, đọc thước tại vạch 0, ghi số đo ngay, không ghi số ước lượng. GV đi theo dõi và hướng dẫn nhóm gặp khó khăn.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, phân vai đo, đọc, ghi; dự đoán diện tích cuốn vở và ghi vào phiếu.

  2. Giáo viên

    GV quan sát, hỏi từng nhóm: "Kết quả đo lại có khác lần đầu không? Nếu khác nhiều, nhóm sẽ làm gì?"

    Học sinh

    HS đo, đọc, ghi, tính diện tích và đo lại. Dự kiến: "Nếu chênh lệch lớn thì nhóm đo lại cẩn thận hơn."

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm báo cáo số đo, cách tính diện tích và so sánh với dự đoán. Gợi ý nhận xét về tính trung thực khi ghi số đo.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày: "Chiều dài là … cm, chiều rộng là … cm, diện tích là … cm²." Các nhóm khác nhận xét về cách đo và cách ghi.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần A. Sơ đồ tư duy chọn dụng cụ và đơn vị.

  • Nhánh 1: Khối lượng; dụng cụ: ……; đơn vị: ……; ví dụ: ……
  • Nhánh 2: Thời gian; dụng cụ: ……; đơn vị: ……; ví dụ: ……
  • Nhánh 3: Diện tích; dụng cụ: ……; đơn vị: ……; ví dụ: ……

Phần B. Bài tập nối và nhận xét.

  • Nối công việc với đơn vị thích hợp:
    • Đo diện tích sân trường — kg / giây / m²
    • Cân túi gạo — kg / giây / m²
    • Đo thời gian bơi — kg / giây / m²
  • Đúng hay sai? Có thể cộng 3 tạ với 20 kg thành 23 tạ. Đánh dấu Đ hoặc S và giải thích: ……

Phiếu học tập số 2

Tên đồ vật đo: ……
Tên thành viên nhóm: vai đo: ……; vai đọc: ……; vai ghi: ……

Dự đoán diện tích: ……

Lần đo 1:

  • Chiều dài (cm): ……
  • Chiều rộng (cm): ……
  • Diện tích = chiều dài × chiều rộng = ……

Lần đo lại để kiểm tra:

  • Chiều dài (cm): ……
  • Chiều rộng (cm): ……
  • Diện tích = ……

Nhận xét:

  • Kết quả hai lần đo có giống nhau không? ……
  • Kết quả có khác dự đoán không? Vì sao? ……
  • Nhóm đã kiểm tra đơn vị chưa? ……

Hướng dẫn về nhà

  • Em hãy chọn một đồ vật ở nhà có dạng hình chữ nhật (ví dụ: tấm thớt, tờ lịch, mặt bàn nhỏ). Nhờ người lớn giúp đo chiều dài và chiều rộng bằng thước, ghi số đo thật theo cm, tính diện tích theo cm² và đo lại để kiểm tra.
  • Em hãy viết 2 đại lượng mà em đo được ở nhà hoặc trên đường đi học, nêu dụng cụ và đơn vị phù hợp cho mỗi đại lượng. Ví dụ: cân túi gạo nhỏ, đo thời gian đánh răng bằng đồng hồ. Có thể làm thêm bài tập tương tác trên trang NeoEdu để tự kiểm tra.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.